Μια από τις σημαντικότερες μορφές της παγκόσμιας φιλοσοφίας, η Ιωάννα Κουτσουράδη, πέθανε στις 2 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 της χρόνια. Με έργο που ξεπέρασε τα σύνορα της Τουρκίας, η Ελληνίδα φιλόσοφος έθεσε την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια στο επίκεντρο της σκέψης της, αφήνοντας σπουδαία παρακαταθήκη στη φιλοσοφία και στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Γεννημένη στην Πόλη στις 4 Οκτωβρίου 1936, αποφοίτησε από το Ζάππειο και σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου και άρχισε την ακαδημαϊκή της καριέρα.
Συνέχισε στο Ερζερούμ, στην ανατολική Τουρκία, όπου δίδαξε –εκτός από Φιλοσοφία– σύγχρονη γερμανική ποίηση και Λατινικά. Από εκεί το 1968 συνέχισε στο Πανεπιστήμιο του Χατζέτεπε στην Άγκυρα μέχρι το 2003, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε, αλλά δεν σταμάτησε τη διδασκαλία. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της δίδασκε στο πανεπιστήμιο του Μάλτεπε Φιλοσοφία και Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στις αρχές του 2021 στην –επίσης Ρωμιά– Κορνηλία Τσεβίκ-Μπαϊβερτιάν, στο πλαίσιο της σειράς συνεντεύξεων «Πρόσωπα και άνθρωποι» του ελληνικού προξενείου στην Κωνσταντινούπολη, η Κουτσουράδη μιλά για τη ζωή και την πορεία της, για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας (σαν δύο αδέλφια που συνεχώς τρώγονται, λέει), αλλά για τις μνήμες της από τα Σεπτεμβριανά (νιώθω ακόμα τη μυρωδιά του καμένου στη μύτη μου), και άλλα πολλά.
(Η συνέντευξη αρχίζει από το 06:10)
Ήταν πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας και επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών. Από το 2010 ήταν επίσης μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Εναντίον της Θανατικής Ποινής.
Η παρακαταθήκη της στα ανθρώπινα δικαιώματα
Καθοριστική ήταν η συμβολή της Ιωάννας Κουτσουράδη στην ανάδειξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όχι μόνο ως νομική κατοχύρωση, αλλά ως ηθικό αίτημα για την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Στον πυρήνα της σκέψης της βρισκόταν η ανάγκη να εξασφαλίζονται σε κάθε άνθρωπο οι συνθήκες που του επιτρέπουν να μορφώνεται, να καλλιεργεί τις ικανότητές του και να αναπτύσσει την προσωπικότητά του.
Γι’ αυτό και τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι οικουμενικά, όπως δίδασκε, ανεξάρτητα από καταγωγή, θρησκεία ή πολιτισμό. Η προσέγγισή της έδινε έμφαση στην εφαρμογή των δικαιωμάτων στην καθημερινή ζωή, υπογραμμίζοντας την ευθύνη κάθε ανθρώπου να σέβεται την αξιοπρέπεια και τις ελευθερίες των άλλων, πέρα από τη νομική υποχρέωση.
Στα βασικά έργα της περιλαμβάνονται τα Νίτσε και άνθρωπος, Σοπενχάουερ και άνθρωπος, Ο άνθρωπος και οι αξίες του, Ηθική, Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία και Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής.
Τουρκική Προεδρία: «Ανεξίτηλη η παρακαταθήκη της»
Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής Προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, αναφέρθηκε στην κληρονομιά της: «Με τις μελέτες της πάνω στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αξιότιμη κ. Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας μας και άφησε ανεξίτηλη στον χρόνο παρακαταθήκη με τα έργα και τους μαθητές της».
Ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής, Νουμάν Κουρτουλμούς, υπογράμμισε τη διεθνή συμβολή της. «Έμαθα με θλίψη τον θάνατο της καθηγήτριας Ιωάννας Κουτσουράδη, μιας από τις ξεχωριστές προσωπικότητες που ανέδειξε η χώρα μας στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Με τη φιλοσοφική προσέγγισή της, που έθετε στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, συνέβαλε σημαντικά στα ανθρώπινα δικαιώματα και άφησε βαθύ αποτύπωμα στη χώρα μας και στον κόσμο».
Ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ τόνισε ιδιαιτέρως τη διδασκαλία της:
«Χάσαμε τη δασκάλα των δασκάλων, την καθηγήτρια Ιωάννα Κουτσουράδη. Είμαστε πολύ λυπημένοι. Μας δίδαξε τη φιλοσοφία ως “τέχνη του να είσαι άνθρωπος”. Δεν έχουμε πια μια πολύτιμη δασκάλα που εξηγούσε την τέχνη αυτή και την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ήταν μεγάλη αξία. Αληθινός οδηγός. Θα τη θυμόμαστε σε κάθε λόγο για το “να είσαι και να παραμένεις άνθρωπος”. Συλλυπητήρια στη χώρα μας και σε όλους».
