Βόρεια της λίμνης Βόλβης, αμφιθεατρικά στους πρόποδες της οροσειράς Βερτίσκου και σε υψόμετρο 675 μ. είναι χτισμένος ο Σοχός. Απέχει 52 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη. Οι περίπου 3.200 κάτοικοί του είναι γηγενείς και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, που ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και με την Ανταλλαγή το 1924.
Η διατήρηση της παράδοσης παίζει πρωταρχικό ρόλο για τους Σοχινούς, και αναδεικνύεται με την αναβίωση κορυφαίων εθίμων όπως το παραδοσιακό καρναβάλι με τους κουδουνοφόρους, το πανηγύρι στο γυναικείο μοναστήρι –μετόχι της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους– και το λαϊκό πανηγύρι στις 28, 29 και 30 Ιουνίου στο παρεκκλήσι των Αγίων 12 Αποστόλων, με αποκορύφωμα το αγώνισμα της πάλης (στη φωτογραφία, πάνω, παλαιστές του Σοχού τη δεκαετία του 1920).
Αγώνες πάλης, μια τελετουργία
Στον Σοχό η πάλη γίνεται από αρχαιοτάτων χρόνων, και σήμερα γίνεται στο στάδιο «Μενέλαος Βασιλικός». Το στάδιο είναι χτισμένο αμφιθεατρικά στους πρόποδες της οροσειράς του Βερτίσκου, και στην κορυφή του βρίσκεται η εκκλησία των 12 Αποστόλων.
Το στάδιο «Μενέλαος Βασιλικός», με το εκκλησάκι των 12 Αποστόλων (φωτ.: sohosfm.gr)
Στους αγώνες παίρνουν μέρος παλαιστές από όλη τη βόρεια Ελλάδα και την υπόλοιπη χώρα, αλλά και από Τουρκία, Σκόπια κ.α.
Η είσοδος των παλαιστών στο «αλώνι» γίνεται με χτυπήματα των χεριών στα γόνατα και αλλά τσαλίμια. Το αγώνισμα απαιτεί αυτοσυγκέντρωση, ρυθμό και εκπαίδευση, αλλά οπωσδήποτε προϋποθέτει αγάπη για την παράδοση. Κερδίζει αυτός που θα ακουμπήσει τον αντίπαλο με την πλάτη στο γρασίδι.
Το έπαθλο του νικητή
Παλαιότερα το έπαθλο για τον νικητή ήταν ένα δαμάλι ή ένας τράγος. Τα τελευταία χρόνια, αν και οι Σοχινοί εξακολουθούν να αφιερώνουν ζώα, το έπαθλο στον αγώνα πάλης είναι και χρηματικό. Υπάρχουν τριάντα κριτές, οι οποίοι παρακολουθούν τους αγώνες και δεν χαρίζονται σε κανέναν. Δύο ανά ζευγάρι.
Για τις ιδιαίτερες στιγμές που έζησε παίρνοντας μέρος στους αγώνες πάλης του Σοχού μίλησε στο pontos-news.gr ο Μάκης Γιαγιάς.
Ο Μάκης Γιαγιάς (όρθιος) εν δράσει
«Άκουγα τους γονείς μου να μιλάνε για το πανηγύρι του Σοχού και το έθιμο της πάλης από μικρό παιδί. Κατάγονται από την Αρέθουσα, που απέχει μόλις λίγα χιλιόμετρα από τον Σοχό. Πήγαινα στα πανηγύρια και θαύμαζα τους παλαιστές. Ήθελα να πάρω μέρος κι εγώ. Όταν έγινα 15 ετών , ο πατέρας μου με έστειλε στο τμήμα πάλης του Ηρακλή και προετοιμάστηκα για έναν χρόνο. Από τα 16 παίρνω μέρος στους αγώνες. Το 2005 βγήκα δεύτερος , το 2007 πρώτος!
»Συνέχισα· δεν ήταν μόνο η πάλη που με τράβηξε. Με συνεπήρε το όλο το κλίμα. Διοργανωτές και συμμετέχοντες γίναμε φίλοι. Μας ένωσε ο αθλητισμός και η παράδοση. Ανέβαινα κάθε χρόνο κατηγορίες και αγωνιζόμουν με μεγάλο κέφι».
«Εισαγόμενοι» αθλητές λόγω έλλειψης ακαδημίας
Το πανηγύρι στον Σοχό κρατάει τρεις ημέρες και έχει χιλιάδες επισκέπτες, κάτι που για την τοπική κοινωνία είναι μεγάλη ανάσα. Όμως… «εκείνο που λείπει από τον Σοχό είναι μία ακαδημία πάλης η οποία να βγάζει και να προετοιμάζει τους παλαιστές για τους αγώνες. Είναι το μόνο κενό που υπάρχει αυτή τη στιγμή. Ότι συμμετέχουν και αθλητές από ξένες χώρες έγινε αναγκαστικά, γιατί δεν υπάρχουν δικοί μας. Το έθιμο όμως είναι τοπικό, έχει τις ρίζες του στην Αρχαιότητα και θα πρέπει να συμμετέχουν μόνο Έλληνες».
Οι αθλητές αλείφονται με λάδι (φωτ.: Αρχείο ΑΠΕ-ΜΠΕ)
Ακόμα και οι νεότερες γενιές όμως ακολουθούν την παράδοση. «Είμαι πατέρας δύο αγοριών και μου φαίνεται ότι σε πολύ μικρότερη ηλικία από ό,τι εγώ θα ασχοληθούν με τους αγώνες πάλης στον Σοχό. Τελικά, μερικά πράγματα πάνε μόνα τους…», λέει στο pontos-news.gr ο παλαιστής Μάκης Γιαγιάς.
Ανάλογη είναι και η εκτίμηση του Γιώργου Πάσχου, που έχει το κρεοπωλείο του στην πλατεία. Συμμετείχε πολλές φορές στην οργανωτική επιτροπή για το πανηγύρι των 12 Αποστόλων, αλλά πήρε μέρος και στους αγώνες πάλης.
«Οι Σοχινοί διατηρούμε τα έθιμα και τις παραδόσεις μας με μεγάλη ευλάβεια και τα μεταλαμπαδεύουμε από γενιά σε γενιά» λέει στο pontos-news.gr.
«Όλοι προσφέρουμε με όποιον τρόπο μπορούμε για την άριστη διεξαγωγή του πανηγυριού, και είμαι σίγουρος ότι τα παιδιά μας θα το συνεχίσουν και θα μας ξεπεράσουν. Από το 1909 μέχρι και το 1911 πάλευε ο παππούς μου, Πάσχος Γεώργιος του Τριανταφύλλου. Από το 1950 έως και 1952 πάλεψε ο πατέρας μου. Συνέχισα την παράδοση στην οικογένεια εγώ και τώρα ετοιμάζεται ο γιος μου που είναι 15 ετών!».
(Φωτ.: Αρχείο ΑΠΕ-ΜΠΕ)
Το σφαχτό, τάμα για το καλό
Οι κτηνοτρόφοι δίνουν κάθε χρόνο ένα σφαχτό που το έχουν ταγμένο για το καλό του κοπαδιού τους. «Ο κάθε κτηνοτρόφος είχε ένα σφαχτό στολισμένο με λουλούδια και κόκκινες κορδέλες στο κεφάλι, γιατί το είχε ταγμένο για το καλό του κοπαδιού του. Εμείς ήμασταν μια ομάδα από νέα παιδιά και με νταούλια πηγαίναμε από σπίτι σε σπίτι να πάρουμε τα σφαχτά· τα νταούλια χτυπούσαν “γιουρές χαβασού”, το σκοπό του πανηγυριού. Τα σφαχτά τα πηγαίναμε στους 12 Αποστόλους και η οργανωτική επιτροπή τα έδινε στους παλαιστές ως αμοιβή» μας λέει ο Γιώργος Πάσχος.
«Στο πανηγύρι, εκτός του ότι τιμούμε τους Αγίους, με τους αγώνες της πάλης προσφέρεται ένα ιδιαίτερο θέαμα στον κόσμο.
Η εμφάνιση των πεχλιβάνηδων
»Οι αθλητές παλεύουν λαδωμένοι, αυτό είναι ένα είδος ελεύθερης πάλης. Το λάδι βοηθάει να γλιστράνε μεταξύ τους και να αποφεύγουν τις λαβές του αντιπάλου. Ονομάζονται πεχλιβάνηδες (προέρχεται από περσική λέξη που σημαίνει ήρωας ή πρωταθλητής) και φοράνε τα δερμάτινα χειροποίητα παντελόνια πάλης που ονομάζονται κιουσπέτια και κατασκευάζονται από δέρμα μοσχαριού. Ζυγίζουν δε πάνω από έξι κιλά το καθένα! Σε όλη τη διάρκεια των αγώνων ακούγεται μια μελωδία από λαϊκούς οργανοπαίκτες. Η πάλη στον Σοχό είναι δημοφιλής στη λαϊκή παράδοση των Βαλκανίων, διότι παίρνουν μέρος παλαιστές από όλες τις βαλκανικές χώρες.
(Φωτ.: Αρχείο ΑΠΕ-ΜΠΕ)
»Το πανηγύρι του Σοχού θεωρείται ο Άρειος Πάγος των πανηγυριών της πάλης διότι αναδεικνύονται οι καλύτεροι παλαιστές».
Αναστασία Χατζηλασκαράκη
