Σύλβα Ακρίτα: Η Μικρασιάτισσα αγωνίστρια που σημάδεψε την κοινωνική πρόνοια και το ΠΑΣΟΚ

Πλήρης ημερών έφυγε την προπαραμονή των Χριστουγέννων από τη ζωή, σε ηλικία 97 ετών, η Σύλβα Ακρίτα, ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, μέλος της Βουλής και υφυπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Μια γυναίκα που κουβαλούσε βαθιά μέσα της τη μικρασιατική προσφυγική μνήμη και την μετέτρεψε σε διαρκή αγώνα για την κοινωνική δικαιοσύνη. Ήταν μητέρα της δημοσιογράφου και πολιτικού Έλενας Ακρίτα.

Από τη Μικρά Ασία στη Θεσσαλονίκη

Η Σύλβα-Καίτη Ακρίτα γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου 1928 στη Θεσσαλονίκη από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Κωνσταντίνος Γιαβάσογλου, γερουσιαστής του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος ως υπουργός Πρόνοιας αφιερώθηκε κυρίως στη στέγαση των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Μητέρα της ήταν η Λουκία Ρουσσίδη.

Αρσακειάδα, αλλά μεγαλώνοντας μέσα στις ανάγκες και τις αγωνίες του προσφυγικού κόσμου, η κοινωνική πρόνοια δεν άργησε να γίνει το αντικείμενο των σπουδών και της ζωής της.

Δείτε τι έγραψε στις 14 Σεπτεμβρίου 2025, ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, αναρτώντας και τη σχετική φωτογραφία: «Κωνσταντινούπολη! Οι γονείς μου με την πρωτότοκη αδελφή μου, την Κλεοπάτρα! Όμορφα χρόνια ανέμελα! Μα αργοζύγωνε, ύπουλα η κόλαση της γενοκτόνου Μικρασιατικής Καταστροφής…

»Στην προσφυγομάνα, τη Θεσσαλονίκη, 17 χρόνια αργότερα, στην οδό Μάρκου Μπότσαρη και ύστερα από τα δύο παλικαράκια, τους αδελφούς μου, ε, θα γεννηθεί και η αφεντιά μου!

»Το πατρικό μου σπίτι στην Κίο τη θαλασσινή, το επισκέφτηκα στα 18 μου χρόνια! Εκεί βρήκα τις ρίζες μου. Να τις καταπατούν οι Τούρκοι! Τις πήρα κρυφά και τις κρατώ πάντα βαθιά μες στην καρδιά μου».

Δίπλα στον Λουκή Ακρίτα

Τον σύζυγό της, τον πολιτικό, δημοσιογράφο και συγγραφέα Λουκή Ακρίτα, τον γνώρισε όταν εκείνος ήταν γενικός γραμματέας και βουλευτής της ΕΠΕΚ. Αργότερα, ως υπουργός Παιδείας της Ένωσης Κέντρου υπήρξε ο πρωτεργάτης της μεγάλης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Παντρεύτηκαν το 1954 και απέκτησαν μία κόρη, την Έλενα Ακρίτα.

Για τον Λουκή Ακρίτα είχε γράψει: «Τα χρόνια του πολέμου ο σύντροφος της ζωής μου, νεαρός Κύπριος τότε, προκειμένου να πολεμήσει στο Ελληνοαλβανικό μέτωπο ως απλός στρατιώτης, αλλάζει την αγγλική του υπηκοότητα με την ελληνική. Παράλληλα, είναι και πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας Εστία.

»Τους τελευταίους μήνες της Κατοχής εκδίδει την αντιστασιακή εφημερίδα Καθημερινά Νέα, που η έκδοσή της συνεχίστηκε για λίγο διάστημα και μετά την απελευθέρωση. Από τη θητεία του στον πόλεμο εμπνέεται και γράφει το μεγάλο μυθιστόρημα Οι αρματωμένοι. 

»Στη διάρκεια της Κατοχής ο Λουκής Ακρίτας υπήρξε ιδρυτικό μέλος της αντιστασιακής οργάνωσης “Τριμελής Επιτροπή Αγώνος” μαζί με τον Μιλτιάδη Πορφυρογέννη και τον στρατηγό Σπηλιωτόπουλο».

Αντίσταση στη δικτατορία και φυλακή

Μετά το θάνατο του Λουκή Ακρίτα, στις εκλογές του 1967 ήταν η μοναδική γυναίκα υποψήφια βουλευτής της Ένωσης Κέντρου σε όλη τη χώρα. Τελικά τις εξελίξεις τις καθόρισε το στρατιωτικό πραξικόπημα.

Από τους πρώτους μήνες της χούντας εντάχθηκε στον αντιδικτατορικό αγώνα με το Πατριωτικό Μέτωπο. Συνελήφθη και καταδικάστηκε από στρατοδικείο σε δέκα χρόνια κάθειρξη ως ηγετικό στέλεχος των αντικαθεστωτικών.

Ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ

Στη Μεταπολίτευση έγινε ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ και ήταν παρούσα στην ιστορική Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη. Στις εκλογές του 1974 εξελέγη στην περιφέρεια Υπολοίπου Αθηνών και έγινε η πρώτη γυναίκα βουλευτής στην ιστορία του κόμματος.

Το 1981 εκλέχθηκε ξανά, πρώτη σε ψήφους ανάμεσα στις γυναίκες, και ανέλαβε σημαντικές θέσεις: Κοσμήτορας του προεδρείου της Βουλής, πρόεδρος των Διεθνών Σχέσεων, πρόεδρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης και εκπρόσωπος στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Στις 31 Οκτωβρίου 1986, ο Ανδρέας Παπανδρέου της ανέθεσε το χαρτοφυλάκιο της υφυπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Σύμφωνα με την ίδια, προηγούμενες απόπειρες υπουργοποίησής της ματαιώνονταν από παρεμβάσεις της Μαργαρίτας Παπανδρέου, λόγω διαφωνίας τους σχετικά με την ύπαρξη και τη λειτουργία της Ένωσης Γυναικών Ελλάδος.

Στον ενάμιση χρόνο της θητείας της άφησε έντονο αποτύπωμα:

• Πέρασε το νομοσχέδιο για την «Απόσβεση Χρεών Προσφύγων».
• Εκπόνησε σχέδιο για τον εκσυγχρονισμό της Πρόνοιας.
• Προώθησε στην ΕΟΚ μελέτη για το ΠΙΚΠΑ και τα άτομα με αναπηρία.
• Ετοίμασε νομοσχέδιο για την υιοθεσία.
• Οργάνωσε πανευρωπαϊκά σεμινάρια για την τρίτη ηλικία.
• Προώθησε μέτρα προσβασιμότητας για ΑμεΑ.
• Στήριξε τον οικογενειακό προγραμματισμό και την προστασία κακοποιημένων ατόμων.
• Ίδρυσε νέους βρεφονηπιακούς σταθμούς.

Μέχρι την αποχώρηση από την πολιτική

Στις εκλογές του 1989 εξελέγη ξανά βουλευτής στη Β΄ Αθηνών και γραμματέας του προεδρείου της ΚΟ. Το 1993 έγινε βουλευτής Επικρατείας και μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Το 1996, μετά την εκλογή του Κώστα Σημίτη στην προεδρία του ΠΑΣΟΚ, αποφάσισε να αποχωρήσει από την ενεργό πολιτική.

Μέχρι το τέλος παρούσα και μαχητική

Χαρακτηριστικό της αστείρευτης ζωτικότητάς της ήταν και η στάση της στα χρόνια του Covid-19. Όταν ξέσπασε η πανδημία, η Σύλβα Ακρίτα πλησίαζε τα 95 της χρόνια.

Και όμως, σε μια περίοδο που η συντριπτική πλειονότητα του κόσμου ήταν αδρανής και φοβισμένη, εκείνη συμμετείχε με πάθος και ενεργή παρουσία στη διαδικτυακή καμπάνια για τις συνθήκες διαβίωσης και υγειονομικής προστασίας των προσφύγων στα καμπ, με αίτημα τη μεταφορά τους σε σπίτια.

Μέσα από το προσωπικό της προφίλ στο Facebook –στο οποίο ήταν εξαιρετικά ενεργή μέχρι το τέλος της ζωής της, γράφοντας πολύ συχνά με κεφαλαία–, δεν δίσταζε να απαντά, να επιχειρηματολογεί και να εξηγεί στωικά και υπομονετικά ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο μπορούσε κανείς να μεταφέρει και να υπογράψει το σχετικό αίτημα στην πλατφόρμα Avaaz.

Για τη Σύλβα Ακρίτα, ο αγώνας για τους πρόσφυγες –ανθρώπους στους οποίους έβλεπε τη δική της μικρασιατική ρίζα– δεν ήταν ποτέ υπόθεση του παρελθόντος, αλλά στάση ζωής μέχρι το τέλος.