Στη μνήμη του θεολόγου-πυρριχιστή και
«αδικημένου από το σύστημα» Νίκου Σωματαρίδη
που έφυγε για τα παρχάρια του Ουρανού για να
συναντήσει τους χορευτάντους συντρόφους του
στις 2 Νοεμβρίου του 2026.
Αν υπάρχει ένας άνθρωπος, ο οποίος συκοφαντήθηκε και ταλαιπωρήθηκε από τους εκπροσώπους της Εκκλησίας και υπέμενε το ιδιότυπο αυτό μαρτύριο με καρτερικότητα και ανεξικακία χωρίς γογγυσμό έχοντας εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού, αυτός είναι ο Άγιος Νεκτάριος. Ο Αναστάσιος Κεφαλάς όπως ήταν το κοσμικό του όνομα, κατατάχτηκε στη χορεία των Αγίων τη δεκαετία του 1960, σαράντα χρόνια μετά την οσιακή κοίμησή του.
Η ημέρα που τον τιμάει η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η ημέρα της εκδημίας του, η 9η Νοεμβρίου.
Πολλά παιδιά που γεννήθηκαν τις επόμενες δεκαετίες βαφτίστηκαν με το όνομα Νεκτάριος και Νεκταρία προς τιμήν του νεοφανούς Αγίου της Εκκλησίας μας! Αυτόν τον άνθρωπο λοιπόν γιορτάζουμε σήμερα. Αυτόν που από μικρό παιδί γνώρισε την σκληρότητα του κόσμου και αντί να σκληρύνει όπως ίσως θα έκανε άλλος, αγάπησε περισσότερο τους ανθρώπους. Αυτόν που τα κύματα της ζωής τον χτύπησαν ανελέητα στον βράχο και αντί να σπάσει και να γίνει αιχμηρός, λειάνθηκε και έγινε ένας «τέλειος» μαργαρίτης του Θεού.
Ο μικρός Αναστάσιος ήταν το πέμπτο από τα έξι συνολικά παιδιά μιας φτωχής ελληνικής οικογένειας από την Σηλυβρία1 της Ανατολικής Θράκης. Στην ηλικία των δεκατριών χρόνων αναγκάστηκε να αφήσει το σπίτι του και να πάει στην Κωνσταντινούπολη για να εργαστεί και να βοηθήσει την οικογένειά του. Βρήκε δουλειά σε ένα συσκευαστήριο καπνού. Ο εργοδότης του τον ανάγκαζε να δουλεύει νυχθημερόν με αντίτιμο ένα ξεροκόμματο και μια γωνιά μέσα στο συσκευαστήριο, όπου κούρνιαζε για να κοιμηθεί λίγες ώρες το βράδυ. Λεκτική, ψυχολογική και σωματική κακοποίηση ήταν η αμοιβή του, αντί αυτής που θα έπρεπε να είχε για να στείλει ένα μέρος της και να ανακουφίσει από τη φτώχεια την οικογένειά του στη Σηλυβρία.
Ο Αναστάσιος έκανε υπομονή και προσευχόταν να έρθουν καλύτερες ημέρες. Έγραφε σε χαρτάκια φράσεις από το Ευαγγέλιο, τα μοίραζε μαζί με τον καπνό που πουλούσε στους πελάτες του καπνοκοπτηρίου και ήλπιζε στον Κύριο. Θυμόταν το «παιχνίδι» που έκανε με τη θεοσεβή μητέρα του όταν ήταν μικρό αγοράκι. Εκείνη ξεκινούσε την απαγγελία κάποιου ψαλμού και εκείνος, παρά τη μικρή του ηλικία συνέχιζε τη φράση και τον ολοκλήρωνε. «Διδάξω ανόμους τάς οδούς σου και ασεβείς επί σε επιστρέψουσι», έλεγε ο μικρός Αναστάσιος απαγγέλλοντας τον 50ό ψαλμό, τον γνωστό ως «ψαλμό της μετανοίας» έναν από τους πιο δυνατούς του προφητάνακτα Δαβίδ και αυτός ο στίχος φαίνεται ότι προδήλωνε για ποια αποστολή τον προόριζε ο Θεός!
Μια μέρα ένας έμπορος που συνεργαζόταν με τον εργοδότη του Αγίου δεν άντεξε να βλέπει την κακομεταχείριση του Αναστάση και τον απομάκρυνε από εκείνο το νοσηρό περιβάλλον, κάνοντάς του πρόταση να πάει να δουλέψει στο επιπλοποιείο του. Η ζωή του άλλαξε προς το καλύτερο. Ο μικρός Αναστάσης είχε χρόνο πλέον για να συνεχίσει το σχολείο και να εκκλησιάζεται. Στην Κωνσταντινούπολη έμεινε μέχρι την ηλικία των 20 χρόνων, όταν την εγκατέλειψε για να πάει να εργαστεί ως δάσκαλος στο Λιθί της Χίου. Στη Χίο έμεινε για δέκα ολόκληρα χρόνια. Το 1876 ενδύθηκε το μοναχικό ράσο στη Νέα Μονή Χίου και έλαβε το μοναχικό του όνομα: Λάζαρος, ενώ την επόμενη χρονιά χειροτονήθηκε διάκος και μετονομάστηκε σε Νεκτάριος. Το ίδιο έτος με τη βοήθεια του Ι. Χωρέμη, ενός πλούσιου Χιώτη με φιλανθρωπική δράση, ο Άγιος σαλπάρισε από τη Χίο για την Αθήνα προκειμένου να φοιτήσει στη Βαρβάκειο Σχολή.
Στα χρόνια που ακολούθησαν γνώρισε τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρόνιο. Ο Πατριάρχης ενθουσιάστηκε από τον χαρισματικό νεαρό Νεκτάριο και τον έστειλε στο Πανεπιστήμιο για να εντρυφήσει στη Θεολογία σπουδάζοντας στη Θεολογική Σχολή Αθηνών. Ο Νεκτάριος έλαβε υψηλή θεολογική μόρφωση και πρώτευσε σε έναν διαγωνισμό ο οποίος του εξασφάλισε υποτροφία του Παπαδάκειου κληροδοτήματος. Μετά το πέρας των σπουδών του αναχώρησε για την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Στην Αλεξάνδρεια χειροτονήθηκε ιερέας και λίγο αργότερα ο Πατριάρχης Σωφρόνιος τον διόρισε γραμματέα του δίνοντάς του συγχρόνως το οφίκιο του αρχιμανδρίτη. Στη συνέχεια τον χειροτόνησε και ως Μητροπολίτη Πενταπόλεως (παλιά επισκοπή, αναφέρεται στην περιοχή της Άνω Λιβύης). Η δημοτικότητα και η λαοφιλία του μεγάλωνε διαρκώς ενώ αυτός διέδιδε τον λόγο του Κυρίου ως ιεροκήρυκας μέσα στους ναούς, στήριζε πνευματικά, βοηθούσε με κάθε τρόπο (και υλικά) τους συνανθρώπους του και διήγαγε έναν βίο όπως ακριβώς των Αποστόλων του Κυρίου, χωρίς την υποκρισία, και τη φιλοδοξία που κατά καιρούς παρατηρούμε σε μέρος των εκπροσώπων της Εκκλησίας.
Στο μεταξύ καθώς ο Πατριάρχης βρισκόταν σε βαθιά γεράματα, η συζήτηση για τη διαδοχή του και οι ενέργειες που γίνονταν πίσω από την πλάτη του είχαν ενταθεί. Οι «δελφίνοι» του Πατριαρχικού θρόνου βλέποντας την αγάπη του λαού αλλά και του ίδιου του Σωφρονίου προς τον Νεκτάριο και κινούμενοι από ταπεινά ένστικτα, στοχοποίησαν και κατασυκοφάντησαν τον Άγιο. Δυστυχώς τις ψεύτικες κατηγορίες εναντίον του Αγίου τις πίστεψε και ο Πατριάρχης Σωφρόνιος.
Παρανόμως, χωρίς να προηγηθεί εξέταση των κατηγοριών από τη Σύνοδο όπως ορίζει το εκκλησιαστικό δίκαιο προκειμένου να δίνεται η ευκαιρία στον «κατηγορούμενο» να αντικρούσει τις ψεύτικες κατηγορίες, ο Σωφρόνιος με μειωμένο το κριτήριο της αντικειμενικής κρίσης προφανώς λόγω της προχωρημένης ηλικίας του, καθαίρεσε τον άλλοτε αγαπημένο του Νεκτάριο και τον έδιωξε στην Ελλάδα.
Ο φθόνος των ανθρώπων όμως για τον εκλεκτό λειτουργό του Κυρίου δεν σταμάτησε εδώ. Οι ψεύτικες κατηγορίες είχαν φτάσει πιο πριν από τον Άγιο στην Αθήνα, γιατί ο σκοπός των «συλλειτουργών» του δεν ήταν μόνο να τον απομακρύνουν από τη διαδοχή του Πατριαρχικού θρόνου αλλά και να τον εξοντώσουν ηθικά και οικονομικά. Οι συκοφαντίες εναντίον του έφτασαν και στα υψηλά πολιτικά κλιμάκια, στο Υπουργείο Παιδείας και Εκκλησιαστικών όπως λεγόταν τότε. Με πρόφαση το γεγονός ότι ο Νεκτάριος –αυτός ο Έλληνας Άγιος που τον τιμάει όλος ο ορθόδοξος κόσμος ανεξαρτήτως εθνικότητας– δεν είχε ελληνική υπηκοότητα, η πολιτεία «δεν μπορούσε» να τον διορίσει κάπου, αλλά ούτε έπραττε και το στοιχειώδες, να του δώσει δηλαδή την υπηκοότητα για να λυθεί το πρόβλημα. Ο Άγιος δίχως να έχει στέγη αλλά ούτε και τα απαραίτητα για να επιβιώσει βρισκόταν για άλλη μια φορά επί ξύλου κρεμάμενος.
Μετά από πολλά διορίστηκε τελικώς ως ιεροκήρυκας σε μια επαρχία της Εύβοιας. Αλλά κι εκεί ο μισόκαλος διάβολος μέσω των οργάνων του –ποία ειρωνεία αυτών που νόμιζαν πως ήταν «άνθρωποι του Θεού»– του έδειξε το άσχημο πρόσωπό του. Οι αμόρφωτοι χωρικοί, με ευκολία ποδηγετήθηκαν από τους χειριστικούς διώκτες του Αγίου και του επιφύλαξαν άσχημη υποδοχή. Ο Θεός φαίνεται ήθελε να γευτεί αυτήν την πίκρα ο Άγιος για να καταλάβει τι πέρασε ο μονογενής Του Υιός από το ίδιο το δημιούργημά Του, τον άνθρωπο!
Όπως μετά από νεροποντή καθαρίζει η ατμόσφαιρα και φαίνεται στον ουρανό το ουράνιο τόξο, έτσι και μετά από αυτήν τη δοκιμασία η πλεκτάνη των διωκτών του Αγίου Νεκταρίου κατέπεσε, και έλαμψε η αλήθεια.
Το 1894 ο Άγιος Νεκτάριος διορίστηκε διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής και ως Μικρασιάτης τίμησε την καταγωγή του και θέσπισε τέσσερις θέσεις-υποτροφίες για τους σπουδαστές τους προερχόμενους από τη Μικρασιατική Χερσόνησο, την αλύτρωτη πατρίδα του προσφυγικού ελληνισμού.
Οι σπουδαστές της Ριζαρείου Σχολής τον είχαν ως πρότυπο. Η διδασκαλία του, διδασκαλία της Αγάπης και της Συγχώρεσης διέπνεε όλο το εκπαιδευτικό σύστημα της Σχολής. Κάποτε κάποιοι σπουδαστές μάλωσαν μεταξύ τους και πιάστηκαν στα χέρια. Οδηγήθηκαν μπροστά στον Διευθυντή τους, τον Άγιο. Αυτός αντί να τους τιμωρήσει τους ανακοίνωσε ότι για την εκτροπή τους αυτή και την παρέκκλιση από όλα αυτά που διδάσκονται στη σχολή, θα επιβάλει στον εαυτό του τρεις ημέρες ασιτίας. Οι σπουδαστές συναισθάνθηκαν το λάθος τους και ένιωσαν συντετριμμένοι για την «τιμωρία» που σήκωσε στους ώμους του ο Άγιος αντί γι’ αυτούς.
Ένα άλλο περιστατικό που φανερώνει την Αγάπη του Αγίου προς τους συνανθρώπους του είναι το παρακάτω. Ο καθαριστής των αποχωρητηρίων της Σχολής αρρώστησε και δεν μπορούσε να ασκήσει τα καθήκοντά του. Δεν άφηνε όμως και τη θέση του γιατί ήταν η μόνη πηγή εισοδήματός του. Ο Άγιος κρυφά από όλους καθάριζε ο ίδιος όλα τα αποχωρητήρια της Σχολής για να μην εκδιωχθεί από την εργασία του ο υπάλληλος που βρέθηκε σε ανάγκη.
Μετά από 14 χρόνια θητείας ως Διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής ο Άγιος Νεκτάριος για λόγους υγείας παραιτήθηκε το 1908 και μετέβη στην Αίγινα για να κάνει αυτό που πάντα ζητούσε η καρδιά του, να ζήσει την ησυχαστική ζωή των μοναχών αφιερώνοντας όλον τον χρόνο του στην προσευχή.
Τον ακολούθησαν και μερικά από τα πνευματικά του παιδιά, τα κορίτσια που εξομολογούνταν σε αυτόν όταν ζούσε στην Αθήνα και είχαν πόθο για τη μοναστική ζωή.
Βρήκαν ένα εγκαταλελειμμένο μοναστήρι στην Αίγινα και εγκαταστάθηκαν σε αυτό δίνοντάς του και πάλι ζωή. Και εκεί δεν τον εγκατέλειψε ο πειρασμός, οι κατηγορίες και ο φθόνος του κόσμου. Όμως οι περισσότεροι ντόπιοι αλλά και άνθρωποι που γνώριζαν την αγιότητά του στάθηκαν δίπλα του και ευεργετήθηκαν τόσο πνευματικά όσο και υλικά. Την περίοδο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλοί ήταν εκείνοι που κατέφυγαν στο μοναστήρι και εξασφάλιζαν τα αναγκαία τρόφιμα από το υστέρημα των μοναχών.
Μετά από μια ζωή γεμάτη από πίκρες, ο Θεός για να δώσει ακόμη μεγαλύτερη χάρη στον εκλεκτό του λειτουργό επέτρεψε να αρρωστήσει βαριά από καρκίνο. Λίγες ημέρες πριν να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να πορευτεί λαμπρός προς τον αγαπημένο του Χριστό, ο Άγιος πήγε στην κατάσταση που βρισκόταν να προσκυνήσει την εικόνα της Θεοτόκου σε ένα παρεκκλήσι σε διπλανό λόφο και ανήγγειλε στις μοναχές του ότι βαδίζει προς τον Κύριο. Νοσηλεύτηκε στο Αρεταίειο Νοσοκομείο Αθηνών για πενήντα ολόκληρες ημέρες.
Ακόμα και πάνω στο κρεβάτι του πόνου δεν άφησε αβοήθητους όλους αυτούς που του ζητούσαν βοήθεια.
Έκανε θαύματα μέχρι την τελευταία στιγμή, γιατί η προσευχή του για τον συνάνθρωπο είχε παρρησία στον αποδέκτη της, τον Θεό και την Υπεραγία Θεοτόκο! Μετά τον θάνατό του πολλοί είναι εκείνοι που ομολόγησαν ότι τους είχε βοηθήσει όταν τον επικαλούνταν στην προσευχή τους. Το λείψανό του έμεινε άφθαρτο για πολλά χρόνια μετά την εκδημία του. Το 1953 ακολουθώντας και αυτό τους φυσικούς νόμους φθοράς έλιωσε και έγινε η ανακομιδή των λειψάνων.
Η Αίγινα το ωραίο νησί του Αργοσαρωνικού σε απόσταση αναπνοής από το κλεινόν άστυ, έχει να καυχιέται για τις ομορφιές της και τις αρχαιότητες. Αυτό όμως που την κάνει ξεχωριστή και της δίνει ευλογία είναι ότι έχει φιλοξενήσει στη γη της τον μεγάλο Άγιο της Ορθοδοξίας και μέχρι σήμερα εξακολουθεί να φιλοξενεί τα λείψανά του.
Χιλιάδες κόσμου επισκέπτονται όλες τις εποχές του χρόνου το μοναστήρι του Αγίου Νεκταρίου, προσεύχονται στα παρεκκλήσια του νέου και του παλιού ναού όπου αποθησαυρίζονται τα λείψανά του. Κάποιοι κολλούν το αυτί τους στη λειψανοθήκη για να ακούσουν την πατερίτσα του Αγίου να χτυπάει όπως χτυπούσε στο έδαφος όταν ήταν ζωντανός. Όποιος την νιώσει αυτήν τη χαρά (δεν ακούνε τον ήχο όλοι όσοι το επιχειρούν) παίρνει δύναμη για τη συνέχεια της ζωής του. Είναι ένα σημάδι από τον Άγιο σε αυτούς που προσέρχονται με ευλάβεια και η διαβεβαίωση πως οι δυσκολίες της ζωής δεν είναι ανυπέρβλητες. Στο τέλος του δρόμου υπάρχει η δικαίωση για όσους κρατήσουν την ψυχή τους καθαρή. Άγιε του Θεού, αδικημένε όσο λίγοι από τη συστημικότητα αυτού του κόσμου, πρέσβευε υπέρ ημών.
Απολυτίκιο Αγίου Νεκταρίου (ήχος Α’)
Σηλυβρίας τον γόνον και Αιγίνης τον έφορον,
τον εν εσχάτοις χρόνοις φανέντα, αρετής φίλον γνήσιον,
Νεκτάριον τιμήσωμεν πιστοί, ως ένθεον θεράποντα Χριστού,
αναβλύζει γαρ ιάσεις παντοδαπάς τοις ευλαβώς κραυγάζουσι.
Δόξα τω σε δοξάσαντι Χριστώ, δόξα τω σε θαυματώσαντι,
δόξα τω ενεργούντι δι’ ου πάσιν ιάματα.
