Σανμια γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα που ξεκίνησε από την Αρχαιότητα και συνεχίζεται μέσα στη χριστιανική πίστη, τα Σούρμενα πλημμύρισαν και φέτος από κόσμο, μνήμη και συγκίνηση.
Το ποντιακό ταφικό έθιμο της Κυριακής του Θωμά δεν είναι απλώς μια παράδοση – είναι βίωμα, ταυτότητα και ζωντανή συνέχεια.
Από νωρίς το πρωί, μετά τη Θεία Λειτουργία, οικογένειες κατευθύνθηκαν στο κοιμητήριο, στήνοντας –όπως κάθε χρόνο– το ιδιαίτερο αυτό αντάμωμα μνήμης, με φαγητά, κρασί, κόκκινα αυγά και ποντιακά ακούσματα πάνω από τους τάφους.
Το παρών έδωσαν και φέτος άνθρωποι κάθε ηλικίας, αλλά και πρόσωπα της πολιτικής και της αυτοδιοίκησης –μεταξύ άλλων ο Τάκης Θεοδωρικάκος, η Άννα Διαμαντοπούλου, ο Παύλος Χρηστίδης, και ο Γιάννης Κωνσταντάτος–, γεγονός που αναδεικνύει τη διαχρονική βαρύτητα και τη δημόσια διάσταση του ταφικού εθίμου.
Στα Σούρμενα (αλλιώς, Ελληνικό) γίνεται η πιο γνωστή και ιστορική αναβίωση σε όλο τον ελλαδικό χώρο, από τότε που ήρθαν οι Πόντιοι· το ταφικό έθιμο συνεχίζεται σχεδόν αδιάκοπα για περισσότερο από έναν αιώνα, με μοναδικές εξαιρέσεις τη διακοπή κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και τα χρόνια της πανδημίας.
Εδώ, η παράδοση έχει πλέον αποκτήσει και θεσμική αναγνώριση, καθώς έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, στο πλαίσιο της Σύμβασης της UNESCO, ως μια ζωντανή πολιτιστική έκφραση που διατηρείται και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Μάλιστα, αποτελεί κάθε χρόνο την κορύφωση των πενθήμερων εκδηλώσεων «Τη Θωμά ’ς σα Σούρμενα» που διοργανώνει η Ένωση Ποντίων Σουρμένων, σφραγίζοντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη συνέχεια της μνήμης και της ποντιακής ταυτότητας.
Δεν πρόκειται για μνημόσυνο με τη στενή έννοια. Είναι μια μέρα όπου η μνήμη γίνεται γιορτή. Όπου οι ζωντανοί στέκονται δίπλα στους νεκρούς, τρώνε, τραγουδούν και θυμούνται, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.
Δείτε τις φωτογραφίες του Γιάννη Παναγόπουλου (EUROKINISSI) από τα Σούρμενα:
Σε μια εποχή που πολλά έθιμα ξεθωριάζουν, τα νεκρόδειπνα των Ποντίων αντιστέκονται στο χρόνο. Τα είδαμε ακόμα τη Δευτέρα του Πάσχα, ενώ θα τα δούμε και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος – τότε είναι που οι ψυχές επιστρέφουν στο σκοτάδι, μέχρι την επόμενη Ανάσταση.
Σήμερα, η ίδια εικόνα επαναλήφθηκε και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας όπου υπάρχει ισχυρό ποντιακό στοιχείο. Το ταφικό έθιμο αναβίωσε, μεταξύ άλλων, στην Καλαμαριά, στη Νέα Κρώμνη, στους Σιταγρούς Δράμας, στον Άγιο Κωνσταντίνο Αγρινίου, στις Αχαρνές, καθώς και σε περιοχές της Πιερίας, όπως η Περίσταση και η Νέα Τραπεζούντα.
