Σταυρίν Χαλδίας: Όταν η μουσουλμάνα νύφη στήριζε την κρυπτοχριστιανή πεθερά

Η Ποντιακή Στοά του 1971, μια έκδοση της Ποντιακής Ενώσεως, αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό πληροφοριών για διάφορες περιοχές του Πόντου και συνήθειες των Ελλήνων που έζησαν ή συνέχισαν να ζουν εκεί και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Ο Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης) συμμετείχε στην έκδοση με το πόνημά του «Κρυπτοχριστιανικά» που αναφερόταν στους κρυπτοχριστιανούς ή «κρυφούς» οι οποίοι βρίσκονταν στο Σταυρίν.

«Η Κοινότης Σταυρί υπήρξε κατ’ εξοχήν περιοχή των κρυπτοχριστιανών, για τους οποίους εγράφησαν πολλά από δικούς μας και ξένους. Ο φανατισμός και η χριστιανική ευλάβεια των κρυφών Σταυριωτών ακόμη και σήμερον επισύρουν τον θαυμασμόν κάθε ανθρώπου», έγραφε στην εισαγωγή του άρθρου του. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο Σταυριώτης αναφέρεται στην οικογένεια Κασιμίδη-Δημητριάδη που ήταν μίγμα κρυπτοχριστιανών και μουσουλμάνων.

≈

Κασίμ-ζατέ (Κασιμίδαι-Δημητριάδαι)

Η μεγάλη αυτή οικογένεια ήτο χριστιανική. Πότε κατέφυγε στο Σταυρί δεν γνωρίζομεν. Λέγεται ότι, όταν ένα μέλος της οικογένειας αυτής διωρίσθηκε νομάρχης (βαλής) Τραπεζούντος, εκράτησε την υψηλή αυτή θέση μόνο μια εβδομάδα. Γιατί προδόθηκε ότι είναι κρυφός και παραιτήθηκε σαν άρρωστος. Τότε κατέφυγαν στο Σταυρί.

Τελευταία ο Ιωάννης (Ισεΐν) είχε τρεις γυιούς, Κυριάκον (Εγιούπ) που παρέμεινε στην Τουρκία σαν Τούρκος, Γεώργιον (Κιαμήλ) και Θεόδωρον (Παχτσέτ). Οι δύο τελευταίοι με τας οικογενείας των υπήχθησαν στην Ανταλλαγή και ήλθαν στην Ελλάδα.

Του Εγιούπ η πρώτη σύζυγος ήταν Τουρκάλα, καθώς και τα τέκνα των Τεμέλ (Γεώργιος) και Κιουλιζάρ (Εμορφίλη). Ο Τεμέλ έμεινε Τούρκος, η Κιουλιζάρ όμως παντρεύτηκε στο Ακ Νταγ και πήρε τον κρυφόν Σταυριώτην Θεόδωρον Κιουπτσίδην, υπαχθέντα εις την Ανταλλαγήν. Η δευτέρα σύζυγος του Εγιούπ, Σοφία, ήταν χριστιανή, από το χωρίον Κρώμ’. Τα τέκνα της έμειναν Τούρκοι.

Η Σοφία Κασιμίδη

Η Σοφία, δευτέρα σύζυγος του Εγιούπ εφέντη, έκαμνε την προσευχή της φανέρα και πολλήν ώρα. Ο προγονός της πήρε Τουρκάλα, την θυγατέρα του Πεκίρ από την συνοικία Γαραουλτσάντων, την Εμινέ.

Η Εμινέ έβλεπε την πεθερά της να προσεύχεται, μα δεν έλεγε τίποτε. Ήξερε ότι είναι γνήσια χριστιανή.

Κατόπιν παντρεύτηκε και ο πρώτος γυιός της Κασίμ και πήρε γνήσια Τουρκάλα.

Η Εμινέ, όταν προσευχόταν η πεθερά της και έβλεπε τη συννυφάδα της να πλησιάζη, έτρεχε και της έλεγε:

— Μέτα, κανείται, έχ‘ κ’ έρται ακείν’ αφωρισμέντσα!

Τότε η Σοφία σταματούσε αμέσως.

Τεμέλ εφέντης (Γεώργιος Κασιμίδης)

Ο Τεμέλ εσπούδασε την τουρκικήν. Ήτο προορατικός και έξυπνος. Παρέμεινε Τούρκος και απέθανε το 1959.

Υπεστήριξε πολύ τους χριστιανούς και ήτο επίλεκτο μέλος της Τραπεζουντιακής κοινωνίας, μέλος του Κομιτάτου και άκρος Κεμαλικός.

Το 1962 οι εξάδελφοί του Ισαάκ, Γεώργιος και Ιακώβ Κιουπτσίδαι του έκαμαν μνημόσυνο* στο εκκλησάκι του Αγίου Στυλιανού Θεσσαλονίκης, ιερουργούντος του Π”Γρηγορίου Μισαηλίδη εκ Σταυρί. Επιμνημόσυνον εξεφώνησεν ο γράφων τας γραμμάς αυτάς.

Δημ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης)

____
* Το μνημόσυνο, σύμφωνα με άρθρο στην Ποντιακή Εστία 14 (6358) τελέστηκε την Κυριακή 15 Οκτωβρίου 1962, με πρωτοβουλία και φροντίδα της οικογένειας του Θεόδωρου Κιουπτσίδη. Το παρών έδωσαν αρκετοί συγγενείς και συμπατριώτες του Γεωργίου (Τεμέλ) Κασιμίδη. Στον σύντομο επικήδειο που εκφώνησε ο Σταυριώτης τόνισε την πατριωτική και εθνική δράση της κρυπτοχριστιανικής οικογένειας Κασιμίδη-Δημητριάδη και ιδιαίτερα του αποθανόντος.

• Πηγή: Δημ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης), Ποντιακή Στοά, 1971, σ. 102-103.
• Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.