Μια άγνωστη αλλά καθοριστική πτυχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου η αρχαιολογική έρευνα συναντήθηκε με την κατασκοπία για την προστασία του ελληνικού πολιτισμού, φωτίζει το βιβλίο The American School of Spies του Στέφαν Τάλτι.
Το έργο, το οποίο παρουσιάστηκε στην ελληνική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον, καταγράφει τη δράση Αμερικανών αρχαιολόγων που εντάχθηκαν στις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και αγωνίστηκαν κατά της ναζιστικής λεηλασίας των αρχαιοτήτων.
Την παρουσίαση πραγματοποίησαν ο ίδιος ο συγγραφέας και ο αρχαιολόγος Τζέιμς Ράιτ, πρώην διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και ομότιμος καθηγητής στο Bryn Mawr College, ενώ τον πρόλογο της εκδήλωσης έκανε ο πρέσβης της Ελλάδας στις ΗΠΑ Αντώνης Αλεξανδρίδης.
Το «Greek Desk» της OSS και ο Ρόντνεϊ Στιούαρτ Γιανγκ
Κεντρικό άξονα της έρευνας του Τάλτι αποτελεί το «Greek Desk», το ελληνικό τμήμα του Γραφείου Στρατηγικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ (OSS), του οργανισμού που αποτέλεσε τον πρόδρομο της CIA. Επιστήμονες και μελετητές της κλασικής αρχαιότητας, οι οποίοι συνδέονταν με την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, αξιοποίησαν την άριστη γνώση της ελληνικής γλώσσας, της γεωγραφίας και των ανθρώπων της χώρας για να συνδράμουν στις συμμαχικές επιχειρήσεις.
Επικεφαλής του τμήματος τέθηκε ο Αμερικανός αρχαιολόγος Ρόντνεϊ Στιούαρτ Γιανγκ, ο οποίος διέθετε ήδη εμπειρία από ανασκαφές στην Ελλάδα και είχε προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες του ως οδηγός ασθενοφόρου στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό. Το 1943, ο Γιανγκ εγκατέστησε το «Greek Desk» στο Κάιρο, στήνοντας ένα δίκτυο συλλογής στρατιωτικών, πολιτικών και οικονομικών πληροφοριών με τη συμμετοχή επιστημόνων που διέθεταν πολύτιμες επαφές στην περιοχή.
Όπως αναδεικνύεται μέσα από το βιβλίο, η θωράκιση των ελληνικών θησαυρών είχε ξεκινήσει ήδη πριν από τη δημιουργία της OSS, χάρη στις επιχειρήσεις απόκρυψης της ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, όπου το προσωπικό πρόλαβε να ασφαλίσει τις συλλογές πριν από την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1941. Στο πλαίσιο αυτής της επιχείρησης, μεγάλα αγάλματα θάφτηκαν σε ορύγματα κάτω από τα δάπεδα των αιθουσών, ενώ τα χρυσά αντικείμενα φυγαδεύτηκαν και φυλάχθηκαν στα υπόγεια της Τράπεζας της Ελλάδος.
Ο Στέφαν Τάλτι καταγράφει τη δράση Ελληνοαμερικανών στρατιωτών που πολέμησαν ενάντια στις δυνάμεις κατοχής, συνδέοντας τις μυστικές επιχειρήσεις με τις προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν να μάχονται για την πατρίδα των προγόνων τους.
Στον χαιρετισμό του, ο πρέσβης Αντώνης Αλεξανδρίδης υπογράμμισε ότι τα γεγονότα που περιγράφονται στο βιβλίο συνιστούν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, τονίζοντας πως η εκδήλωση αποτελεί φόρο τιμής σε όσους συνέβαλαν με το θάρρος και την αφοσίωσή τους στη διάσωση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
• Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον ανταποκριτή του Π. Κασφίκη.

















