Ο κοινοβουλευτισμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία χωρίζεται σε δυο φάσεις.1 Η πρώτη αρχίζει το 1876 με την προκήρυξη του συντάγματος και διαρκεί περίπου δύο χρόνια, μέχρι που ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ διακόπτει τις εργασίες της Βουλής και αναστέλλει το σύνταγμα.
Στη φάση αυτή δεν γίνονται κανονικές εκλογές αλλά οι 115 εκπρόσωποι των διαφόρων νομών επιλέγονται από τα τοπικά μικτά συμβούλια.
Στη δεύτερη φάση, μετά τη λεγόμενη επανάσταση των Νεότουρκων, επαναφέρεται το σύνταγμα το 1908, οπότε και γίνονται κανονικές εκλογές. Στη συνέχεια οι πολίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οδηγούνται στις κάλπες το 1912 και το 1914. Και στις τρεις εκλογικές διαδικασίες κυριάρχησε το κόμμα «Επιτροπή [Κομιτάτο] Ένωση και Πρόοδος».
Η ηγεσία του κόμματος «Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος»
Οι πρώτες «πραγματικές» εκλογές το 1908
Στις πρώτες εκλογές, που έγιναν σε δύο γύρους τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, συμμετείχαν δύο κόμματα: το κόμμα «Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος» (İttihat ve Terakki) των Νεότουρκων και το Φιλελεύθερο Κόμμα (Ahrar Fırkası).
Δικαίωμα ψήφου είχαν όλοι οι φορολογούμενοι Οθωμανοί άνδρες άνω των 25 ετών.
Στον πρώτο γύρο εξέλεξαν τους εκλέκτορες που με τη σειρά τους επέλεξαν τους αντιπροσώπους για το Κοινοβούλιο, το οποίο λειτούργησε τον Δεκέμβριο του 1908.
Εκείνη τη χρονιά εξελέγησαν 281 βουλευτές από τους οποίους 142 Τούρκοι και Κούρδοι, 60 Άραβες, 25 Αλβανοί, 23 Έλληνες, 12 Αρμένιοι (εκ των οποίων τέσσερις με το Τασνάκ και δύο με το Χιντζάκ), πέντε Εβραίοι, τέσσερις Βούλγαροι, τρεις Σέρβοι, δύο Βλάχοι και δύο Ασσύριοι, από το βιλαέτι της Μοσούλης. Οι 60 από τους βουλευτές ήταν μέλη του κόμματος των Νεότουρκων.
Ποιοι Έλληνες εκλέχθηκαν
Σε αυτή την πρώτη Βουλή που προέκυψε από κανονικές εκλογές εκλέχθηκαν 2 μεταξύ άλλων οι: Μιχαήλ Σάλτας, Παναγιώτης Μποστάνης (Μυτιλήνη), Μιχαήλ Τσελεμπίδης (Χίος), Παύλος Καρολίδης, Αριστείδης Γεωργαντζόγλου (Σμύρνη), Εμμανούλης Εμμανουηλίδης (Αϊδίνιο), Θεόδωρος Κωνσταντινίδης (Ρόδος), Δημήτρης Κίγκος, Κωνσταντίνος Σούρλας (Ιωάννινα), Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, Παντελής Κοσμίδης (Κωνσταντινούπολη), Μιχαήλ Στέλλιος (Λήμνος), Αναστ. Μιχαηλίδης (Νικομήδεια), Γιώργος Κουρτόγλου (Νίγδη), Τραϊανός Νάλης (Μοναστήρι), Γεώργιος Μπούσιος, Κωνσταντίνος Δρίζας (Σέρβια), Στέφανος Ναρλής (Καλλίπολις), Γεώργιος Χωναίος, Γεώργιος Άρτας (Θεσσαλονίκη), Δημήτρης Δίγκας (Σέρρες), Ματθαίος Κωφίδης (Τραπεζούντα), Δημήτρης Ζαφειρόπουλος (Τσατάλτζα), Κωνσταντίνος Σαββόπουλος (Μπαλίκεσιρ) και Μαμόπουλος (Αργυρόκαστρο).
Παύλος Καρολίδης
Άδικο το εκλογικό σύστημα
Οι εκλογές αυτές δεν θεωρήθηκαν δίκαιες, γιατί οι Νεότουρκοι χώρισαν τις εκλογικές περιφέρειες που εξέλεγαν εκλέκτορες με τέτοιον τρόπο ώστε να μην είναι εύκολη η εκλογή μη μουσουλμάνων βουλευτών.
Μάλιστα οι Έλληνες του Μπέηογλου της Κωνσταντινούπολης, μετά τις εκλογές για τους εκλέκτορες, έκαναν διαδήλωση στην Πύλη, στον σαδραζάμη Κιαμήλ πασά.
Διαμαρτυρήθηκαν για το γεγονός ότι το εκλογικό σύστημα δεν τους έδινε τη δυνατότητα να εκλέξουν τους εκλέκτορες που δικαιούνταν.
Οι ανοιξιάτικες εκλογές του 1912
Επικράτησε το ίδιο εκλογικό σύστημα των δύο γύρων και σε αυτές τις εκλογές, που πέρασαν στην ιστορία ως «εκλογές με το ρόπαλο», μια και οι ιστορικές πηγές αναφέρουν πως βασίλευσαν η βία και η νοθεία.
Οι Νεότουρκοι κέρδισαν 106 από τις 276 έδρες, οι Φιλελεύθεροι (Ahrar Fırkası) πήραν 20, το Τασνάκ τρεις, οι Σοσιαλιστές μία και οι υπόλοιποι 146 συνολικά. Από αυτούς, οι 239 ήταν μουσουλμάνοι και οι 37 διαφόρων θρησκευμάτων.
Αποδυναμωμένοι οι Έλληνες
Οι ελληνικές ψήφοι πήγαν κυρίως στο Φιλελεύθερο Κόμμα, ωστόσο σε επίπεδο αποτελεσμάτων οι Έλληνες βγήκαν αποδυναμωμένοι λόγω έλλειψης οργάνωσης και –σύμφωνα με άλλες πηγές– λόγω εσωτερικών διαμαχών.
Ματθαίος Κωφίδης
Συγκεκριμένα, κατ’ έθνος τις έδρες της οθωμανικής Βουλής κατέλαβαν 168 Τούρκοι-Κούρδοι, 55 Άραβες, 16 Αλβανοί, 12 ή 15 Έλληνες, δέκα Αρμένιοι, έξι Βούλγαροι, τέσσερις Εβραίοι, δύο Βλάχοι, ένας Μακεδόνας, ένας Ασσύριος και ένας Σέρβος.
Εκλεχθέντες μεταξύ άλλων ήταν οι Εμμ. Εμμανουηλίδης (Αϊδίνιο), Παύλος Καρολίδης (Σμύρνη), Ματθαίος Κωφίδης (Τραπεζούντα), Δημήτρης Κίγκος, Κωνσταντίνος Σούρλας (Ιωάννινα), Αναστάσιος Μιχαηλίδης (Νικομήδεια), Γιώργος Κουρτόγλου (Νίγδη) και Δημήτρης Σάββας (Περιφέρεια Λέσβου).
Ο βίος του συγκεκριμένου κοινοβουλίου ήταν βραχύς.
Μερικούς μήνες μετά τις εκλογές, το κόμμα «Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος» αποπέμφθηκε από την εξουσία, μέχρι που επέστρεψαν με το «πραξικόπημα της Πύλης» και παρέμειναν ρυθμιστές του παιχνιδιού έως το τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου.
Καρτ-ποστάλ από την προεκλογική περίοδο του 1908
Οι «τυπικές» εκλογές του 1914
Σε αυτές τις εκλογές οι υποψήφιοι ανήκαν σε ένα και μόνο κόμμα, την «Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος», μια και το Φιλελεύθερο Κόμμα ουσιαστικά έπαψε να υφίσταται.
Λόγω του ότι οι Οθωμανοί είχαν χάσει τα περισσότερα από τα ευρωπαϊκά εδάφη τους στους Βαλκανικούς Πολέμους, μειώθηκε και ο αριθμός των υποψηφίων και άρα και των εκλεγέντων στην οθωμανική Βουλή που απαρτιζόταν πλέον από 87 βουλευτές.
Στο σώμα συμμετείχαν οι Έλληνες Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης (Αϊδινι), Γιώργος Ιωαννίδης (Τραπεζούντα), Θεοδωράκης Αρζόγλου (Σαμψούντα), Κ. Σαββόπουλος (Καρασή Κυδωνιών), Β. Ορφανίδης (Κωνσταντινούπολη), Αναστάσιος Μιχαηλίδης (Νικομήδεια), Γκεβενίδης (Καραχισάρ), Φύτος (Καλλίπολη), Τοκιμίδης (Τσατάλτζα).
Το οθωμανικό κοινοβούλιο ολοκλήρωσε τις εργασίες του τον Μάρτιο του 1919.
_______
1. Κεχριώτης Ευάγγελος, «Ρωμιοί βουλευτές Κωνσταντινουπόλεως στην οθωμανική βουλή», Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, λ. «Κωνσταντινούπολη».
2. Πληροφορίες από το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα (www.imma.edu.gr).
