Η γλώσσα και η θρησκεία ήταν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που συνέβαλαν στη διατήρηση του ποντιακού ελληνισμού σε όλη την ιστορία του και αυτά τα στοιχεία είναι που θα τον προστατεύσουν και στο μέλλον. Αυτό ήταν το βασικό συμπέρασμα της εκδήλωσης της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών (ΕΠΜ) που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 12 Νοεμβρίου στην αίθουσα εκδηλώσεών της, με μεγάλη συμμετοχή κοινού.
Το θέμα της ήταν: «Θρησκεία και Γλώσσα: Παράγοντες συνεκτικότητας του ποντιακού ελληνισμού κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας».
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν από τον πρόεδρο της ΕΠΜ Χρήστο Γαλανίδη δύο επανεκδόσεις πολύ σπουδαίων έργων του Άνθιμου Παπαδόπουλου και του Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου. Ένα από τα δύο έργα που επανεκδόθηκαν ήταν το λεξικό του Άνθιμου Παπαδόπουλου, καθώς και η επιμελημένη έκδοση των τόμων 4 και 5 του Αρχείου Πόντου, όπου παρουσιάζεται το κορυφαίο έργο του μητροπολίτη Τραπεζούντας (1913-1938) και Αρχιεπισκόπου Αθηνών (1938-1940) Χρύσανθου με τίτλο Η Εκκλησία Τραπεζούντος.
Ο πρόεδρος της ΕΠΜ Χρήστος Γαλανίδης
«Το Ιστορικό Λεξικό της Ποντικής Διαλέκτου είναι το πιο περιζήτητο βιβλίο των εκδόσεων της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών. Αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη διερεύνηση και εκμάθηση της ποντιακής διαλέκτου. Οι λόγοι είναι προφανείς για τη μεγάλη ζήτηση των δύο αυτών έργων. Πρώτον, η ιδιαίτερη σημασία ευρύτερα της ποντιακής διαλέκτου και η αξία του λεξικού. Δεύτερον, το έντονο ενδιαφέρον των Ελλήνων ποντιακής καταγωγής τόσο στην Ελλάδα όσο και στη διασπορά, για τη διατήρηση του πνευματικού μας πολιτισμού. Τρίτον, είναι πολύ σημαντικά για τα μαθήματα της ποντιακής διαλέκτου που οργάνωσε και πραγματοποιεί ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ποντίων Εκπαιδευτικών» είπε ο Χρήστος Γαλανίδης.
Θεοδόσης Κυριακίδης
Για το «ρόλο της θρησκείας στη διατήρηση και συνοχή του ελληνισμού του Πόντου» μίλησε ο δρ Νεότερης Ιστορίας και θεολόγος Θεοδόσιος Κυριακίδης. «Είναι ιστορικά παραδεκτό ότι και η θρησκεία αλλά και η γλώσσα αποτελούν βασικούς παράγοντες συνεκτικότητας του ελληνισμού. Ιστορικά, αν μελετήσει κανείς τον Πόντο θα διαπιστώσει πως σε όλες τις χρονικές περιόδους η θρησκεία συναποτέλεσε μαζί με τη γλώσσα τη συγκολλητική ουσία του ελληνισμού. Οι μαρτυρίες των εκκλησιαστικών συγγραφέων πιστοποιούν ότι ήδη μέχρι το τέλος του 2ου αιώνα μ.Χ. υπήρχε ισχυρά εδραιωμένος χριστιανισμός στον Πόντο.
»Ο ελληνισμός και ο χριστιανισμός στον Πόντο έγιναν σταδιακά με την πάροδο των αιώνων δύο συνυφασμένες έννοιες.
»Επιπλέον, πολύ νωρίς, κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας και της πρώιμης βυζαντινής αυτοκρατορίας ιδρύθηκαν οι περίφημες μεγάλες μονές του Πόντου. Το 270 η μονή του αγίου Ιωάννη του Βαζελώνα, το 386 η μονή της Παναγίας Σουμελά και το 752 η μονή του αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα. Η προσφορά τους κατά τη βυζαντινή περίοδο, αλλά κυρίως τα χρόνια που μεσολάβησαν από την Άλωση της Τραπεζούντας το 1461 μέχρι και τον ξεριζωμό του 1923, υπήρξε ανεκτίμητη.
»Η εκκλησία στις δύσκολες περιόδους του ελληνισμού στάθηκε συμπαραστάτης και σωτήρας του ελληνικού στοιχείου του Πόντου και καταφύγιο των κατατρεγμένων χριστιανών» είπε κατά την ομιλία του ο Θ. Κυριακίδης.
Το θέμα «Γλώσσα και ταυτότητα: Ο ποντιακός ελληνισμός» ανέπτυξε ο ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιμελητής του Χρηστικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών Χριστόφορος Χαραλαμπάκης. Όπως τόνισε, στα πρώτα βήματά της επιστημονικής του σταδιοδρομίας ξεκίνησε από το Ιστορικό Λεξικό και είχε ως πρότυπό του τον Άνθιμο Παπαδόπουλο.
Χρ. Χαραλαμπάκης: Επιστήμονας αυτής της εμβέλειας σαν τον Άνθιμο, με φιλανθρωπική δράση και κοινωνικές ευαισθησίες, αποτελεί πρότυπο και επιστήμονα και ανθρώπου εσαεί».
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στην εθνική ταυτότητα των Ποντίων αλλά και γενικότερα των Ελλήνων καθώς και στις προσπάθειες που γίνονται για τη διατήρηση της ποντιακής διαλέκτου. «Η διατήρηση μιας διαλέκτου δεν είναι εύκολη· δεν είναι πολλοί αυτοί που εκδηλώνουν την επιθυμία να ασχοληθούν με αυτήν, καθώς γνωρίζουν ότι δεν θα τους αποκαταστήσει επαγγελματικά. Πολλές φορές θεωρείται υποδεέστερη και από τους ίδιους τους διαλεκτόφωνους, που δεν εκτιμούν τη γνώση της διαλέκτου και την απαξιώνουν. Χαίρομαι που οι Πόντιοι αποτελούν εξαίρεση.
Ο καθηγητής Χριστόφορος Χαραλαμπάκης στο βήμα
»Έχω ξαναπεί στο παρελθόν, συνέχισε ο Χρ. Χαραλαμπάκης, ότι μέσα στη συμφορά και στη Μικρασιατική Καταστροφή οι πονεμένοι αυτοί άνθρωποι που ήρθαν με καλλιέργεια και παιδεία ήταν τονωτική ένεση στον εδώ ελληνισμό που βρισκόταν σε παρακμή. Όμως, αυτό που είναι σημαντικό για τη διατήρηση της ταυτότητας δεν είναι μόνο η γλώσσα και η θρησκεία, αλλά είναι κι άλλες μορφές κοινωνικής συμπεριφοράς όπως η μουσική, ο χορός, τα ήθη και έθιμα. Οι Πόντιοι έχουν λαμπρή παράδοση σε όλα αυτά.
»Τα νέα παιδιά πρέπει να συνειδητοποιήσουν τη βαριά κληρονομιά που κουβαλούν και να είναι υπερήφανοι για τη γλώσσα, αλλιώς δύσκολα θα διασωθεί η ποντιακή διάλεκτος».
Κατά την ομιλία του σημείωσε ότι είναι ανάγκη να προστατεύουμε τη γλώσσα και τις διαλέκτους μας καθώς είναι σημαντικό για τη μελέτη της ταυτότητας και της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας. «Η ελληνική γλώσσα έχει παράδοση τουλάχιστον τεσσάρων χιλιάδων χρόνων και αυτό είναι μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Η ιστορία, η θρησκεία και η γλώσσα και ο πολιτισμός είναι στοιχεία αλληλένδετα και αυτά είναι που μας κάνουν να είμαστε Έλληνες» είπε ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης.
Την εκδήλωση συντόνιζε η γενική γραμματέας της ΕΠΜ Γεωργία Χαριτίδου.
Φωτογραφίες: Κώστας Τσενκελίδης.
