Την 21η Απριλίου 1967, ομάδα επίορκων αξιωματικών υπό τον Γ. Παπαδόπουλο κατέλαβαν την εξουσία δίνοντας το εναρκτήριο λάκτισμα για τη μαύρη επταετία της Χούντας. Ονόμασαν το πραξικόπημα «εθνοσωτήριο επανάσταση» και κατέλυσαν δημοκρατία και θεσμούς για επτά χρόνια, έως τις 24 Ιουλίου 1974, όταν η δικτατορία των συνταγματαρχών κατέρρευσε μετά την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο. Από το 1821 έως το 1975 εκδηλώθηκαν πολλές κινήσεις, κινήματα, εξεγέρσεις ή… «επαναστάσεις» που τελικά τις έκρινε η ιστορία. Γράφει ο ερευνητής δημοσιογράφος Τάσος Κοντογιαννίδης:
Μετά την Επανάσταση του 1821, στην ελεύθερη πλέον Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν 24 εξεγέρσεις, άλλες «για να αλλάξουν τη μοίρα της», άλλες «να την σώσουν» από κινδύνους που την απειλούσαν… Και ανάλογα με τις… συμπάθειες που είχε κάποιος προς αυτές, τις χαρακτήριζε «Επανάσταση», «Κίνημα» ή «Πραξικόπημα». Και ενθυμούμαι στην δίκη των πρωταιτίων της 21ης Απριλίου, τον κατηγορούμενο Στυλιανό Παττακό, να ρωτά τον πρόεδρο του Πενταμελούς Εφετείου Γιάννη Ντεγιάννη: «Διατί το κίνημά μας το ονομάζετε πραξικόπημα και εκείνα των λεγομένων Δημοκρατικών “Επανάσταση”; Εις τι διαφέρουν;».
Ας δούμε ποια ήταν:
Κίνημα 1831. Ανταρσία του Ναυτικού κατά του κυβερνήτη Καποδίστρια. Πυρπόληση του Ναυστάθμου στον Πόρο.
Επανάσταση 3/9/1843. Οι συνταγματάρχες Καλλέργης και Μακρυγιάννης (κουμπάρος του Όθωνα, βάπτισε τον γιο του) με λαό και στρατό έξω από τα Ανάκτορα, απαίτησαν Σύνταγμα και ο βασιλιάς το παραχώρησε.
Έξωση Όθωνα 12/10/1862. Στρατιωτική εξέγερση υπό τον Θεόδωρο Γρίβα και τον πρωθυπουργό Βούλγαρη – κήρυξαν έκπτωτο τον βασιλιά Όθωνα…
Επανάσταση Στρατιωτικού Συνδέσμου, 15/8/1909. Έγινε από τον συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά στου Γουδή, με όρους που έγιναν δεκτοί: Απομάκρυνση των πριγκίπων από το Στρατό, κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και πρόσκληση του Ελευθερίου Βενιζέλου να αναλάβει ηγετικό ρόλο.
Η Αναγέννηση της Ελλάδας, από την Επανάσταση στου Γουδή
Κίνημα υποπλοίαρχου Τυπάλδου,15/10/1909. Κινητοποίησε δυνάμεις, λόγω αντιδικίας με το υπουργείο Ναυτικών για τις προαγωγές και αποστρατείες αξιωματικών. Κατεστάλη με τέσσερις νεκρούς.
Κίνημα Εθνικής Αμύνης, 17/8/1916. Ο Ελ. Βενιζέλος με τον στρατηγό Δαγκλή και τον ναύαρχο Κουντουριώτη σχημάτισαν κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη συμμαχώντας με την Αντάντ εναντίον της ουδετερότητας του βασιλιά Κωνσταντίνου.
Επανάσταση Πλαστήρα-Γονατά 11/9/1922. Έγινε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, για τιμωρία των ενόχων και ικανοποίηση του λαϊκού αισθήματος. Εκτελέστηκαν στου Γουδή οι πολιτικοί Γούναρης, Πρωτοπαπαδάκης, Θεοτόκης, Στράτος, Μπαλτατζής, και ο αρχιστράτηγος Χατζανέστης.
Κίνημα Λεοναρδόπουλου-Γαργαλίδη-Ζήρα, 22/10/1923. Μεταξικό κίνημα. Κατεστάλη στη Θεσσαλονίκη από τον Κονδύλη και στην Κόρινθο από τον Πάγκαλο.
Κίνημα πλοιάρχου Κολιαλέξη 21/8/1924. Οδήγησε πλοία από τον Πόρο στον Πειραιά, και πίεσε τον υπουργό Χατζηκυριάκο να μην επαναφέρει αξιωματικούς που αποστράτευσε.
Δικτατορία Παγκάλου, 25/6/1925. Με 28 στρατιώτες από το Ρουφ ανέτρεψε την κυβέρνηση Μιχαλακόπουλου και κήρυξε δικτατορία.
Ο στρατηγός Κονδύλης, με πολλές συμμετοχές σε κινήματα, ανατροπές και καταστολές, παρακαλεί τον Άγιο Πέτρο να τον αφήσει να κατέβει για να πάρει μέρος… (σκίτσο εποχής, του Νίκου Καστανάκη)
Α΄ Κίνημα Κονδύλη, 22/8/1926. Ανέτρεψε τη δικτατορία Παγκάλου, τον συνέλαβε στις Σπέτσες, και επανέφερε τον Κουντουριώτη στην προεδρία.
Κίνημα Πλαστήρα, 6/3/1933. Με μονάδες εμπόδισε τον νικητή των εκλογών Τσαλδάρη να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο Βενιζέλος τα μεσάνυχτα του είπε ψυχρά: «δεν έχεις τα κότσια να γίνεις Μουσολίνι». Απέτυχε, άφησε δέκα νεκρούς και διέφυγε στη Γαλλία.
Κίνημα Βενιζέλου, 1/3/1935. Κατεστάλη από τον στρατηγό Κονδύλη. Ο Βενιζέλος διέφυγε στην Ιταλία με πλοίο που διέθεσε ο Μουσολίνι. Πολλοί αξιωματικοί αποτάχθηκαν, τρεις εκτελέστηκαν (Παπούλας, Κοιμήσης, Βολάνης)
Β΄ Κίνημα Κονδύλη, 10/10/1935. Οι επιτελάρχες Παπάγος, Ρέππας, Οικονόμου καθαιρούν στην Κηφισίας τον πρωθυπουργό Τσαλδάρη, αναλαμβάνει αντιβασιλεύς ο Κονδύλης, και με δημοψήφισμα στις 3/11/1935 επαναφέρει τη βασιλεία.
Δικτατορία 4/8/1936. Την επέβαλε ο Ιωάννης Μεταξάς, μετά την κήρυξη γενικής απεργίας από το ΚΚΕ, που καλούσε με τον «Ριζοσπάστη» λαό και στρατό να πάρουν την εξουσία.
Κίνημα Χανίων 28/7/1938. Έγινε από τον Αριστομένη Μητσοτάκη στα Χανιά και κατεστάλη.
Δεκεμβριανά 4/12/1944. Παρά την κυβερνητική απαγόρευση, ΕΑΜίτες επιτέθηκαν με χειροβομβίδες στο σπίτι του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου (Βασ. Σοφίας 4), σκότωσαν αστυνομικούς, επιτέθηκαν να καταλάβουν υπουργεία, και ο Παπανδρέου διέταξε την αστυνομία να τους διαλύσει βιαίως. Δεκάδες οι νεκροί…
Δεκέμβριος 1944
Κομμουνιστικό Κίνημα 31/3/1946. Το ΚΚΕ αρνείται να λάβει μέρος στις εκλογές και ο Ζαχαριάδης από τη Θεσσαλονίκη διατάζει τον ΕΛΑΣ να επιτεθεί στη Χωροφυλακή Λιτοχώρου. Σκότωσαν 23 χωροφύλακες που τηρούσαν την τάξη στις εκλογές. Αρχή Εμφυλίου Πολέμου…
Κίνημα ΙΔΕΑ, 31/5/1951. Έγινε από τον ταξίαρχο Χρηστέα, όταν παραιτήθηκε ο στρατάρχης Παπάγος. Κατεστάλη με την κραυγή του Παπάγου «Διαλυθείτε!», κι ένα χαστούκι του στρατηγού Δόβα σε κινηματία συνταγματάρχη…
Κίνημα Παπαδόπουλου-Παττακού-Μακαρέζου, 21/4/1967. Ανέτρεψαν την κυβέρνηση Παν. Κανελλόπουλου που οδηγούσε τη χώρα σε εκλογές. Η τριανδρία καταδικάστηκε το 1975 εις θάνατον, και 15 αξιωματικοί σε διάφορες ποινές.
Βασιλικό Κίνημα 13/12/1967. Έγινε από τον Κωνσταντίνο και στρατηγούς για να ανατρέψει τον Παπαδόπουλο. Απέτυχε, ο Κωνσταντίνος απώλεσε το θρόνο του, διέφυγε στην Ιταλία, ενώ πολλοί αξιωματικοί αποτάχθηκαν.
Κίνημα Ναυτικού 22/5/1973. Το αντιτορπιλικό «Βέλος», με κυβερνήτη τον πλοίαρχο Παπά, στασίασε, διέφυγε στην Ιταλία, ενώ στην Αθήνα οι κινηματίες (πολιτικοί και αξιωματικοί) συνελήφθησαν.
Κίνημα Ιωαννίδη, 25/11/1973. Ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο, γιατί… «παρεξέκλινε από τις αρχές της 21ης Απριλίου» και θα διενεργούσε εκλογές (φωτ. αριστερά: Δ. Ιωαννίδης).
Κίνημα της «Πιτζάμας», 24/2/1975. Μετείχαν ιωαννιδικοί αξιωματικοί για να ανατρέψουν την κυβέρνηση Καραμανλή· κατεπνίγη από τον υπουργό Αμύνης Ευάγγελο Αβέρωφ.
Τάσος Κ. Κοντογιαννίδης
