Ένα από τα λίγα αξιόλογα πνευματικά κέντρα που οδήγησαν στην αναγέννηση της Ελλάδας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν η Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης. Παρά τις αμέτρητες αντιξοότητες, κατάφερε να διατηρήσει τη λειτουργία της από τον 18ο αιώνα μέχρι και σήμερα και να αποτελέσει την πνευματική μητέρα πολλών Ελλήνων.
Οι Έλληνες πίστεψαν και έκαναν πράξη όσα είπε αργότερα και ο Ρήγας Φεραίος: «Εκ των γραμμάτων γεννάται η προκοπή, με την οποία λάμπουν ελεύθερα τα έθνη».
Με γνώμονα αυτή την ιδέα λειτουργούσε η σχολή της Σμύρνης, στην οποία φοίτησαν σπουδαίες προσωπικότητες όπως ο Αδαμάντιος Κοραής, κορυφαίος δάσκαλος του γένους και μεγάλος πνευματικός ηγέτης της σύγχρονης Ελλάδας. Εκεί μαθήτευσε ο Γρηγόριος Ε΄, που είχε διατελέσει τρεις φορές Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και αγωνίστηκε για την απελευθέρωση των Ελλήνων δίνοντας τη ζωή του, αλλά και ο πρωτεργάτης της «γλωσσοεκπαιδευτικής μεταρρύθμισης» Δημήτρης Γληνός.
Η Ευαγγελική Σχολή ιδρύθηκε το 1733 με πρωτοβουλία των Ι. Δενδρινού, Π. Σεβαστόπουλου, Γ. Ομήρου και Γ. Βιτάλη. Πολύ σύντομα το κύρος της σχολής αυξήθηκε και εξαπλώθηκε η φήμη της. Ο σημαντικότερος παράγοντας που συνέβαλε στις υψηλές επιδόσεις της ήταν το προσωπικό της: Καθηγητές εκλέγονταν με αυστηρά κριτήρια διαπρεπείς λόγιοι, παιδαγωγοί και επιστήμονες. Χάρις στο εξειδικευμένο διδακτικό προσωπικό, αποφοιτούσαν νέοι με ολοκληρωμένη μόρφωση.
Καθηγητές και απόφοιτοι της Σχολής το 1878
Σε όλα τα δύσκολα χρόνια για τον ελληνισμό, τα εξοχότερα πνεύματα που ανέδειξε το Ευαγγελικό Σχολείο, όπως το αποκαλούσαν τα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυσή του, εμψύχωναν και καθοδηγούσαν το υπόδουλο ελληνικό γένος. Η ακμαία εθνική τους συνείδηση και ο αναζωπυρωμένος πόθος τους για ελευθερία θα επηρέαζαν τις εξελίξεις και θα δημιουργούσαν τη βάση για την επιτυχημένη κινητοποίηση και επανάσταση των Ελλήνων.
Η Ευαγγελική Σχολή το σχολικό έτος 1921-22 είχε συνολικά 29 καθηγητές και 925 σπουδαστές. Δεν ήταν εύκολο, όμως, να παραμείνει ανοιχτή υπό αυτές τις συνθήκες, είτε λόγω έλλειψης πόρων είτε λόγω των εθνικών και πολιτικών εξελίξεων.
Τρεις φορές κτίσθηκε από δωρεές Σμυρναίων και τρεις φορές καταστράφηκε από πυρκαγιά. Την τρίτη φορά που πυρπολήθηκε, το 1922, καταστράφηκε ολοσχερώς.
Το κύριο κτήριο της Σχολής λίγο πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922)
Η ιδέα της δεν έπαψε να ζει στις ψυχές των προσφύγων. Έτσι, το 1935 εγκαινιάστηκε στη Νέα Σμύρνη της Αθήνας πλήρες γυμνάσιο, το οποίο ονομάστηκε Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης, προς τιμή της παλαιάς ιστορικής σχολής. Το 1971 ιδρύθηκε και η νέα Πρότυπος Ευαγγελική Σχολή, η οποία συνεχίζει μέχρι και σήμερα το έργο της, δρώντας και προσφέροντας στην κοινωνία όλης της Ελλάδας.
Φωτογραφικό οδοιπορικό στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης
