Στα Σούρμενα οι Πόντιοι αναβιώνουν 95 χρόνια τώρα ένα σπουδαίο ταφικό έθιμο

Πρώτα σκέφτονται και μνημονεύουν όλους τους κεκοιμημένους Ποντίους στον κόσμο τα μέλη της Ένωσης Ποντίων Σουρμένων, κάνοντας ένα κοινό τρισάγιο μπροστά από την εκκλησία του δημοτικού κοιμητηρίου –κανέναν δεν ξεχνούν την Κυριακή του Θωμά–, και ύστερα περνούν από κάθε τάφο ξεχωριστά. Ακολούθως θα φάνε, θα πιούνε και θα τραγουδήσουν πάνω από τα μνήματα. «Χριστός Ανέστη – Αληθώς Ανέστη», ακούς ανάμεσα στις ευχάριστες και χαρούμενες συζητήσεις. Έτσι, με τον δικό τους τρόπο, νεκροί και ζωντανοί Πόντιοι θα επικοινωνήσουν εκείνη την ημέρα.

Το ταφικό έθιμο στα Σούρμενα γίνεται για 95η φορά στον ελλαδικό χώρο (1922), 93 χρόνια από την ίδρυση του Συλλόγου (1924).

Ο πρόεδρος της Ένωσης Ποντίων Σουρμένων, Γιώργος Σαραφίδης μίλησε στο pontos-news.gr γι’ αυτό το ιδιαίτερο τρισάγιο, που γίνεται κάθε χρόνο: «Πρώτα απ’ όλα, το πρώτο τρισάγιο γίνεται για τους απανταχού της Γης Ποντίους» μπροστά στην εκκλησία του νεκροταφείου, αναφέρει, για «να δώσουμε το στίγμα και να γνωρίζουν όλοι ότι μνημονεύονται οι πρόγονοί τους μέσα από αυτό το έθιμο που κάνουμε εδώ πέρα» – κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν ξεχνούν τις ρίζες τους αλλά και τους πατριώτες τους πουθενά στον κόσμο.

Ο πρόεδρος της Ένωσης Ποντίων Σουρμένων Γιώργος Σαραφίδης μπροστά από την είσοδο των γραφείων και του λαογραφικού μουσείου του συλλόγου (φωτ.: Β. Καρυοφυλλίδης)

Ο Γ. Σαραφίδης αποκαλεί το κοιμητήριο των Σουρμένων μνημείο του παγκόσμιου ποντιακού ελληνισμού: «Μέσα από αυτό το μνημείο κρατιέται ένα σημαντικό γεγονός, ένα έθιμο που έχει να κάνει με τη θρησκεία των Ποντίων και το οποίο διαιωνίζεται δεκαετίες μετά την Καταστροφή», καταλήγει.

«Εθιμικοί» οι τάφοι των Ποντίων σύμφωνα με τον νέο κανονισμό λειτουργίας των κοιμητηρίων του Δήμου Ελληνικού-Αργυρούπολης.

Πρόσφατα εκδόθηκε ο νέος κανονισμός της λειτουργίας των κοιμητηρίων του Δήμου Ελληνικού-Αργυρούπολης, στον οποίο οι τάφοι των Ποντίων χαρακτηρίζονται ως εθιμικοί. Συγκεκριμένα το άρθρο 15, παρ. 3 αναφέρει: «Εθιμικοί τάφοι βρίσκονται μόνο στο δημοτικό κοιμητήριο του Ελληνικού και είναι οι τάφοι στους οποίους είναι θαμμένοι κάτοικοι ή δημότες ποντιακής καταγωγής από τις πρώτες ή παλιές οικογένειες του Ελληνικού και ενυπάρχουν πάνω από εννέα δεκαετίες με πρωτοβουλία του Συλλόγου “Ένωση Ποντίων Σουρμένων”». Τρεις μαρμάρινες πλάκες, όπως μας ενημερώνει ο πρόεδρος της Ένωσης, θα τοποθετηθούν στην είσοδο του κοιμητηρίου και οι οποίες θα απεικονίζουν το έθιμο όπως γινόταν στην αρχαία Ελλάδα, παλιά στον Πόντο, και σήμερα.

Σούρμενα 95 χρόνια μετά…
Ο Δήμος Ελληνικού-Αργυρούπολης φοράει τα γιορτινά του. Σημαίες, λάβαρα, πανό και αφίσες του Συλλόγου σε όλη την περιοχή – στους κεντρικούς δρόμους, τις πλατείες και διάφορους κοινόχρηστους χώρους. Όλη η δημοτική Αρχή, καθώς και τα μέλη-εθελοντές του Συλλόγου, είναι σε κατάσταση ετοιμότητας για να εξυπηρετήσουν τους επισκέπτες που θα φτάσουν από ολόκληρη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό. Τα καταστήματα της περιοχής επίσης, μαζί με τους μικροπωλητές, σε πλήρη ετοιμότητα να τους υποδεχθούν. Ο Ιερός Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, τα μνήματα αλλά και η κεντρική πλατεία Σουρμένων, σημεία αναφοράς των θρησκευτικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, είναι ιδιαίτερα περιποιημένα.

Λίγο πριν το Παμποντιακόν Πανοΰρ «Τη Θωμά ‘ς σα Σούρμενα» του 2016 περάσει στην ιστορία (φωτ.: Β. Καρυοφυλλίδης)

Για πέντε μέρες η καρδιά του ποντιακού ελληνισμού θα χτυπά στην πόλη. Από την Τετάρτη 19 μέχρι την Κυριακή του Θωμά, 23 Απριλίου 2017, στην περιοχή θα γίνουν πολλές εκδηλώσεις: Ομιλίες, ποδοσφαιρικοί αγώνες, συγκέντρωση τροφίμων, το ταφικό έθιμο, εκδήλωση για την ποντιακή διατροφή, εκθέσεις-προβολές, ποντιακό γλέντι… (αναλυτικά το πρόγραμμα μπορείτε να το δείτε εδώ).

Και φέτος, στον κόσμο θα προσφερθούν από την Ένωση τα παραδοσιακά χαψία.

Πλατεία Σουρμένων, ώρα μηδέν
Η κορύφωση του πανηγυριού –την Κυριακή 23 Απριλίου– στην κατάμεστη από χιλιάδες κόσμο πλατεία Σουρμένων, είναι όταν οι πυρριχιστές της Ένωσης θα χορέψουν σέρρα, το χορό των χορών, με τον παρουσιαστή Λάζο Τερζά να απαγγέλλει με τον δικό του μοναδικό τρόπο το ποίημα του Γιώργου Σαρακενίδη «Πόντος έν’ άστρον φωτεινόν». Στη συνέχεια όλοι μαζί, άντρες και γυναίκες, θα χορέψουν κότσαρι την ώρα που εκατοντάδες πυροτεχνήματα να κάνουν τη νύχτα μέρα. Θα ακολουθήσει το ποντιακό παραδοσιακό γλέντι με καταξιωμένους Πόντιους καλλιτέχνες, με την ευχή του χρόνου να ανταμώσει ο κόσμος και πάλι εκεί.

Έτσι ολοκληρώνεται το Παμποντιακόν Πανοΰρ «Τη Θωμά ’ς σα Σούρμενα»… Και αν κάθε χρονιά το πανηγύρι ολοκληρώνεται με τον ίδιο τρόπο, κάθε χρονιά είναι σαν να πηγαίνεις για πρώτη φορά. Αυτό είναι το αξιοσημείωτο, αυτό είναι το περίεργο.

Βασίλης Καρυοφυλλίδης