Ένα σπάνιο μωσαϊκό δάπεδο με το χαρακτηριστικό μοτίβο του «Κόμπου του Σολομώντα» ήρθε στο φως στην αρχαία Σμύρνη, προκαλώντας ενθουσιασμό στην ανασκαφική ομάδα που εργάζεται στο χώρο.
Το εύρημα θεωρείται ιδιαιτέρως σημαντικό, καθώς πρόκειται για το πρώτο νέο μωσαϊκό που εντοπίζεται στην περιοχή εδώ και σχεδόν επτά δεκαετίες.
Κατά τις ανασκαφές στη Βόρεια Οδό της Αγοράς, οι αρχαιολόγοι περίτεχνο δάπεδο περίπου 3 επί 4 μέτρα, διακοσμημένο με αλληλοσυνδεόμενα δωδεκάκτινα πάνελ. Στο κέντρο βρίσκεται ο χαρακτηριστικός «Κόμπος του Σολομώντα» – ένα αρχαίο διακοσμητικό μοτίβο που αποτελείται από δύο αλληλοσυνδεόμενους βρόχους χωρίς αρχή και τέλος. Εμφανίζεται σε μωσαϊκά, γλυπτά, υφάσματα και κοσμήματα από την Αρχαιότητα έως και τους Νεότερους Χρόνους.
Στην Ύστερη Αρχαιότητα θεωρήθηκε προστατευτικό σύμβολο απέναντι στο φθόνο και το «κακό μάτι», και αργότερα συνδέθηκε με μονοθεϊστικές θρησκείες, ιδίως στο χώρο της Μεσογείου.
Το πρώτο νέο μωσαϊκό εδώ και επτά δεκαετίες
Ο καθηγητής Ακίν Έρσοϊ, επικεφαλής της ανασκαφής και και διδάσκων στο Τμήμα Τουρκο-Ισλαμικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου «Katip Çelebi», δήλωσε στο Anadolu ότι οι ανασκαφές επικεντρώνονται κυρίως στην Αγορά και το Θέατρο, προσθέτοντας ότι το μωσαϊκό άρχισε να αποκαλύπτεται κατά τις εργασίες στη βόρεια πλευρά της Αγοράς.
Εξήγησε ότι στη συγκεκριμένη οδό –μία από τις κύριες αρτηρίες της αρχαίας πόλης– οικοδομήθηκε ένα κτήριο στα Ύστερα Ρωμαϊκά Χρόνια (4ος-6ος αι. μ.Χ.), χωρίς να είναι ακόμη σαφές αν πρόκειται για ιδιωτική κατοικία ή δημόσιο χώρο.
Υπενθύμισε ότι στο παρελθόν είχε εντοπιστεί στη Σμύρνη μια «αίθουσα μωσαϊκών», και ότι η ανακάλυψη ενός νέου τέτοιου δαπέδου σχεδόν 70 χρόνια αργότερα ήταν απρόσμενη για την ομάδα.
Προστασία απέναντι στο «κακό μάτι»
Ο Ακίν Έρσοϊ χαρακτήρισε το σημείο ως «δωμάτιο μωσαϊκών» και σημείωσε ότι τέτοια δάπεδα ήταν συνηθισμένα στην Ύστερη Αρχαιότητα. «Τα μωσαϊκά φέρουν φυτικά μοτίβα και γεωμετρικές διακοσμήσεις» είπε, εστιάζοντας στον «Κόμπο του Σολομώντα» που έχει τοποθετηθεί στο κέντρο.
«Βλέπουμε να χρησιμοποιούνται προστατευτικά σύμβολα. Σε τέτοιους χώρους τοποθετούνταν συγκεκριμένα μοτίβα –είτε στις εισόδους είτε στα δάπεδα–, για να αποτρέπουν τον φθόνο ή τη ζήλια. Ο “Κόμπος του Σολομώντα” είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Γύρω του υπάρχουν και μικροί σταυροί. Αυτά τα σύμβολα, που ξεκίνησαν ως διακοσμητικά μοτίβα, αργότερα υιοθετήθηκαν από ορισμένες μονοθεϊστικές θρησκείες. Σε κάθε περίπτωση, λειτουργούν προστατευτικά», σημείωσε.
Όπως εξήγησε, τα μοτίβα είχαν στόχο να προστατεύσουν το χώρο ή όσους ζούσαν εκεί από το «κακό μάτι».
«Αν επρόκειτο για δημόσιο χώρο, προστάτευαν την πόλη. Αν ήταν κατοικία, στόχευαν να προστατεύσουν το σπίτι, τον ιδιοκτήτη και τους ενοίκους», ανέφερε.
Ξαναχρησιμοποιήθηκε μετά από 1.500 χρόνια
Ο επικεφαλής της ανασκαφικής ομάδας πρόσθεσε ότι το δωμάτιο με το μωσαϊκό επαναχρησιμοποιήθηκε περίπου 1.500 χρόνια αργότερα, τον 19ο αιώνα, πιθανώς από κοντινό μη μουσουλμανικό νοσοκομείο ή από τα γύρω σπίτια.
«Το ύστερο αρχαϊκό δάπεδο μωσαϊκού αποκαλύφθηκε ξανά, εκτιμήθηκε και οικοδομήθηκαν πάνω του νέες κατασκευές. Το γνωρίζουμε επειδή ο σοβάς των νεότερων τοίχων έχει τοποθετηθεί απευθείας πάνω στο μωσαϊκό», εξήγησε. «Αυτό δείχνει ότι το μωσαϊκό συνέχισε να χρησιμοποιείται έως και 1.500 χρόνια μετά».
Δίνοντας ένα στίγμα για το μέλλον, ο Ακίν Έρσοϊ ανέφερε ότι η περιοχή της ανασκαφής θα επεκταθεί: «Όταν μεγαλώσουμε το σκάμμα στις ανασκαφές του 2026, ίσως αναδυθούν και άλλα κτίσματα».
Οι αρχαιολογικές και εργασίες αποκατάστασης στη Σμύρνη συνεχίζονται αδιάκοπα όλο το χρόνο, στο πλαίσιο του προγράμματος του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού «Κληρονομιά για το Μέλλον».
