«Κληρονομιά σε κίνδυνο – Αναβίωση, ανθεκτικότητα, αναστοχασμός». Αυτό ήταν το θέμα των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, και στο πλαίσιο αυτό η Μέριμνα Ποντίων Κυριών διοργάνωσε ένα διήμερο δράσεων αφιερωμένο στη μνήμη, την πολιτιστική κληρονομιά και τη δύναμη της δημιουργίας.
Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου έλαβε χώρα το Εργαστήρι Τερζήδικου Κεντήματος, με υπεύθυνο τον Κωνσταντίνο Στεφανίδη (αρχαιολόγος, εκπαιδευτικός και υποψήφιος διδάκτορας Λαογραφίας του ΔΠΘ).
Σε αυτό οι συμμετέχουσες γνώρισαν βιωματικά μια πολύτιμη –αλλά σήμερα λιγότερο γνωστή– τέχνη, μέσα από την οποία ξεδιπλώνονται πτυχές της πολιτιστικής κληρονομιάς των προγόνων μας. Με την καθοδήγηση του Κ. Στεφανίδη, μυήθηκαν στις βελονιές του τερζήδικου κεντήματος, γνώρισαν την επίρραπτη διακόσμηση με μεταλλικά και μεταξωτά κορδονάκια και δοκίμασαν οι ίδιοι να δημιουργήσουν τα πρώτα γεωμετρικά μοτίβα που χαρακτηρίζουν την ποντιακή τερζήδικη παράδοση.
Κάθε βελονιά δεν αποτέλεσε μόνο μια τεχνική άσκηση. Έγινε μια πράξη μνήμης, υπομονής και δημιουργίας· μια διαδρομή όπου συμμετείχαν τα χέρια, ο νους, η ψυχή και η καρδιά.
Γιατί το τερζήδικο κέντημα δεν στολίζει απλώς ένα ένδυμα· κεντά ταυτότητες, αξίες, αναμνήσεις και ιστορίες ανθρώπων.
Το ενδιαφέρον, οι ερωτήσεις, ο ενθουσιασμός και η ενεργός συμμετοχή δημιούργησαν μια ζεστή ατμόσφαιρα συνεργασίας και δημιουργίας, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και μια τέχνη που μοιάζει να ανήκει στο παρελθόν μπορεί να συνεχίσει να εμπνέει, να συγκινεί και να μεταδίδεται στις επόμενες γενιές. Γιατί η πολιτιστική κληρονομιά παραμένει ζωντανή μόνο όταν περνά από χέρι σε χέρι, από καρδιά σε καρδιά.
Σειρά την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου είχε το Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής με υπεύθυνη τη Σοφία Ιακωβίδου (τοπογράφος-μηχανικός, γενική γραμματέας της ΜΠΚ και ποιήτρια της ποντιακής διαλέκτου). Κατά την έναρξή του οι συμμετέχοντες συστήθηκαν, μοιράστηκαν προσωπικές ιστορίες και άκουσαν ο ένας τον άλλον, δημιουργώντας έναν κύκλο εμπιστοσύνης και ουσιαστικής επικοινωνίας.
Στη συνέχεια, τρία αντικείμενα από τη συλλογή του Μουσείου «Κεντώντας τη Μνήμη» –μια λάμπα, κειμήλιο της επίτιμης προέδρου Αρτέμιδος Κούμα, τα κέρινα στέφανα από το γάμο των παππούδων της επίτιμης προέδρου Ιφιγένειας Πανίδου (το γένος Θεοφυλάκτου) και ένα σπαλέρ’ παραδοσιακής ποντιακής φορεσιάς–, στάθηκαν η αφορμή για ένα ξεχωριστό δημιουργικό ταξίδι.
Άγνωστα μέχρι εκείνη τη στιγμή στους συμμετέχοντες, τα τρία αυτά κειμήλια βρήκαν νέους «ιδιοκτήτες»: τη φαντασία και τη μνήμη τους.
Ο καθένας τα προσέγγισε διαφορετικά, τους χάρισε μια δική του ιστορία, μια νέα ζωή, μια νέα φωνή. Και έτσι, μέσα από τη δημιουργική γραφή το προσωπικό έγινε κοινό, το ατομικό έγινε συλλογικό και το «εγώ» μεταμορφώθηκε σε «εμείς».
Οι ιστορίες που γεννήθηκαν ήταν βαθιά συγκινητικές. Ύφαναν προσωπικά βιώματα με τη συλλογική προσφυγική μνήμη, αποδεικνύοντας πως η πολιτιστική κληρονομιά δεν διασώζεται μόνο μέσα από τα αντικείμενα, αλλά και μέσα από τις αφηγήσεις που αυτά συνεχίζουν να γεννούν.
Η γραφή έγινε γέφυρα που ένωσε ανθρώπους, μνήμες και γενιές, αναβιώνοντας όσα κινδυνεύουν να σιωπήσουν.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΜΠΚ, το Μουσείο θα διατηρήσει στο αρχείο του τις ιστορίες αυτού του πρώτου εργαστηρίου δημιουργικής γραφής, ως μια πολύτιμη παρακαταθήκη μνήμης «γιατί η κληρονομιά δεν είναι μόνο όσα παραλάβαμε από τους προγόνους μας· είναι και όσα επιλέγουμε να διαφυλάξουμε, να μοιραστούμε και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές».
Δύο ημέρες. Δύο εργαστήρια. Άλλοτε με βελονιές, άλλοτε με λέξεις, οι συμμετέχοντες ύφαναν το ίδιο νήμα: εκείνο της μνήμης. Γιατί η πολιτιστική κληρονομιά δεν κατοικεί μόνο στα αντικείμενα και στις παραδόσεις, αλλά στους ανθρώπους που επιλέγουν να τη συνεχίσουν.
