Νοέμβριος του 1922. Ένα μικρό ιστιοφόρο, το «Alfred», παλεύει με τα κύματα ανοιχτά της Λάρνακας. Στο κατάστρωμά του βρίσκονται 111 χριστιανοί πρόσφυγες, άνθρωποι που είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, αναζητώντας σωτηρία. Έφτασαν στις ακτές της Κύπρου, όμως οι βρετανικές αποικιακές Αρχές δεν τους επέτρεπαν να αποβιβαστούν.
Παρά τις προσπάθειες του δημάρχου της Λάρνακας και της τοπικής επιτροπής περίθαλψης προσφύγων, δεν δόθηκε άδεια ούτε για προσωρινή παραμονή στο λοιμοκαθαρτήριο, μέχρι να βρεθεί πλοίο που θα τους μετέφερε στην Ελλάδα.
Η ιστορία καταγράφεται σε δημοσίευμα της κυπριακής εφημερίδας Ελευθερία, στις 29 Νοεμβρίου 1922, και περιλαμβάνεται στην έκδοση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου, Η κυπριακή γη υποδέχεται τους πρόσφυγες του 1922
Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η ιστορία των Μικρασιατών που αναζήτησαν καταφύγιο στην Κύπρο επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από μια νέα, δίτομη αρχειακή έκδοση, η οποία παρουσιάστηκε την περασμένη Πέμπτη στη Λευκωσία.
Τα ανέκδοτα έγγραφα του Κυρίλλου Γ’
Πρόκειται για το έργο της Αντωνίας Προδρόμου, Ανέκδοτα έγγραφα από το Αρχείο του Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ΄ για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό και τους Μικρασιάτες πρόσφυγες της Κύπρου.
Η παρουσίασή του πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’, με διοργανωτές την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου και το Σύνδεσμο Μικρασιατών Κύπρου.
Η έκδοση, καρπός πολυετούς έρευνας, αναδεικνύει μέσα από ανέκδοτο αρχειακό υλικό τη μέριμνα του Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ’ για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, την προσπάθεια ανακούφισης των ανθρώπων που εγκατέλειπαν τις πατρογονικές τους εστίες και την ανταπόκριση της Εκκλησίας της Κύπρου στην ανθρωπιστική κρίση.
Τους δύο τόμους παρουσίασαν ο αρχιμανδρίτης Γεώργιος Χριστοδούλου, αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου, και ο Πέτρος Παπαπολυβίου, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Στην εκδήλωση απηύθυναν χαιρετισμούς ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος, η υπουργός Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας Αθηνά Μιχαηλίδου, η πρόεδρος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου Μόνα Σαββίδου-Θεοδούλου και ο διευθυντής του Κέντρου Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου Κωστής Κοκκινόφτας.
Η αγωνιώδης έκκληση προς τους Βρετανούς
Το μέγεθος της ανθρωπιστικής κρίσης που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Κύπρος αποτυπώνεται και σε ήδη γνωστά ιστορικά τεκμήρια της εποχής.
Στις 3 Δεκεμβρίου 1922, ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος Γ’ στέλνει τηλεγράφημα προς τον Βρετανό υπουργό Αποικιών, καταγγέλλοντας ότι χριστιανοί πρόσφυγες καταφθάνουν καθημερινά στις κυπριακές ακτές με μικρά ιστιοφόρα, αλλά η αποικιακή διοίκηση αρνείται να επιτρέψει ακόμη και την προσωρινή αποβίβασή τους.
Ο αρχιεπίσκοπος περιγράφει ανθρώπους που αναγκάζονται να συνεχίσουν την περιπλάνησή τους μέσα σε χειμωνιάτικες θαλασσοταραχές, ενώ αναφέρει ναυάγια και θανάτους εξαιτίας του συνωστισμού και των κακουχιών.
Ζητά την παρέμβαση της βρετανικής κυβέρνησης, ώστε να επιτραπεί η αποβίβαση των προσφύγων και να τους παρασχεθεί η αναγκαία βοήθεια.
Στην απάντηση που λαμβάνει στις 6 Ιανουαρίου 1923, οι βρετανικές Αρχές διευκρινίζουν ότι η εγκατάσταση στην Κύπρο επιτρέπεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: σε Βρετανούς υπηκόους, Κυπρίους και Έλληνες που διαθέτουν συγγενείς στο νησί. Άλλοι Έλληνες πρόσφυγες μπορούν να γίνουν δεκτοί εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες.
Στην ίδια απάντηση αναφέρεται ότι 900 Έλληνες πρόσφυγες είχαν ήδη γίνει δεκτοί στην Κύπρο.
Tο ντοκιμαντέρ Κύπρος: Βάρκα σωτηρίας και ελπίδας…, παραγωγής 2026 του Παγκυπρίου Γυμνασίου, περιλαμβάνει συνεντεύξεις τόσο της Αντωνίας Προδρόμου όσο και του ιστορικού Πέτρου Παπαπολυβίου
Μια Μικρασιάτισσα δεύτερης γενιάς αναζητά την ιστορία της
Η σχέση της Αντωνίας Προδρόμου με τη μικρασιατική προσφυγιά δεν είναι μόνο ερευνητική.
Η ίδια είναι Μικρασιάτισσα δεύτερης γενιάς, με οικογενειακές ρίζες στο Ανεμούριο της Μικράς Ασίας. Η μητέρα της έφτασε στην Κύπρο μικρό παιδί, μαζί με τα τέσσερα αδέλφια της και τη μητέρα τους, Κατερίνα, η οποία είχε μείνει χήρα σε ηλικία μόλις 30 ετών.
Σε παλαιότερη συνέντευξή της στο Βήμα, η συγγραφέας είχε μιλήσει για τις ιστορίες της προσφυγιάς που άκουγε μεγαλώνοντας από τη γιαγιά της, αλλά και για την ανάγκη διατήρησης της μικρασιατικής μνήμης.
Ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, υπηρέτησε επί δεκαετίες τη Μέση Εκπαίδευση και αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη και διάσωση της ιστορίας του μικρασιατικού ελληνισμού.
