Μπορεί μια φαινομενικά απλή, σχολική αναμνηστική φωτογραφία να κρύβει μια απίστευτη τραγωδία; Κι όμως, ναι. Η εικόνα που τραβήχτηκε το 1902 στη Σεβάστεια της Μικράς Ασίας και διασώζεται σήμερα στη συλλογή της Βιβλιοθήκης Νουμπαριάν στο Παρίσι, απαθανατίζει περίπου 50 Αρμενόπουλα, ηλικίας 7 έως 10 ετών. Τα παιδιά, καθαρά ντυμένα, κοιτάζουν σταθερά τον φωτογραφικό φακό, ενώ στο κέντρο κάθεται ο Μιχράν Εφέντη Ισπιριάν, διευθυντής του κοινοτικού ορφανοτροφείου.
Ωστόσο, η χρονολογία «1902» αποκαλύπτει μια συγκλονιστική ιστορική αλήθεια: η φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε 13 χρόνια πριν από τη Γενοκτονία των Αρμενίων του 1915.
Πώς βρέθηκαν δεκάδες ορφανά παιδιά χωρίς γονείς σε μία μόνο πόλη; Η απάντηση βρίσκεται στις μαζικές σφαγές που προηγήθηκαν. Μεταξύ 1894 και 1896, ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ εξαπέλυσε τις διαβόητες «Χαμιτικές Σφαγές», κατά τις οποίες δολοφονήθηκαν περισσότεροι από 250.000 έως 300.000 Αρμένιοι σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η επαρχία της Σεβάστειας υπέστη βαρύτατο πλήγμα. Τον Νοέμβριο του 1895, οι αρμενικές συνοικίες της πόλης λεηλατήθηκαν και παραδόθηκαν στις φλόγες, ενώ χιλιάδες άνδρες εκτελέστηκαν. Τα παιδιά της φωτογραφίας ήταν οι σιωπηλοί επιζώντες εκείνης της θηριωδίας – παιδιά των οποίων οι πατέρες δολοφονήθηκαν στη Σεβάστεια, την Τοκάτη, την Αμάσεια και τα γύρω χωριά.
Χωρίς κρατική βοήθεια, η Αρμενική Κοινότητα και η Εκκλησία κινητοποιήθηκαν, συγκέντρωσαν πόρους και ίδρυσαν ορφανοτροφεία, όπως αυτό που διηύθυνε ο Μιχράν Ισπιριάν, προκειμένου να σώσουν τα παιδιά από τον λιμό και τον βίαιο εξισλαμισμό.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία-ντοκουμέντο αποδεικνύει τρεις ιστορικές αλήθειες:
- Η πολιτική της συστηματικής εξόντωσης και της ορφάνευσης του αρμενικού πληθυσμού αποτελούσε κρατική γραμμή ήδη από τη δεκαετία του 1890. Το 1915 ήταν η τελική και πιο οργανωμένη φάση.
- Η Αρμενική Κοινότητα πάλεψε να επιβιώσει στηριζόμενη αποκλειστικά στα δικά της ιδρύματα, στην Εκκλησία και σε δωρεές.
- Ένα παιδί 10 ετών το 1902, το 1915 ήταν ένας άνδρας 23 ετών. Η πλειονότητα των παιδιών της φωτογραφίας, εφόσον παρέμειναν στη Σεβάστεια, εκτοπίστηκαν και δολοφονήθηκαν κατά τη Γενοκτονία του 1915. Το ίδιο ορφανοτροφείο που τα έσωσε από τις σφαγές του Αμπντούλ Χαμίτ, δεν μπόρεσε να τα προστατεύσει από την τελική τραγωδία.
Σήμερα, τα ονόματα των 50 αυτών παιδιών παραμένουν άγνωστα. Η ιστορία τους όμως είναι καταγεγραμμένη: ήταν η πρώτη γενιά ορφανών, τα παιδιά του 1895, που έγιναν τα θύματα του 1915.

















