«Προς την Φιλοστοργοτάτην μου Μητέρα Αφένδραν Α. Ορφανίδου της Τραπεζούντος.
Την ιστορική μου φωτογραφία φυλάξτε με προσοχήν και ευχηθήτε παρηγορίαν στην πονεμένη μου ψυχήν.
Αβρ. Ορφανίδης»
Ήταν 20 Ιανουαρίου του 1922 όταν ο δάσκαλος, μουσικός και ψάλτης Αβραάμ Ορφανίδης υπέγραφε από το Ερζερούμ στην πίσω πλευρά μιας φωτογραφίας για τη μητέρα του, αφήνοντας πίσω του, για πάντα, την πατρίδα του Πόντου. Λίγες μέρες αργότερα θα έπινε έναν τελευταίο καφέ στο λιμάνι της Τραπεζούντας, πριν ανέβει στο πλοίο για την Ελλάδα. Πριν προλάβουν όμως να φτάσουν στην Αμισό, άφησε την τελευταία του πνοή επάνω στο κατάστρωμα και οι ναύτες θέλησαν να τον ρίξουν στη θάλασσα.
Τότε οι υπόλοιποι Πόντιοι επάνω στο πλοίο, έχοντας υποψίες ότι ο καφές που είχε πιει ήταν δηλητηριασμένος, ξεσηκώθηκαν και είπαν στον καπετάνιο ότι επρόκειτο για επιφανή δάσκαλο στην οικία Καπαγιαννίδη και δεν του άξιζε τέτοιο τέλος. Για να τον πείσουν, έψαξαν στα ρούχα του και βρήκαν αποδεικτικά έγγραφα της ταυτότητάς του και τελικά έβγαλαν την σορό στη στεριά και την έθαψαν σε μια αμμουδιά της Αμισού.
Η φωτογραφία του αυτή, μαζί με την αφιέρωση στη μητέρα του, τα οποία παραχώρησε η εγγονή του και ποιήτρια Μαίρη Κωνσταντινίδου, είναι ένα από τα κειμήλια Ποντίων προσφύγων που παρουσιάζονται στην έκθεση «Αναστορώ και Αροθυμώ», η οποία παρουσιάζεται στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης έως την Παρασκευή 30 Ιανουαρίου.
Επιπλέον, ο επισκέπτης μπορεί να δει κειμήλια του ξεριζωμού από τον Πόντο, όπως θρησκευτικές εικόνες, προσωπικά αντικείμενα, όπως μια ποδιά, ένα δετσίμ, ένα βραχιόλι, μεταξωτά μαντήλια, ένα ρόπτρο με τον μονοκέφαλο αετό, σύμβολο ισχύος του ιδιοκτήτη του σπιτιού, ένα κουδούνι σχολείου, ένα ρολόι τσέπης από την Πράσαρη της Κερασούντας, το οποίο άνηκε στον Γεώργιο Αθανασιάδη.
Εκεί δίπλα υπάρχει κι ένα ύφασμα κεντημένο με το αλφάβητο από την Παλαΐα της Αργυρούπολης, με το οποίο οι μαθητές μάθαιναν καλλιγραφία. Μοναδικές εικόνες του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος δεν κρατάει κοντάρι και της Παναγίας βρεφοκρατούσας από τη Χαβίαινα κι ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων, από τη Ριζούντα. Ένας σταυρός με σημαντικά θρησκευτικά σχέδια που βρέθηκε σε παλαιοπωλείο της Τραπεζούντας, όπως και αντίγραφα αρχαίων νομισμάτων της Σινώπης και της περιόδου των Κομνηνών, τα Κομνηνάτα.
Και λίγο παρακάτω υπάρχει μια σκαλιστή εικόνα του Αγίου Νικολάου από τη Λαχαρανή της Ματσούκας, μαζί με μια ταμπακιέρα κι ένα τσαγερό του Νικόλαου Σκεντερίδη, με το μονόγραμμά του και μαιάνδρους, που δείχνουν την ελληνική καταγωγή του ιδιοκτήτη τους.
Πώς είναι σήμερα ο Πόντος
Αυτές όμως που μαγνητίζουν το βλέμμα είναι οι φωτογραφίες της επιμελήτριας της έκθεσης και εκπαιδευτικού Ελπίδας Αθανασιάδου, οι οποίες απεικονίζουν διάφορες περιοχές του Πόντου στη σύγχρονη εποχή.
«Αυτή την έκθεση θέλω να την αφιερώσω σε όσους πέθαναν στα χώματα του Πόντου κι έμειναν εκεί άταφοι και άκλαυτοι. Θέλω όμως να την αφιερώσω και στον αείμνηστο Αχιλλέα Βασιλειάδη, καθώς ήταν αυτός που με παρακίνησε να ταξιδέψω στον Πόντο και να δω τα μέρη των προγόνων μας. Εγώ δεν ήθελα να πάω στην Τουρκία κι όταν μου είπε “δεν θα πας στην Τουρκία, στον Πόντο θα πας”, τότε ήταν που πείστηκα. Και δεν το μετάνιωσα, του χρωστάω ένα “ευχαριστώ“» ανέφερε στο pontos news η Ελπ. Αθανασιάδου.
Στο οδοιπορικό της η εκπαιδευτικός φωτογράφισε πολλές περιοχές, από τις πιο γνωστές και μεγάλες πόλεις, μέχρι τα πιο μικρά και απομακρυσμένα χωριά, εκκλησίες, σπίτια Ποντίων και ιεροδιδασκαλεία, όπως αυτό της Πράσαρης, όπου τα παιδιά των Ποντίων, αφού τελείωναν την πέμπτη τάξη στο σχολείο της περιοχής, έδιναν εξετάσεις και φοιτούσαν για να γίνουν ιερείς και δάσκαλοι. Μαζί του είναι φωτογραφημένες οι Μονές της Παναγίας, αλλά και της Ζωοδόχου Πηγής, η οποία είναι χτισμένη επάνω στον βράχο.
Παρακάτω απεικονίζονται ελληνικά αρχοντικά, αναπαλαιωμένα και μη, βυζαντινά κάστρα, ορθόδοξοι ναοί που έχουν μετατραπεί σε τζαμιά κι άλλους μισογκρεμισμένοι, σχολεία Ελλήνων Ποντίων, αλλά και αίθουσες μουσείων με ποντιακούς θησαυρούς και πόλεις λιγότερο φωτογραφημένες, όπως η Άμαστρις, η Όφις και η Τόνια.
Μέσα από τις φωτογραφίες, ο επισκέπτης μπορεί να ταξιδέψει νοερά στον σύγχρονο Πόντο και να δει την τύχη που είχαν οι περιουσίες και τα οικοδομήματα των Ελλήνων, που άλλα αξιοποιήθηκαν κι άλλα αφέθηκαν να ρημάξουν στον χρόνο.
Μπορεί να αντικρίσει τη φύση στα βουνά όπως την έβλεπαν και οι πρόγονοί του, να φανταστεί τις πορείες θανάτου όταν εξορίστηκαν από τα χωριά τους, αλλά να δει και τα φουντούκια από τα δέντρα εκείνα, που έχει μαζέψει και έχει φέρει στην έκθεση η Ελπ. Αθανασιάδου και τα οποία καλλιεργούσαν για να ζήσουν οι Πόντιοι στην πατρίδα τους.
Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό έως τις 30 Ιανουαρίου 2026, καθημερινά από τις 09:00 έως τις 14:30, καθώς και το απόγευμα της 29ης Ιανουαρίου, από 17:30 έως 20:30, με την Ελπ. Αθανασιάδου παρούσα για να ξεναγεί τους επισκέπτες.
