Η Ιστορία κάποιες φορές θυμάται ανθρώπους για όσα κατάφεραν και κάποιες άλλες, εκείνους που μένουν στη μνήμη για όσα αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν. Ο Δημήτρης Φωκάς ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Ένας Έλληνας γιατρός από την Ίμβρο, που γνώρισε τη φρίκη του πολέμου, βρέθηκε αντιμέτωπος με τον θάνατο, επέστρεψε στη γενέτειρά του και έζησε τις δραματικές αλλαγές που σημάδεψαν την ελληνική κοινότητα του νησιού.
Η δική του ιστορία δεν είναι μόνο η διαδρομή ενός επιστήμονα. Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που επέλεξε να παραμείνει εκεί όπου χτυπούσε η καρδιά του, ακόμη κι όταν γύρω του ο κόσμος που γνώριζε άρχισε να χάνεται.
Από τους Αγίους Θεοδώρους της Ίμβρου
Ο Δημήτρης Φωκάς γεννήθηκε το 1914 στους Αγίους Θεοδώρους, ένα από τα ελληνικά χωριά της Ίμβρου, που σήμερα φέρει την επίσημη ονομασία Ζεϊτινλί. Μεγάλωσε σε έναν τόπο όπου η ελληνική γλώσσα, η ορθόδοξη πίστη, οι οικογενειακοί δεσμοί και η ζωή της κοινότητας αποτελούσαν αναπόσπαστα στοιχεία της καθημερινότητας.

Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στο νησί. Συνέχισε τις σπουδές του στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και αργότερα ταξίδεψε στην Αθήνα, όπου ακολούθησε τον δρόμο της Ιατρικής. Η επιλογή του να γίνει γιατρός θα καθόριζε ολόκληρη τη μετέπειτα πορεία του, αλλά η νεότητά του συνέπεσε με μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η Ελλάδα της Κατοχής και η συνάντηση με το θάνατο
Οι σπουδές του στην Αθήνα τον βρήκαν στην Ελλάδα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, σε μια χώρα που είχε υποστεί τη γερμανική εισβολή και βρισκόταν κάτω από τη ναζιστική κατοχή.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που διασώζονται για τη ζωή του και την παρουσίαση του ντοκιμαντέρ Foka, ο νεαρός τότε Δημήτρης Φωκάς βρέθηκε αντιμέτωπος με το εκτελεστικό απόσπασμα των Ναζί.
Η τουρκική υπηκοότητα και το διαβατήριό του στάθηκαν καθοριστικά για να αποφύγει την εκτέλεση και να σωθεί.
Η προσωπική του περιπέτεια, ωστόσο, δεν έμεινε ανεπηρέαστη από τον πόλεμο. Ο αδελφός του, ο οποίος υπηρετούσε ως πιλότος στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου. Έτσι, η ιστορία της οικογένειας Φωκά συνδέθηκε με τις θυσίες και τις απώλειες που σημάδεψαν την Ελλάδα της Κατοχής.
Ο Δημήτρης συνέχισε τις σπουδές του και ολοκλήρωσε την ιατρική του εκπαίδευση και τη χειρουργική του κατάρτιση στην Αθήνα. Ακολούθησε η επιστροφή του στην Τουρκία, όπου έδωσε τις απαραίτητες εξετάσεις για να αποκτήσει το δικαίωμα άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος. Δεν επέλεξε, όμως, να παραμείνει σε κάποια μεγάλη πόλη. Ο δρόμος του τον οδήγησε ξανά στην Ίμβρο.
Η επιστροφή στον τόπο του και η αποστολή ενός γιατρού
Το 1949 ο Δημήτρης Φωκάς επέστρεψε στο νησί και άρχισε να εργάζεται στο κρατικό νοσοκομείο της Ίμβρου. Για πολλά χρόνια υπήρξε ο μοναδικός γιατρός του τόπου, αναλαμβάνοντας την περίθαλψη ανθρώπων που συχνά δεν είχαν άλλη δυνατότητα πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα.
Η προσφορά του δεν περιοριζόταν σε μία ιατρική ειδικότητα ή σε συγκεκριμένες ώρες εργασίας. Στην πραγματικότητα, ολόκληρη η ζωή της μικρής κοινωνίας περνούσε κάποια στιγμή από τα χέρια του. Άνθρωποι που χρειάζονταν θεραπεία, οικογένειες που περίμεναν ένα παιδί, ηλικιωμένοι που αντιμετώπιζαν προβλήματα υγείας, όλοι γνώριζαν πως μπορούσαν να απευθυνθούν στον γιατρό τους.

Μέχρι το 1960, όταν έφτασε στο νησί και δεύτερος γιατρός, ο Δημήτρης Φωκάς αποτελούσε τον βασικό πυλώνα της ιατρικής περίθαλψης. Η σχέση του με τους κατοίκους ξεπερνούσε τα όρια της επαγγελματικής ιδιότητας. Ήταν ο άνθρωπος που γνώριζε τις οικογένειες, τις ανάγκες και τις αγωνίες τους, εκείνος στον οποίο εμπιστεύονταν την υγεία τους ανεξάρτητα από την καταγωγή ή την κοινότητα στην οποία ανήκαν.
Το 1964 και η Ίμβρος που άρχισε να αδειάζει
Η δεκαετία του 1960 έφερε μία από τις πιο οδυνηρές περιόδους για τον ελληνισμό της Ίμβρου. Η κρίση του Κυπριακού το 1964 συνοδεύτηκε από την εφαρμογή πολιτικών αλλαγών που έπληξαν βαθιά τον ελληνικό πληθυσμό του νησιού.
Η κατάργηση του καθεστώτος αυτοδιοίκησης, οι απαλλοτριώσεις ελληνικών περιουσιών, οι πιέσεις, οι περιορισμοί και η βία διαμόρφωσαν ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τους Έλληνες κατοίκους. Η ζωή όπως την ήξεραν επί γενιές άρχισε να ανατρέπεται.
Οικογένειες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τα χωράφια τους, ενώ η ελληνική παρουσία στο νησί συρρικνωνόταν με δραματικούς ρυθμούς.
Χωριά που άλλοτε έσφυζαν από ζωή άρχισαν να χάνουν τους κατοίκους τους. Οι αυλές άδειασαν, τα σχολεία έκλεισαν, οι φωνές των παιδιών λιγόστεψαν. Μαζί με τους ανθρώπους έφευγε και ένα ολόκληρο κομμάτι της ιστορικής και κοινωνικής ταυτότητας της Ίμβρου. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, ο Δημήτρης Φωκάς πήρε τη δική του απόφαση: δεν θα εγκατέλειπε τον τόπο του.
Έμεινε όταν οι άλλοι έφευγαν
Η παραμονή του στην Ίμβρο δεν ήταν μία απλή επιλογή κατοικίας. Ήταν η απόφαση ενός ανθρώπου που είχε συνδέσει τη ζωή του με το νησί και τους κατοίκους του. Εκεί βρίσκονταν οι ρίζες του, εκεί είχε μεγαλώσει, εκεί επέστρεψε αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του και εκεί ήθελε να συνεχίσει να προσφέρει.
Καθώς η ελληνική κοινότητα συρρικνωνόταν, εκείνος εξακολουθούσε να φροντίζει τους ανθρώπους που παρέμεναν. Μετά την απομάκρυνσή του από τη δημόσια ιατρική υπηρεσία, συνέχισε να εργάζεται ιδιωτικά, διατηρώντας την επαφή του με τους κατοίκους και προσφέροντας τις υπηρεσίες του τόσο στους Έλληνες όσο και στους Τούρκους γείτονές του.

Αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική πλευρά της διαδρομής του. Σε μια εποχή κατά την οποία οι πολιτικές και οι εθνικές αντιπαραθέσεις χώριζαν ανθρώπους και οικογένειες, ο γιατρός εξακολουθούσε να βλέπει μπροστά του ασθενείς που χρειάζονταν βοήθεια. Η ιατρική του ιδιότητα δεν γνώριζε διαχωρισμούς.
Η ζωή του έγινε μέρος της συλλογικής μνήμης του νησιού. Άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής τον θυμούνταν ως τον γιατρό που βρισκόταν δίπλα τους στις δύσκολες στιγμές, ενώ οι δεσμοί που δημιούργησε με τις οικογένειες της Ίμβρου διατηρήθηκαν για πολλά χρόνια.
Μια κληρονομιά που πέρασε στην επόμενη γενιά
Ο Δημήτρης Φωκάς πέθανε το 1993 επιστρέφοντας από επίσκεψη σε ασθενή. Έχασε τη ζωή του σε τροχαίο δυστύχημα. Η είδηση συγκλόνισε την Ίμβρο. Οι άνθρωποι που είχαν περάσει από το ιατρείο του, εκείνοι που είχαν δεχθεί τη βοήθειά του σε δύσκολες στιγμές, οι οικογένειες που τον θεωρούσαν δικό τους άνθρωπο, βρέθηκαν στην κηδεία του.και τάφηκε στο χωριό όπου γεννήθηκε, στους Αγίους Θεοδώρους. Η διαδρομή του έκλεισε στον ίδιο τόπο από τον οποίο είχε ξεκινήσει, εκεί όπου είχε επιστρέψει μετά τις σπουδές του και όπου είχε αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής.
Οι δύο γιοι του ακολούθησαν επίσης την Ιατρική, συνεχίζοντας με τον δικό τους τρόπο την οικογενειακή παράδοση. Η προσφορά του, όμως, δεν αποτυπώνεται μόνο στην επαγγελματική πορεία των παιδιών του. Βρίσκεται κυρίως στις μνήμες των ανθρώπων που τον γνώρισαν, στις οικογένειες που τον εμπιστεύτηκαν και στις γενιές που μεγάλωσαν με την ανάμνηση του γιατρού που δεν τους εγκατέλειψε.
Η Ίμβρος μέσα από τη μνήμη ενός ανθρώπου
Η ιστορία του Δημήτρη Φωκά ήρθε ξανά στο προσκήνιο μέσα από το ντοκιμαντέρ Foka, σε σκηνοθεσία του Ντενίζ Ντεβρέζ. Η ταινία, διάρκειας 40 λεπτών, παρουσιάζει τη ζωή του μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων που τον γνώρισαν, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση του με την ελληνική κοινότητα και στους δεσμούς των κατοίκων με τη γενέτειρά τους.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η σημασία αυτής της ιστορίας δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός ότι ένας γιατρός επέλεξε να παραμείνει στο νησί του. Βρίσκεται στο ιστορικό βάρος αυτής της επιλογής. Ο Φωκάς έζησε την Κατοχή, γνώρισε την απειλή της εκτέλεσης, έχασε τον αδελφό του στον πόλεμο, επέστρεψε στην πατρίδα του και είδε την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσε να διαλύεται σταδιακά. Κι όμως, έμεινε. Γιατί η Ίμβρος δεν ήταν γι’ αυτόν απλώς ένας τόπος στο χάρτη. Ήταν οι Άγιοι Θεόδωροι, η παιδική του ηλικία, οι άνθρωποι που τον περίμεναν, οι οικογένειες που χρειάζονταν τον γιατρό τους. Ήταν η πατρίδα που δεν μπορούσε να αντικατασταθεί από καμία άλλη.
Σε μια εποχή που χιλιάδες Ίμβριοι αναγκάστηκαν να πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς και της ξενιτιάς, εκείνος κράτησε ανοιχτό το δικό του ιατρείο στον τόπο που τον γέννησε.
Δεν μπόρεσε να σταματήσει τον ξεριζωμό, αλλά δεν επέτρεψε να σβήσει η ανθρώπινη παρουσία του από την Ίμβρο.

















