Συνολικά 108 μετόχια έκτασης περίπου 1.600.000 στρεμμάτων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και πολλά ακίνητα, σε διάφορες περιοχές της χώρας και κυρίως στη Χαλκιδική, τις Σέρρες, τη Θάσο και τη Λήμνο, δόθηκαν από μονές του Αγίου Όρους για την εγκατάσταση προσφύγων από την καθ’ ημάς Ανατολή.
Από αυτά, τα 1.200.000 στρέμματα αποτελούσαν αγροτικὴ και καλλιεργήσιμη γη, τα 200.000 στρέμματα ήταν δάση και βοσκοτόπια, και άλλα 200.000 στρέμματα αποτελούνταν από ελαιόδενδρα, μορεόδενδρα, αμπελώνες, σημαντικά οικήματα, βουστάσια, ποιμνιοστάσια, υδρόμυλους, ελαιοπιεστήρια και άλλες εγκαταστάσεις.
Αυτό ανέφερε ο μοναχός Νικόδημος Αγιοπαυλίτης, κατά την εισήγησή του στο συμπόσιο «Ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή – Η Συμβολή της Εκκλησίας της Ελλάδος στην υποδοχή και αποκατάσταση των προσφύγων» της Ιεράς Μητροπόλεως Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς.
Όπως είπε ο μοναχός της Ιεράς Μονής Αγίου Παύλου της Αθωνικής Πολιτείας, ήταν πολύ μεγάλη η ανάγκη της παραχώρησης εκτάσεων για την εξεύρεση στέγης για τους πρόσφυγες.
Κατά την Ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν τριπλάσιοι οι Έλληνες από τον Πόντο, την Ιωνία και εν γένει τη Μικρά Ασία που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τους τόπους των προγόνων τους, σε σύγκριση με τους Οθωμανούς που μεταφέρθηκαν από την Ελλάδα στην Τουρκία.
Μάλιστα, τα ακίνητα που άφηναν οι Τούρκοι δεν έφταναν για να στεγάσουν ούτε τους μισούς Έλληνες πρόσφυγες από την καθ’ ημάς Ανατολή.
«Η Αγιώνυμος Πολιτεία του Άθωνος συνέδραμε γενναίως εις την μεγάλην ανάγκην του έθνους, ήτις προέκυψε εκ της ανταλλαγής των πληθυσμών και της ελεύσεως υπερτριπλασίων ψυχών, εξ όσων Οθωμανών ανεχώρησαν εκ της πατρίδος ημών», σημείωσε κατά την ομιλία του ο Αγιορείτης μοναχός.
Δεκαετή ενοικίαση προέβλεπε η συμφωνία
Έτσι, δόθηκαν από την Αθωνική Πολιτεία τα εκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων κτήματα για την εγκατάσταση των προσφύγων, με τη συμφωνία να προβλέπει δεκαετή ενοικίασή τους από την Πολιτεία, με το νόμο 5377/1932.
Ο ίδιος νόμος προέβλεπε ότι η Πολιτεία θα έπρεπε να καταβάλει κάθε χρόνο στις μονές ένα οικονομικό αντιστάθμισμα.
Ωστόσο, κατά το μοναχό Νικόδημο Αγιοπαυλίτη, προτού εκπνεύσει η ημερομηνία της δεκαετούς ενοικίασης κι επειδή οι εγκατασταθέντες πρόσφυγες ζητούσαν τίτλους κυριότητος, η Πολιτεία προσπάθησε ανεπιτυχώς να παρατείνει για μία ακόμα δεκαετία την ενοικίαση των αγιορειτικών μετοχίων. Αφού δεν κατάφερε να παρατείνει τη συμφωνία το ελληνικό κράτος, πρότεινε να γίνει ανταλλαγή των παραχωρηθέντων στους πρόσφυγες μετοχίων με αστικά ακίνητα ή να αποζημιωθούν τα μοναστήρια με σταθερό κατ’ έτος χρηματικό ποσό, το οποίο θα ήταν ίσο με την αξία παραγωγής των καλλιεργήσιμων κτημάτων των μετοχίων των ιερών μονών.
«Βεβαίως, η Πολιτεία δεν εκτίμησε, όσο θα έπρεπε, την προσφοράν ταύτην του Αγίου Όρους. Διότι, ενώ επετεύχθη διά του νόμου 5377/1932 η συμφωνία του τρόπου παραχωρήσεως των Αγιορειτικών κτημάτων και η υποχρέωσις του κράτους διά την καταβολὴν κατ‘ έτος του οικονομικού αντισταθμίσματος, τούτο ήλλαξεν όψιν και χαρακτηρισμόν και όνομα δια του νόμου 324/1947, ότε ονομάσθη εις τον νόμον αυτόν “χαριστικὴ οικονομική βοήθεια του κράτους προς τας ιεράς μονάς του Αγίου Όρους”, εν αντιθέσει με την επιτευχθείσαν συμφωνίαν του έτους 1932», ανέφερε ο Αγιορείτης μοναχός.
Πολύχρονες προσπάθειες των μοναχών για αλλαγή του νόμου
Κατά τον ίδιο, τότε ξεκίνησε από την Αθωνική Πολιτεία μεγάλη προσπάθεια και αγώνας για την απάλειψη «του άκρως προσβλητικού επιθέτου χαριστική». Όμως η πολιτική κατάσταση και ιδίως την περίοδο της χούντας δυσκόλεψε την προσπάθεια των Αγιορειτών. Μάλιστα, το 1972 η χούντα παντελώς στέρησε από τα μοναστήρια το δικαίωμά τους να εισπράξουν το οφειλόμενο ποσό.
Μετά τη Μεταπολίτευση τα πράγματα βελτιώθηκαν και με νέο νόμο, τον 1196/1981, η οικονομική υποχρέωση της Πολιτείας ονομάστηκε οικονομική χορηγία του κράτους για το επιτελούμενο πνευματικό έργο από τις ιερές μονές του Αγίου Όρους.
Ο πατήρ Νικόδημος δε βλέπει ούτε τον εν λόγω νόμο ως οριστική λύση, διότι το όλο θέμα εναπόκειται στην κρίση των εκάστοτε κυβερνώντων. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει, την περίοδο της οικονομικής κρίσης, μετά το 2008, η κατ’ έτος μείωση του αντιτίμου προς τις μονές έφθασε έως και στο 60% σε σχέση με το 2008 διδόμενο ποσό. Μάλιστα, αν και βαθμιαία βελτιώνεται η οικονομική κατάσταση, η κατά 60% μείωση παραμένει σταθερή μέχρι σήμερα.
Κατά τον ίδιο, το ποσό αυτό τα τελευταία χρόνια είναι 1.250.000 ευρώ για το σύνολο των 20 ιερών μονών, δηλαδή περίπου ένα ευρώ το στρέμμα, ενώ η αξία των κτημάτων αυτών σήμερα, ιδίως στη Χαλκιδική και τη Θάσο, είναι ανυπολόγιστη.
«Και να σημειωθεί ότι τα ανωτέρω στρέμματα, τα υπέρ των προσφύγων απαλλοτριωθέντα, δεν έφθασαν πάντα εις τας χείρας των προσφύγων. Το επίσημον κράτος και κατασκηνώσεις εδημιούργησε εντός των μετοχίων και αγροτικὰς φυλακὰς, και λοιπάς χρήσεις κατὰ βούλησιν», κατέληξε ο μοναχός Νικόδημος Αγιοπαυλίτης.
Το έθνος γέννησε τον Λεωνίδα αλλά και τον Εφιάλτη…
Τέλος, ο μοναχός Νικόδημος Αγιοπαυλίτης με αιχμηρό τρόπο σχολίασε την τοποθέτηση Ελλήνων ιστορικών, οι οποίοι, αναφερόμενοι στις τραγικές στιγμές της Καταστροφής της Σμύρνης και τη σφαγή των Ελλήνων, κάνουν λόγο για συνωστισμό στο λιμάνι της πόλης.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στην εισήγησή του, «αυτό το έθνος από την αρχαιότητα έβγαζε αναστήματα, όπως ο Λεωνίδας και παράλληλα εξέτρεφε και τον Εφιάλτη!!! Αυτό συνεχίζεται μέχρι και σήμερα».
Δείτε τους πίνακες με τα 108 μετόχια, έκτασης περίπου 1.600.000 στρεμμάτων:
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
