Του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου στην Τελμησσό Καππαδοκίας – Αυστηρή νηστεία, απαγορεύσεις, συμβολισμοί

Σπουδαίος και από λαογραφική άποψη είναι ο χώρος της Καππαδοκίας, με πολλές τοπικές παραλλαγές εθίμων και τελετουργιών να δημιουργούν ένα μωσαϊκό θρησκευτικής λαογραφίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γιορτές που είναι και διαβατήρια ορόσημα, με έντονα ευετηρικό και γονιμικό χαρακτήρα. Ήταν απαραίτητο να γίνουν όλα «σωστά» ώστε να εξασφαλιστεί μια υπερφυσική προστασία, σύμφωνα με τις πάγιες λαϊκές κοσμοθεωρητικές απόψεις και πρακτικές.

Στον ετήσιο εορτολογικό κύκλο εθιμικό ενδιαφέρον για τη μελέτη της συμπεριφοράς των κατοίκων της Τελμησσού της Καππαδοκίας είναι η γιορτή της Αποτομής της κεφαλής του Ιωάννη του Προδρόμου (29 Αυγούστου) – θεωρείται ορόσημο διότι κλείνει το καλοκαίρι.

Η Τελμησσός (Ντελμισό ή Ντιλμοσόν κατά το τοπικό ιδίωμα) ήταν χωριό της περιφέρειας της Νίγδης που θρησκευτικά ανήκε στη Μητρόπολη Ικονίου – μάλιστα τα καλοκαίρια ήταν τόπος θερινής κατοικίας του μητροπολίτη. Άκμασε το διάστημα 1839-1870, όταν ήταν στο επίκεντρο του εμπορίου βάμβακος από την Κιλικία. Όταν όμως οι δρόμοι άλλαξαν, οι κάτοικοί της άρχισαν να ξενιτεύονται, κυρίως προς την Κωνσταντινούπολη. Το 1924 την Τελμησσό εγκατέλειψαν οριστικά 260 Έλληνες, όσοι είχαν απομείνει.

Όπως συνέβαινε στις περισσότερες περιοχές με αγροτοκτηνοτροφική οικονομία, τα  έθιμα της λαϊκής  θρησκευτικής συμπεριφοράς ήταν συμβατά με την αγροτική παραγωγή και τις κορυφαίες στιγμές της.

Έτσι, στις 29 Αυγούστου οι κάτοικοι τηρούσαν μια σειρά απαγορεύσεων: δεν έπιαναν μαχαίρι –ούτε για το ψωμί–, δεν έκοβαν καρπούζι επειδή μοιάζει με κεφάλι και δεν έτρωγαν μαύρο σταφύλι επειδή θυμίζει αίμα.

Επρόκειτο για ημέρα αυστηρής νηστείας –όπως τη Μεγάλη Παρασκευή–, διότι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν ο μεγαλύτερος από τους προφήτες. Η 29η Αυγούστου ήταν και αγροτικό ορόσημο για το τρύγημα των αμπελιών και για τη συλλογή των καρυδιών, εργασίες που άρχιζαν μετά την πανηγυρική Θεία Λειτουργία.

---

Βιβλιογραφία
Βαρβούνης Μ. Γ. (2021). Μορφές λαϊκής θρησκευτικής συμπεριφοράς και τελετουργιών στην Τελμησσό της Καππαδοκίας (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα). Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, 21, 77–98.