Ένα διαφορετικό είδος λίπους, το οποίο αντί να αποθηκεύει ενέργεια την καταναλώνει για να παράγει θερμότητα, βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας για τον μεταβολισμό και τη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Πρόκειται για το καφέ λίπος, η λειτουργία του οποίου έχει προκαλέσει ενδιαφέρον στους επιστήμονες, καθώς συνδέεται με την κατανάλωση θερμίδων.
Ωστόσο, η σωματική άσκηση, παρά τα σημαντικά οφέλη της για την υγεία, δεν φαίνεται να ενεργοποιεί αυτόν τον μηχανισμό στον ανθρώπινο οργανισμό στον βαθμό που αρχικά είχε εκτιμηθεί.
Τα σχετικά ευρήματα παρουσιάζει ο δρ Πέτρος Ντίνας, ερευνητής στη Φυσιολογία του Ανθρώπου και διδάσκων στο Τμήμα Διαιτολογίας και Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Πώς λειτουργεί το καφέ λίπος στον οργανισμό
Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει δύο βασικές κατηγορίες λιπώδους ιστού με διαφορετικό ρόλο. Το λευκό λίπος αποθηκεύει την ενέργεια που δεν καταναλώνεται, ενώ το καφέ λίπος χρησιμοποιεί αποθέματα ενέργειας για να παράγει θερμότητα.
Η ιδιαιτερότητά του οφείλεται στα μιτοχόνδρια, τα κυτταρικά οργανίδια που συμμετέχουν στην παραγωγή ενέργειας. Τα κύτταρα του καφέ λίπους περιέχουν μεγάλο αριθμό μιτοχονδρίων, αλλά και μια ειδική πρωτεΐνη, την UCP1, η οποία επιτρέπει στην ενέργεια να απελευθερώνεται ως θερμότητα αντί να αποθηκεύεται.
Η ενεργοποίησή του συνδέεται κυρίως με την έκθεση στο κρύο. Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος πέφτει, το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί την παραγωγή νοραδρεναλίνης, η οποία δίνει το έναυσμα στα κύτταρα του καφέ λίπους να καταναλώσουν λιπαρά οξέα και σάκχαρα για να διατηρήσουν τη θερμοκρασία του σώματος.
Στα βρέφη το καφέ λίπος υπάρχει σε μεγαλύτερες ποσότητες, ενώ στους ενήλικες εντοπίζεται κυρίως στην περιοχή του λαιμού, πάνω από τις κλείδες και κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης.
Η θεωρία της μετατροπής του λευκού λίπους
Ένα από τα ερωτήματα που απασχόλησαν τους επιστήμονες ήταν αν το λευκό λίπος μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά αντίστοιχα με εκείνα του καφέ. Στην πορεία των ερευνών εντοπίστηκαν κύτταρα που ονομάστηκαν «μπεζ», καθώς εμφανίζουν ορισμένες από τις ιδιότητες του καφέ λίπους. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως «καφετίωση».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η υπόθεση ότι η άσκηση μπορεί να συμβάλει σε αυτή τη μεταβολή. Κατά τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας, οι μύες απελευθερώνουν ουσίες στην κυκλοφορία του αίματος, μεταξύ των οποίων και η ιρισίνη, η οποία θεωρήθηκε ότι ενδέχεται να ενεργοποιεί μηχανισμούς κατανάλωσης ενέργειας στον λιπώδη ιστό.
Τα πειράματα σε ποντίκια έδωσαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Στους ανθρώπους, ωστόσο, τα δεδομένα δεν επιβεβαίωσαν την ίδια εικόνα.
Τι έδειξαν οι μελέτες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Η ερευνητική ομάδα του δρ Πέτρου Ντίνα εξέτασε δείγματα υποδόριου λίπους από υγιείς άνδρες, αναζητώντας πιθανή σύνδεση ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα, τη διατροφή, την ενεργειακή κατανάλωση σε κατάσταση ηρεμίας και τους δείκτες καφετίωσης.
Όπως διαπιστώθηκε, δεν προέκυψε συσχέτιση ανάμεσα σε αυτούς τους παράγοντες και στα χαρακτηριστικά καφετίωσης του λιπώδους ιστού.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι κατά τους χειμερινούς μήνες εμφανίζονταν ενδείξεις αυξημένης δραστηριότητας σε επίπεδο γονιδίων. Ωστόσο, η πρωτεΐνη UCP1 δεν παρουσίαζε αντίστοιχη αύξηση.
Εξίσου ενδιαφέροντα ήταν τα αποτελέσματα από παρέμβαση διάρκειας οκτώ εβδομάδων, κατά την οποία εθελοντές ακολούθησαν διαφορετικά προγράμματα αερόβιας άσκησης, προπόνησης με βάρη ή συνδυασμού των δύο. Σε καμία από τις ομάδες δεν διαπιστώθηκε μεταβολή στους σχετικούς δείκτες.
Παρόμοια συμπεράσματα προέκυψαν και από μεγάλη ισπανική μελέτη, στην οποία νέοι άνθρωποι με καθιστική ζωή συμμετείχαν σε εποπτευόμενο πρόγραμμα γυμναστικής για έξι μήνες. Ούτε η ποσότητα ούτε η δραστηριότητα του καφέ λίπους παρουσίασε αλλαγή.
Γιατί η γυμναστική δεν ενεργοποιεί το καφέ λίπος;
Μία από τις πιθανές εξηγήσεις που εξετάζουν οι επιστήμονες σχετίζεται με τη θερμότητα που παράγεται κατά τη διάρκεια της άσκησης. Οι μύες παράγουν ήδη σημαντικά ποσά θερμότητας όταν το σώμα βρίσκεται σε κίνηση, επομένως δεν υπάρχει η ίδια ανάγκη για πρόσθετη παραγωγή θερμότητας μέσω του καφέ λίπους. Αντίθετα, ο οργανισμός ενεργοποιεί μηχανισμούς για να αποβάλει την περίσσεια θερμότητας.
Επιπλέον, οι άνθρωποι διαθέτουν πολύ μικρότερη ποσότητα καφέ λίπους σε σχέση με το σωματικό τους μέγεθος συγκριτικά με τα ποντίκια που χρησιμοποιούνται σε πειραματικές μελέτες. Έτσι, ακόμη και όταν ενεργοποιείται, η συνολική συμβολή του στην ημερήσια κατανάλωση θερμίδων είναι περιορισμένη.
Γιατί εξακολουθεί να ενδιαφέρει τους επιστήμονες
Παρά τα αποτελέσματα των ερευνών, το καφέ λίπος παραμένει σημαντικό πεδίο επιστημονικής μελέτης. Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην πιθανή συμβολή του στον έλεγχο του σωματικού βάρους, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι εκκρίνει ουσίες που ενδέχεται να επηρεάζουν θετικά την καρδιαγγειακή και μεταβολική λειτουργία.
Όπως επισημαίνει ο δρ Πέτρος Ντίνας, το καφέ λίπος δεν αποτελεί μια εύκολη ή μαγική λύση για την απώλεια βάρους. Η άσκηση εξακολουθεί να έχει καθοριστική σημασία για την υγεία, όχι όμως επειδή μετατρέπει αυτομάτως το αποθηκευμένο λίπος σε έναν μηχανισμό καύσης θερμίδων.
Μέχρι να αποσαφηνιστούν περισσότερες πτυχές της λειτουργίας του, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η ισορροπημένη διατροφή παραμένουν οι βασικοί σύμμαχοι για τη διατήρηση της υγείας.

















