Ο ποντιακός ελληνισμός αποχαιρετά με βαθιά θλίψη μια γυναίκα που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στη μελέτη, την καταγραφή και τη διάσωση της μνήμης του. Η Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα σπουδαίο έργο που συνδέθηκε στενά με την ποντιακή λαογραφία και την προσπάθεια να διατηρηθούν ζωντανά στοιχεία της ζωής και του πολιτισμού των Ελλήνων του Πόντου.
Γεννημένη στον Πειραιά από γονείς πρόσφυγες πρώτης γενιάς από τον Πόντο, σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, στο Κλασικό Τμήμα, και ακολούθησε τον δρόμο της εκπαίδευσης, ολοκληρώνοντας την επαγγελματική της πορεία ως λυκειάρχης.
Η σχέση της με την έρευνα δεν περιορίστηκε, όμως, στην εκπαιδευτική της ιδιότητα. Αρχικά ασχολήθηκε με την Ιστορία και τη Λαογραφία της Ηπείρου. Η γνωριμία και η μαθητεία της δίπλα στον βυζαντινολόγο Οδυσσέα Λαμψίδη υπήρξαν καθοριστικές για τη μετέπειτα πορεία της στον χώρο των ποντιακών μελετών.
Από τότε, ο Πόντος έγινε ένας από τους βασικούς άξονες της ερευνητικής και συγγραφικής της δραστηριότητας.
Με τη δουλειά της προσπάθησε να διασώσει όχι μόνο γεγονότα και πληροφορίες, αλλά και την καθημερινότητα των ανθρώπων του Πόντου: τις συνήθειες, τις αντιλήψεις, τις παραδόσεις, τις γιορτές, τις λαϊκές δοξασίες και τον τρόπο με τον οποίο ο πολιτισμός περνούσε από γενιά σε γενιά.
Σημαντική θέση στο έργο της κατέχει το βιβλίο Ποντιακή λαογραφία: Οι 4 εποχές και οι μήνες τους, που κυκλοφόρησε από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών το 1999 και αριθμεί 431 σελίδες. Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, οι μελέτες Ο Άγιος Γεώργιος στον ελληνισμό του Πόντου, Η λαϊκή μετεωρολογία στον Πόντο και τα φυσικά φαινόμενα και Λαογραφικά του Πόντου: Απ’ όσα μου είπαν και… άλλα.
Η παρουσία της στην Επιτροπή Ποντιακών Μελετών υπήρξε επίσης μακρά και ουσιαστική. Αδελφή του προέδρου της ΕΠΜ, Χρήστου Γαλανίδη, διετέλεσε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της, ενώ κατά την τελευταία σύνθεση που είχε δημοσιοποιηθεί είχε την ευθύνη της βιβλιοθήκης και του αναγνωστηρίου.
Η προσφορά της αναγνωρίστηκε από ποντιακούς φορείς και οργανισμούς, ενώ το έργο της δεν έμεινε μέσα στα όρια των βιβλίων. Έδωσε διαλέξεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, συμμετείχε σε ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και συνεργάστηκε με ποντιακά έντυπα, μεταφέροντας τη γνώση της σε ένα ευρύτερο κοινό.
Τον περασμένο Μάρτιο, η Ένωση Ποντίων Μελισσίων Αττικής είχε τιμήσει την Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια για τη συμβολή της στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του ποντιακού ελληνισμού. Ήταν μια από τις τελευταίες δημόσιες αναγνωρίσεις μιας διαδρομής που είχε ως σταθερό σημείο αναφοράς τη μνήμη του Πόντου.
Η είδηση του θανάτου της προκάλεσε συγκίνηση στους ανθρώπους που τη γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί της. Ο γνωστός λυράρης Ηλίας Υφαντίδης την αποχαιρέτησε με μια προσωπική ανάρτηση, θυμίζοντας τη βαθιά ανθρώπινη σχέση που είχε αναπτύξει μαζί της. «Ηλία γιάβρου μ’, υπάρχουν συγγενείς της κοιλιάς και συγγενείς της καρδιάς. Εμείς παιδί μου είμαστε συγγενείς απ’ της καρδιάς το μέρος. Σ’ αγαπώ!», έγραψε, μεταφέροντας μια φράση της που, όπως σημειώνει, κράτησε ως φυλαχτό.
Και ίσως αυτή η «συγγένεια της καρδιάς» να περιγράφει με τον πιο απλό τρόπο την παρακαταθήκη της Έλσας Γαλανίδου-Μπαλφούσια. Γιατί η σχέση της με τον Πόντο δεν ήταν μόνο μια επιστημονική ενασχόληση. Ήταν ένας τρόπος να κρατήσει κοντά της έναν κόσμο που παρέλαβε από τους πρόσφυγες γονείς της και να τον παραδώσει, μέσα από την έρευνα και τη γραφή της, στις επόμενες γενιές.
Με τον θάνατό της κλείνει ένας σημαντικός κύκλος για την ποντιακή λαογραφία. Τα βιβλία, οι μελέτες και οι καταγραφές της, όμως, παραμένουν ως μέρος της παρακαταθήκης της και συνεχίζουν να κρατούν ανοιχτό τον δρόμο προς τη μνήμη του Πόντου.
