Τα υπόγεια κρατητήρια της Γκεστάπο περιμένουν το κοινό (φωτο)

Στον αριθμό 4 της οδού Κοραή, στο κέντρο της Αθήνας, στις 30 Δεκεμβρίου 1938 πραγματοποιείται μια πανηγυρική τελετή. Οι τρεις επίλεκτοι αρχιτέκτονες-μηχανικοί Μ. Λυκούδης, Ι. Αξελός και Α. Κριεζής έχουν παραδώσει ένα κτήριο που ανταποκρίνεται στο κύρος και στη 40χρονη πορεία της Εθνικής Ασφαλιστικής.

Σχεδόν δύο χρόνια κράτησε η ανέγερση του Μεγάρου που ξεπερνούσε τα μέχρι τότε ελληνικά δεδομένα: είχε κεντρική θέρμανση, υδραυλική εγκατάσταση, ανελκυστήρες, ενώ διέθετε και το απαραίτητο για την εποχή αντιαεροπορικό καταφύγιο.

Η Εθνική Ασφαλιστική μετακομίζει στο νέο κτήριο της οδού Κοραή και ετοιμάζεται, το 1941, να γιορτάσει μισό αιώνα ζωής. Στην Ευρώπη τα σύννεφα του πολέμου αρχίζουν να πυκνώνουν. Λίγο μετά την κήρυξή του, τα υπουργεία Εσωτερικών Τύπου και Τουρισμού μισθώνουν αναγκαστικά ένα μεγάλο μέρος του κτηρίου. Στις 6 Μαΐου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα δίνουν μίας ημέρας προθεσμία στην εταιρεία και επιτάσσουν όλο το κτήριο μαζί με την επίπλωση.

Στο Μέγαρο της Κοραή εγκαθίστανται διάφορες υπηρεσίες των γερμανικών στρατευμάτων και η Κομαντατούρ.

(φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ορέστης Παναγιώτου)

Τα δύο υπόγεια, εκεί όπου οι Κριεζής και Μεταξάς είχαν κατασκευάσει τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια με μεταλλικές πόρτες που έκλειναν αεροστεγώς και με εσωτερικό κλιμακοστάσιο που ένωνε τους δύο ορόφους, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως κέντρα μεταγωγών. Έξι μέτρα κάτω από τη γη κρατήθηκαν και βασανίστηκαν εκατοντάδες Έλληνες, συχνά για ασήμαντους λόγους, προτού μεταφερθούν στις φυλακές Αβέρωφ, στα γερμανικά στρατοδικεία, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε καταναγκαστικά έργα ή σε τόπους εκτελέσεων.

Από τα κρατητήρια της Γκεστάπο πέρασαν και κάποιοι Γερμανοί και Ιταλοί αντιφασίστες, και πολίτες κάθε ηλικίας – μέχρι και παιδιά 14 ετών.

Οι τοίχοι των κρατητηρίων του δεύτερου υπογείου, και σε περιορισμένο βαθμό και του πρώτου, γεμίζουν με εγχάρακτα μηνύματα, χρονολογίες, σχέδια. Η ιστορική μνήμη ακόμα και σήμερα παραμένει ανεξίτηλη, παρά το γεγονός ότι οι Γερμανοί φρόντιζαν να βάφουν επανειλημμένα τους τοίχους.

(φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ορέστης Παναγιώτου)

Με την απελευθέρωση το Μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής, λίγο προτού η εταιρεία εγκατασταθεί σε αυτό, επιτάσσεται για τρίτη φορά, από το ΕΑΜ. Στις αρχές Ιανουαρίου του 1945 βρίσκονται «ήδη στρατωνισμέναι προσωρινώς Αγγλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις», και μόλις αυτές αποχωρούν η ελληνική κυβέρνηση το επιτάσσει για μία ακόμα φορά προκειμένου να στεγαστούν οι «Ηλεκτρικαί Εταιρίαι Μεταφορών και Διανομής».

(φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ορέστης Παναγιώτου)

Στα επόμενα χρόνια η Εθνική Ασφαλιστική αναλαμβάνει έργα για τη διάσωση και επισκευή του Μεγάρου από τις φθορές που είχε υποστεί από τις συνεχιζόμενες επιτάξεις. Το 1991 το υπουργείο Πολιτισμού το χαρακτηρίζει ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Τα υπόγεια της Γκεστάπο, ή αλλιώς ο «Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944», είναι επισκέψιμα για το κοινό, και ειδικά ανήμερα της εθνικής επετείου.

Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944: Μετρό Πανεπιστήμιο
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Σάββατο 9:00-14:00 | Κυριακή-Δευτέρα κλειστά