Δεν πήραν όλοι οι Μικρασιάτες πρόσφυγες το δρόμο που είχε σχεδιαστεί γι’ αυτούς. Για ορισμένους, η νέα πατρίδα επιλέχθηκε μέσα στην αβεβαιότητα του ξεριζωμού.
Μια λιγότερο γνωστή πτυχή της προσφυγικής ιστορίας ήρθε στο φως στην Κω, μέσα από την εκδήλωση που ήταν αφιερωμένη στον Γέροντα της Μικράς Ασίας και στους ανθρώπους του που, μετά την Έξοδο, εγκαταστάθηκαν στα Δωδεκάνησα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, Γεροντιανοί πρόσφυγες δεν ακολούθησαν την κατεύθυνση της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων για εγκατάσταση στην Καβάλα, αλλά επέλεξαν την Κω, την Κάλυμνο και τη Λέρο ως τόπους της νέας τους ζωής.
Και η επιλογή κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν: έφτασαν σε Δωδεκάνησα που βρίσκονταν τότε υπό ιταλική κατοχή, αντιμετωπίζοντας, όπως επισημάνθηκε στην εκδήλωση, τις δυσκολίες της εγκατάστασης χωρίς κρατική βοήθεια.
Από τον Γέροντα στον ξεριζωμό
Η ιστορία τους παρουσιάστηκε το βράδυ της Παρασκευής στο ιστορικό «Χάνι» της Κω, στην εκδήλωση «Εμβαθύνοντας στην Ιστορία και τον Πολιτισμό του Γέροντα της Μικράς Ασίας», που διοργάνωσε ο Σύλλογος Μικρασιατών Κω «Ο Ηρόδοτος».
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο ερευνητής Αριστογείτων Βασ. Κώτσας, ο οποίος παρουσίασε την ιστορική πορεία του ελληνικού Γέροντα από την ίδρυσή του, το 1770, έως το 1922, με ιδιαίτερη αναφορά στην περίοδο των διωγμών και της Εξόδου των κατοίκων του.
Στο επίκεντρο βρέθηκε όμως και ό,τι ακολούθησε: η προσπάθεια των προσφύγων να ξαναστήσουν τη ζωή τους μακριά από την πατρίδα τους και η δημιουργία νέων γεροντιανών κοινοτήτων.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην εγκατάσταση οικογενειών στην Κω, αλλά και στην Κάλυμνο και τη Λέρο, καθώς και στην αναζήτηση των απογόνων τους που εξακολουθούν να ζουν στα Δωδεκάνησα.
Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, στην Κω υπάρχουν περίπου 80 οικογένειες γεροντιανής καταγωγής, ενώ το νησί αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη παροικία Γεροντιανών μετά τον Νέστο Καβάλας. Πολλοί από τους πρόσφυγες ενσωματώθηκαν στο Πυλί και σε άλλα χωριά του νησιού.
Τα επώνυμα που κρατούν ακόμη τη μνήμη
Στην έρευνα καταγράφονται και επώνυμα οικογενειών της Κω με ρίζες στον Γέροντα: Δρόσος, Διπλός, Μπουρνέλης, Κοράκης, Μάρκου Κώτσου, Κεφάλας, Παπαζαχαρίου, Αναστασίου, Κουζακιώτης, Κοντογιάννης, Παγώνης, Σάνος, Φωτίου, Τσακίρης, Σπύρου, Κολλύβας, Κονταξής, Καρλαγκίνης, Κουτελλάς, Μαχαίρας, Μυλωνάς και Κασσανής.
Στην εκδήλωση προβλήθηκε ακόμη οπτικοακουστικό υλικό με συνεντεύξεις παλαιών Γεροντιανών προσφύγων, καθώς και εικόνες από τον ιστορικό Γέροντα στη Μικρά Ασία.
Παρουσιάστηκε επίσης υλικό από τα Παγγεροντιανά Συμπόσια, έναν θεσμό που άρχισε το 2009 με στόχο τη σύνδεση των απογόνων των προσφύγων και τη διατήρηση της κοινής πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
