Ένα σπάνιο δερματόδετο σημειωματάριο γραμμένο στα καραμανλίδικα –στην τουρκική γλώσσα με ελληνικούς χαρακτήρες– έφθασε στα χέρια της «Ψηφιακής Σάντας», προσθέτοντας ένα ακόμη πολύτιμο τεκμήριο στο υλικό που συγκεντρώνεται για την ιστορία της θρυλικής Επτάκωμης του Πόντου.
Η αποκάλυψη έγινε κατά την πρώτη επιστημονική ημερίδα για την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Σάντας, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 23 Ιουλίου στο αμφιθέατρο «Μανόλης Ανδρόνικος» του Κεντρικού Μουσειακού Κτηρίου των Αιγών.
Την ημερίδα διοργάνωσαν η ΑΜΚΕ «Ψηφιακή Σάντα» και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας, υπό την αιγίδα του Δήμου Βέροιας, φιλοδοξώντας να συνδέσουν την επιστημονική έρευνα με τη διάσωση της μνήμης μιας από τις σημαντικότερες κοιτίδες του ποντιακού ελληνισμού.
Το σπάνιο σημειωματάριο
Την ύπαρξη του σημειωματάριου ανακοίνωσε ο δημοσιογράφος και υπεύθυνος του ερευνητικού έργου της «Ψηφιακής Σάντας» Δημήτρης Πιπερίδης, κατά την εισήγησή του για τον εθνολογικό χάρτη της Ημαθίας μετά το 1928 και την εγκατάσταση των Σανταίων στην περιοχή.
Ο ίδιος χαρακτήρισε το δερματόδετο σημειωματάριο εξαιρετικά σημαντικό ιστορικό τεκμήριο.
Περισσότερες πληροφορίες για τη χρονολόγηση, το περιεχόμενο και την προέλευσή του δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστές.
Στην παρουσίασή του αποτύπωσε επίσης τις αλλαγές που προκάλεσε στην Ημαθία η εγκατάσταση των προσφυγικών πληθυσμών, ακολουθώντας τη διαδρομή των οικογενειών από τη Σάντα στους νέους τόπους εγκατάστασής τους.
Η συνύπαρξη της ημερίδας με τον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο των Αιγών δεν ήταν τυχαία. Όπως επισήμανε η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Εύα Κοντογουλίδου, οι πρόσφυγες από τη Σάντα έφεραν μαζί τους στην περιοχή έναν ανεκτίμητο πνευματικό και υλικό πλούτο.
Ο αντιδήμαρχος Βέροιας Αλέξανδρος Τσαχουρίδης, με καταγωγή από τη Σάντα, χαρακτήρισε την ημερίδα «μνημόσυνο για τις ψυχές των προγόνων μας», υπογραμμίζοντας τη σημασία της μετάδοσης της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές.
Από τις προφορικές μαρτυρίες στη γυναικεία φορεσιά
Την επιστημονική ενότητα άνοιξε ο ομότιμος καθηγητής Νεότερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Κωνσταντίνος Φωτιάδης, παρουσιάζοντας τις σημαντικότερες γραπτές και προφορικές πηγές για την ιστορία της Σάντας.
Ιδιαίτερη συμβολική σημασία είχε το γεγονός ότι η ερευνητική προσπάθεια της «Ψηφιακής Σάντας» ξεκίνησε από έναν ογκώδη φάκελο του προσωπικού αρχείου του καθηγητή.
Ο αρχαιολόγος, διδάκτορας Θεολογίας και υποψήφιος διδάκτορας Λαογραφίας Κωνσταντίνος Στεφανίδης παρουσίασε την προσπάθεια ανασύνθεσης της παραδοσιακής γυναικείας φορεσιάς της Σάντας. Μέσα από φωτογραφίες και υλικά τεκμήρια ανέδειξε τα διακοσμητικά στοιχεία, τα μοτίβα και τον ενδυματολογικό κώδικα, αλλά και τους κοινωνικούς συμβολισμούς που έφερε η φορεσιά.
Στη ζωή και το έργο του σημαντικού Πόντιου λαογράφου Στάθη Αθανασιάδη, του Γεροστάθη, αναφέρθηκε ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Βέροιας Νίκος Τουμπουλίδης. Παρουσίασε το αρχείο του Γεροστάθη, το οποίο φυλάσσεται στη Λέσχη, και προσέφερε στον διαχειριστή της «Ψηφιακής Σάντας» Θανάση Στυλίδη, το σύνολο των βιβλίων του.
Ο ερευνητής και υπεύθυνος αρχείου της ΑΜΚΕ Χρήστος Αηδονίδης παρουσίασε σπάνιες φωτογραφίες και έγγραφα που έχουν συγκεντρωθεί κατά τα δύο χρόνια λειτουργίας της οργάνωσης, δίνοντας στο κοινό ένα μικρό δείγμα του αρχειακού πλούτου που διασώζεται.
Η μνήμη περίπου 16.000 ανθρώπων
Η «Ψηφιακή Σάντα» έχει θέσει ως στόχο τη συλλογή, διάσωση και ανάδειξη στοιχείων για περίπου 16.000 ανθρώπους που έζησαν στην ιστορική Επτάκωμη Σάντα και στις αποικίες που δημιούργησαν Σανταίοι στον Καύκασο πριν από την καταστροφή.
Φωτογραφίες, έγγραφα, οικογενειακές μαρτυρίες και γενεαλογικά στοιχεία συγκεντρώνονται σε ένα ψηφιακό αποθετήριο, ώστε η ιστορία των ανθρώπων της Σάντας να παραμείνει προσβάσιμη στις επόμενες γενιές.
«Η αρχή έγινε και τα επόμενα βήματα θα είναι ακόμη πιο παραγωγικά», ανέφερε ο διαχειριστής της ΑΜΚΕ, δικηγόρος και ερευνητής Θανάσης Στυλίδης.
Στις 31 Ιουλίου το Σανταίικο Γλέντι
Το αφιέρωμα θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή 31 Ιουλίου, στις 21:00, στα Παλατίτσια Ημαθίας, με μεγάλη μουσικοχορευτική εκδήλωση αφιερωμένη στους χορούς και στη μουσική παράδοση της Σάντας. Η διοργάνωση είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 24 Ιουλίου, αλλά αναβλήθηκε λόγω των καιρικών συνθηκών.
Συμμετέχουν ο Πολιτιστικός Σύλλογος Παλατιτσιωτών, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βεργίνας «Αιγές», ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ράχης, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μικρής Σάντας, ο Τουριστικός Όμιλος Καστανιάς και η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας.
