Φίλων Κτενίδης, ένας γνήσιος Τραντέλληνας του ποντιακού ελληνισμού!
Γράφει ο Χρήστος Γιανταμίδης
Ένας από τους μεγάλους Έλληνες που γέννησε ο Πόντος ήταν και ο Φίλων Κτενίδης. Μια διακεκριμένη προσωπικότητα του πνευματικού κόσμου.
Από πού να αρχίσω και που να τελειώσω για να περιγράψω τον μεγάλο αυτόν πνευματικό δημιουργό της δημοσιογραφίας, του θεάτρου, της ιατρικής επιστήμης, της πολιτικής, του εμπνευστού και δημιουργού της ιδέας για την ανιστόρηση της μονής της Παναγίας Σουμελά στην Καστανιά Βερμίου, ενώ πάνω από όλα υπήρξε ένας πραγματικός στρατιώτης για την Ελλάδα, γεγονός που αποδεικνύεται με την συμμετοχή του στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 για την απελευθέρωση της Ηπείρου και της Μακεδονίας, αλλά και στο Μικρασιατικό μέτωπο του 1919-1922. Τα υψηλά ιδανικά και αγάπης για την Ελλάδα τον οδήγησαν στο να διακόψει δύο φορές τις ιατρικές του σπουδές για να καταταγεί εθελοντικά στον ελληνικό στρατό. Γιατί πίστευε ότι στους αγώνες αυτούς διακυβεύεται η τύχη της Ελλάδας και κατ’ επέκταση και η τύχη του Μικρασιατικού-Ποντιακού Ελληνισμού.
Αλήθεια, υπάρχουν σήμερα τόσο μεγάλοι Π α τ ρ ι ώ τ ε ς σαν τον Φίλων Κτενίδη;
Μήπως πτωχεύσαμε και από πατριώτες; Γιατί; Γιατί αν είχαμε την αγάπη για την Ελλάδα όπως ο Φίλων Κτενίδης, η πατρίδα μας δεν θα ευρίσκeτο στην επαίσχυντη θέση μεταξύ των κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση με το επιβαλλόμενο επαχθές μνημόνιο που αμαυρώνει την χώρα μας με τις απαράμιλλες ιστορικές-πολιτισμικές αξίες της.
Ας πάρουμε όμως τα γεγονότα με την σειρά τους.
Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα το 1889 και πέθανε στην Θεσσαλονίκη το 1963. Φοίτησε στην περίφημη σχολή, στο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας, από όπου αποφοίτησε με βαθμό άριστα. Παράλληλα με τις σπουδές του, εργαζόταν στην εφημερίδα «Εθνική Δράση» συνεργαζόμενος και με τον εθνομάρτυρα δημοσιογράφο Νίκο Καπετανίδη, όπου και οι δύο μαζί, προωθούσαν με θάρρος τα Εθνικά Ζητήματα παρά τις επανειλημμένες απειλές των Τούρκων.
Το 1910, και σε ηλικία 21 ετών εκδίδει το περιοδικό «Επιθεώρηση». Στην συνέχεια όμως, λόγω της έντονης εθνικιστικής του δράσης καταδιώκεται από τους Νεότουρκους και λόγω αυτής της ανηλεής καταδίωξης του, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον αγαπημένο του Πόντο για να έρθει στην Αθήνα. Εγγράφεται στην ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου των Αθηνών.
Το 1912 διακόπτει τις σπουδές του για να λάβει μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 ως εθελοντής όπως προανέφερα. Το 1920 για δεύτερη φορά διακόπτει τις σπουδές του από το Παρίσι όπου πήγε για ιατρική ειδίκευση. Τόσο μεγάλη ήταν η αγάπη του για την Ελλάδα που προτίμησε να πολεμήσει γι’ αυτήν αντί να συνεχίσει τις σπουδές του. Σύνηθες φαινόμενο/γεγονός για τους Έλληνες του Πόντου και δεν ήταν ο μόνος. Βλέπετε οι Ακρίτες του Βυζαντίου είχαν υψηλό αίσθημα αγάπης και θυσίας για την πατρίδα.
Το 1935 εκλέγεται Βουλευτής Αθηνών με το Λαϊκό κόμμα του Τσαλδάρη.
Το 1938 εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη με την οικογένειά του, ασκώντας το ιατρικό του επάγγελμα.
Καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του, δεν έπαψε ποτέ να σκέπτεται και να νοσταλγεί τις αλησμόνητες πατρίδες, και για την διαφύλαξη και συνέχιση των ιστορικών και λαογραφικών θησαυρών του ελληνισμού του Πόντου, το 1950 εκδίδει το περιοδικό «Ποντιακή Εστία» με μεγάλη λαϊκή απήχηση λόγω της λαογραφικής, ιστορικής, εθνολογικής, και γλωσσολογικής ύλης, που κυριολεκτικά συγκίνησε τις σύγχρονες ποντιακές γενεές. Το 1956 η Ακαδημία των Αθηνών βραβεύει το περιοδικό «Ποντιακή Εστία» εις αναγνώριση της αξίας του περιοδικού αλλά και των πνευματικών του μόχθων.
Ο πνευματικός νους, η πνευματική αυτή διάνοια, ήθελε να προσφέρει περισσότερα για την ποντιακή ιστορία, λαογραφία, ήθη, έθιμα και παραδόσεις. Έτσι, έγραψε αξιόλογα θεατρικά και ποιητικά έργα μεγάλης αξίας, με κορωνίδα το παρακάτω ποίημά του «Η καμπάνα του Πόντου» που αναφέρεται με πόνο ψυχής στην Τραπεζούντα και τα κάστρα της, που κατακτήθηκαν από τους Οθωμανούς τον Αύγουστο του 1461 στην ποντιακή αρχαΐζουσα Ιονική διάλεκτο.
H Kαμπάνα του Πόντου
‘Έναν πουλίν, μαύρον πουλίν, μαύρον άμον την νύχταν
Ολονυχτίς τριγύριζεν ολόγερα’ς σόν Κάστρεν
‘ς σόν Κάστρεν’ ς σά καστρότειχα τη μαύρον Τραπεζούντας,
Που έχ’ τά ρίζας’ ς σόν γιαλόν και την κορφήν άτ’ς ‘ς σ’ άστρα
Π’ είχεν δέκα καστρόπορτας και ούλια χαλκοδεμένα.
‘Ολεν ο Κάστρεν έλαμπεν, άμον ντό λάμπ’ ο Ήλεν
Και το παλάτιν έλαμπεν άμον δαμάντ’ς ‘ς σόν φέγγον,
Τη Βασιλέα το παλάτ’, τοί Κομνηνών φωλέα,
Π’ έτον τρανόν και θαμαστόν, Κάστρεν απάν’ ‘ς σόν Κάστρεν
Κάποτ’ εγέντονε σεισμός κι η Γή όλεν εσείεν,
Κ’ ‘έναν Δεκαπενταύγουστον, κι ‘έναν μαύρον ημέραν,
Επάρθαν τα κλειδία ‘θε, κι ο Κάστρεν εκρεμίεν.
Πέμναν τά πόρτας ανοιχτά, το Παλάτ’ δίχως θρόνου
Καί δίχως τοί παλατανούς και χωρίς Βασιλέαν
….Κι ο Κάστρεν ό θεόρατον εγέντον κοιμητήριν.
Έναν πουλίν, μαύρον πουλίν, μαύρον άμον την νύχταν,
Ολονυχτίς τριγύριζεν γύρω ‘ ς σα καστροπόδα.
Τερεί απάν’, τερεί αφκά, τερεί οπίσ’ κα έμπρα
Κι αρχινά να μοιρολογά, μ’ ‘ανθρώπινον λαλίαν.
Εσείν πλακία άχαρα, μάρμαρα απαρδάλια,
Με μονοκέφαλους Αετούς και Μίτρας Βασιλιάδων,
Μ’ εγκόλπια Πατριαρχών, με Σταυρούς Δεσποτάδων,
Αποσκεπάστεν βλαβικά, τ’ άγια τα ταφία.
Ο ουρανόν ελίβωσεν και παραχαμηλώνει.
‘Εμπρα πάγ’ν οι κοδέσπαινες, ‘εμπρα καί οί νυφάδες,
Μοιρολογούν νοικοκυρές, και κλαίγ’νε τα κορτσόπα.
Έρταν αγούρ’, έρταν οί γέρ’, έρταν και τα παιδόπα.
Ή στράτα έγέντονε ποτάμ’ ‘ασ’ σα πολλά τα δάκρα.
Χρόνια ‘ερθαν κ’ ‘επέρασαν, καιροί ‘ερθαν και πάγ’νε
Και η καμπάνα το τρανόν αναμέν’ δίχως γλώσσαν.
‘εμπαίν’ ‘αέρας και βοά, άνεμος και μουγκρίζει,
Έμπαίν’νε και τα’ ορώματα τή μέρας και τή νύχτας
Και κρούει και κλαίει και τραγωδεί και θλίβεται ο Κόσμον.
Ο Μεγάλος αυτός νοσταλγός, έγραψε και 17 θεατρικά έργα, δράματα, ηθογραφίες, και κωμωδίες, τα οποία απαθανάτισαν τα ήθη, έθιμα και παραδόσεις του Πόντου, μέσω των οποίων νοερά επικοινωνήσαμε με τις ψυχές των προγόνων μας, γνωρίζοντας και τον τρόπο ζωής τους στον μακρινό Πόντο.
Ο Φίλων Κτενίδης όπως προανέφερα ήταν ο εμπνευστής και ο πρωτεργάτης για την ανιστόρηση στην Ελλάδα της ερειπωμένης ιστορικής Σταυροπηγειακής Μονής της Παναγίας Σουμελά μετά τον ξεριζωμό των πιστών της το 1922.
Με δική του πρωτοβουλία και ως ιδρυτής του σωματείου «Παναγία Σουμελά» στις 15 Αυγούστου του 1951 θέτει τον θεμέλιο λίθο για την ανιστόρηση της Μονής στις Καστανιές Βερμίου, σε υψόμετρο 1300 μέτρων, και στις 8 Ιουνίου 1952 πραγματοποιούνται τα εγκαίνια του ναού. Το 1952 το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών παραχώρησε την εικόνα της Παναγίας Σουμελά μαζί με τα υπάρχοντα κειμήλια της Μονής, στο Φίλωνα Κτενίδη για την τοποθέτησή τους στην νέα Μονή στο Βέρμιο. Βλέπετε, οι Έλληνες του Πόντου δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς την Παναγία τους, που από το 386 μ.Χ. τους καθοδηγούσε με την ευλογία της, αλλά ούτε και η Παναγία Σουμελά χωρίς τους πιστούς της. Έκανε και πάλι το θαύμα της και βρέθηκε κοντά τους, στο όρος Βέρμιο μετά από 30 χρόνια χωρισμού.
Αυτός ήταν ο Φίλων Κτενίδης, ένας πραγματικός πατριώτης, ένας γνήσιος Τραντέλληνας (μεγάλος Έλληνας) του ποντιακού ελληνισμού.
Εμείς οι νεώτεροι, του οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ για το μεγάλο λαογραφικό του έργο που μας κληροδότησε. Ο Θεός να τον έχει καλά εκεί ψηλά στους Ουρανούς, από όπου βλέπει τον αγαπημένο του Πόντο, που τόσα έγραψε γι’ αυτόν, αλλά και την αγαπημένη του Ελλάδα που γι’ αυτήν πολέμησε ως εθελοντής στρατιώτης, πιστός στα ιδανικά της.
Αθήνα 12-01-2014
Χρήστος Δ. Γιανταμίδης
