Εβδομήντα οθωμανικές λίρες, δώδεκα πετσέτες, δώδεκα λινά τραπεζομάντιλα, τρία μάλλινα φορέματα, μια γούνα, ένας καθρέφτης κι ένα μπαούλο. Αυτή ήταν η προίκα της Καρολίνας, μιας Ρωμιάς από το Νιχώρι του Βοσπόρου, όπως καταγράφηκε σε ένα προικοσύμφωνο του 1897.
Σχεδόν 130 χρόνια αργότερα, το έγγραφο γίνεται η αφετηρία μιας θεατρικής παράστασης στην ίδια γειτονιά.
Το Bir Çeyiz Sözleşmesi – Ένα προικοσύμφωνο θα παρουσιαστεί στην Παναγία Κουμαριώτισσα, στο πλαίσιο του 30ού Φεστιβάλ Θεάτρου Κωνσταντινούπολης, στις 30 και 31 Οκτωβρίου και την 1η Νοεμβρίου. Στη διανομή βλέπουμε τους: Metin Akdülger, Gizem Güçlü, Selin Tâli, Tan Temel και Pınar Yıldırım.
Η Καρολίνα, ο παντοπώλης και η καταγραφή της προίκας
Σύμφωνα με την παρουσίαση της παραγωγής, η πράξη φέρει ημερομηνία 28 Μαΐου 1897. Οι γονείς της Καρολίνας, ο Νικόλαος και η Σεβαστή, κάτοικοι της συνοικίας της Παναγίας στο Νιχώρι, δήλωσαν ενώπιον του ιερέα και του μουχτάρη –του επικεφαλής της συνοικίας– την πρόθεσή τους να παντρέψουν την κόρη τους με τον Αντώνιο Αγγελίδη, παντοπώλη από το Πασαμπαχτσέ.
Το συμφωνητικό αποτύπωσε αναλυτικά όσα θα δίνονταν ως προίκα. Δίπλα στο χρηματικό ποσό καταγράφηκαν ρούχα, λευκά είδη και αντικείμενα του σπιτιού: τα υλικά με τα οποία η οικογένεια προετοίμαζε τη νέα ζωή της κόρης της.
Αυτές ακριβώς οι λεπτομέρειες δίνουν σήμερα στο τεκμήριο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πέρα από τα ονόματα των μελλονύμφων, διασώζονται το επάγγελμα του γαμπρού, ο τόπος κατοικίας της νύφης και η παρουσία των κοινοτικών αρχών σε μια οικογενειακή υπόθεση.
Από την αρχειακή έρευνα στη σκηνή
Η Ελίφ Οζγκέ Μαλτεπέ έγραψε το έργο αξιοποιώντας την αρχειακή έρευνα του Ορχάν Τουρκέρ, ενώ τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Μουράτ Νταλταμπάν, ιδρυτής του DOT Tiyatro.
Στο επίκεντρο της παράστασης βρίσκεται η ανάγνωση του πραγματικού εγγράφου. Το κοινό καλείται να παρακολουθήσει ως μάρτυρας αυτή την ανάγνωση, μέσα στο χώρο της εκκλησίας. Η ανθρώπινη φωνή, το ισοκράτημα και η αντήχηση στους πέτρινους τοίχους συγκροτούν τον ηχητικό κόσμο του έργου.
Όπως προκύπτει από την παρουσίαση των δημιουργών, η σκηνική προσέγγιση εξετάζει ζητήματα ιδιοκτησίας, εργασίας, φόβου και σιωπής, με αφετηρία τον συγκεκριμένο κατάλογο της προίκας.
Ένα οικογενειακό συμφωνητικό προσφέρει έτσι πρόσβαση σε πλευρές της ρωμαίικης ζωής που συχνά παραμένουν έξω από τις μεγάλες ιστορικές αφηγήσεις.
Η Παναγία και η ρωμαίικη γειτονιά της
Η επιλογή του χώρου συνδέει την παράσταση με τη γεωγραφία του εγγράφου. Η Παναγία Κουμαριώτισσα βρίσκεται στο Κεφαλοχώρι, την πάνω συνοικία του Νεοχωρίου, στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου, μεταξύ Στένης και Θεραπειών. Ο σημερινός ναός χτίστηκε το 1837, με φιρμάνι του σουλτάνου Μαχμούτ Β’.
Το Νιχώρι είχε ιστορικά τρεις ορθόδοξες ενορίες: της Παναγίας, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Γεωργίου. Γύρω τους οργανώθηκαν συνοικίες με διαφορετική κοινωνική και οικονομική φυσιογνωμία. Η κοινότητα διατηρούσε σχολή ήδη από το 1764, ενώ το 1871, με δωρεά του Χρηστάκη Ζωγράφου, ιδρύθηκε το Εθνικό Ζωγράφειο Παρθεναγωγείο.
Σε αυτή την κοινότητα ανήκε η οικογένεια της Καρολίνας. Η παράσταση επαναφέρει το όνομά της στον δημόσιο χώρο, διαβάζοντας το τεκμήριο που άφησε πίσω της η προετοιμασία του γάμου της.
