Στο βάθος μιας ντουλάπας στο Κάιρο, τρία κόκκινα κουτιά περίμεναν ξεχασμένα μέχρι το 2018. Μέσα τους βρίσκονταν εκατοντάδες αρνητικά από μια Γάζα με γάμους, πικνίκ, λουόμενους, αθλητικές ομάδες και γεμάτους δρόμους.
Ο φωτογράφος ήταν ο Κεγκάμ Τζεγκαλιάν ο πρεσβύτερος, επιζών της Γενοκτονίας των Αρμενίων και δημιουργός του πρώτου επαγγελματικού φωτογραφικού στούντιο της Γάζας.
Ο Τζεγκαλιάν, ο οποίος γεννήθηκε το 1915, εγκαταστάθηκε στη Γάζα και το 1944 ίδρυσε το Photo Kegham. Παρέμεινε εκεί παρά τις διαδοχικές συγκρούσεις και φωτογράφιζε τους κατοίκους της μέχρι το θάνατό του, το 1981.
Σύμφωνα με το Κέντρο Φωτογραφίας της Μασσαλίας, μέσα από το φακό του πέρασαν σχεδόν τέσσερις δεκαετίες της ζωής της πόλης: από οικογενειακές γιορτές και πορτρέτα μέχρι ιστορικά γεγονότα.
Τα κουτιά εντόπισε τυχαία το 2018 ο γιος του φωτογράφου στο οικογενειακό σπίτι στο Κάιρο. Περιείχαν αρνητικά, καρτ ποστάλ, έγγραφα και οικογενειακά ενθύμια.
Την αξιοποίησή τους ανέλαβε ο εγγονός του, Κεγκάμ Τζεγκαλιάν ο νεότερος, Παλαιστινιοαρμένιος εικαστικός και καθηγητής που ζει μεταξύ Καΐρου και Παρισιού. Από τις περίπου 900 φωτογραφίες που διασώθηκαν, οι 300 εντάχθηκαν σε έκθεση, η οποία παρουσιάστηκε στο Κάιρο, στη Γενεύη, στη Μπιενάλε της Σάρτζα και πρόσφατα στη Μασσαλία.
Η Γάζα πέρα από τα ερείπια
Οι φωτογραφίες παρουσιάζουν μια Γάζα που σπάνια εμφανίζεται στη σημερινή ειδησεογραφία: παιδιά που σχηματίζουν ανθρώπινη πυραμίδα σε σχολείο, γυναίκες δίπλα σε ραπτομηχανές, οικογένειες σε πικνίκ, ανθρώπους που καπνίζουν ναργιλέ στην παραλία και αθλητές πριν από έναν αγώνα.
Αποτυπώνουν επίσης την πολυμορφία της κοινωνίας της: Αρμενίους, Έλληνες, Παλαιστινίους, Βεδουίνους και πρόσφυγες του 1948.
Από το στούντιο και το φακό του Τζεγκαλιάν πέρασαν ακόμη προσωπικότητες όπως ο Τσε Γκεβάρα, ο Τζαβαχαρλάλ Νεχρού, ο Ανουάρ Σαντάτ, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ και η Σιμόν ντε Μποβουάρ.
Ο εγγονός του επέλεξε να παρουσιάσει πολλές από τις φωτογραφίες χωρίς λεζάντες και ημερομηνίες. Δεν ήθελε, όπως εξήγησε στο Institut français, ο θεατής να τις διαβάζει αποκλειστικά μέσα από πολέμους, κατοχές και πολιτικές τομές.
Ονομάζει το υλικό «ένα αρχείο που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί»: μια ανοιχτή συλλογή από διακοπές, εκτοπισμούς και χαμένες οικογενειακές ιστορίες.
Για τον ίδιο, «η φωτογραφία είναι ένα τεκμήριο που αντιστέκεται». Αποδεικνύει ότι κάποιος υπήρξε, έζησε και δημιούργησε σε έναν τόπο.
Τα αρνητικά που ίσως χάθηκαν για πάντα
Μέρος του αρχείου είχε παραμείνει στη Γάζα, στα χέρια του Μαρουάν Ταράζι, συγγενή του ανθρώπου που είχε κληρονομήσει το στούντιο. Οι προσπάθειες να μεταφερθούν τα αρνητικά εκτός της περιοχής δεν απέδωσαν.
Ο Ταράζι σκοτώθηκε μαζί με μέλη της οικογένειάς του σε ισραηλινό πλήγμα στην ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Πορφυρίου, τον Οκτώβριο του 2023. Ο Κεγκάμ Τζεγκαλιάν ο νεότερος εκτιμά ότι τα υπόλοιπα αρνητικά έχουν πιθανότατα χαθεί για πάντα, όπως ανέφερε στη Le Monde.
Η έκθεση «Photo Kegham of Gaza: Unboxing» ολοκλήρωσε τη διαδρομή της στη Μασσαλία στις 12 Σεπτεμβρίου και αναμένεται να παρουσιαστεί τον Οκτώβριο στο Μπρίστολ.
