Δεν ήταν μόνο μία λιτανεία. Στους δρόμους της Καβάλας πέρασε ένα ζωντανό κειμήλιο του ξεριζωμού: η εικόνα της Παναγίας της Σηλυβριανής, την οποία πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη διέσωσαν το 1922 και μετέφεραν μαζί τους στη νέα τους πατρίδα.
Εκατόν τέσσερα χρόνια αργότερα, η ιστορική εικόνα βγήκε και πάλι από τον μητροπολιτικό ναό του Τιμίου Προδρόμου, συνοδευόμενη από πιστούς, κλήρο, πολιτιστικά σωματεία και τη Φιλαρμονική του Δήμου Καβάλας.
Μαζί της λιτανεύτηκαν και ιερά λείψανα που είχαν μεταφέρει οι πρόσφυγες από τη Θράκη, υπενθυμίζοντας ότι στις αποσκευές του 1922 δεν διασώθηκαν μόνο προσωπικά αντικείμενα, αλλά και ολόκληρος ο πνευματικός κόσμος των κοινοτήτων τους.
Ο διήμερος εορτασμός στην Καβάλα
Η Παναγία η Σηλυβριανή τιμήθηκε στις 7 και 8 Σεπτεμβρίου, παράλληλα με την εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου.
Την παραμονή τελέστηκε Μέγας Πανηγυρικός Εσπερινός και ακολούθησε η λιτάνευση της εικόνας στους δρόμους γύρω από τον Μητροπολιτικό Ναό. Ανήμερα της εορτής τελέστηκε Πανηγυρική Θεία Λειτουργία, παρουσία πλήθους πιστών, εκπροσώπων των τοπικών Αρχών και πολιτιστικών συλλόγων.
Στις εκδηλώσεις συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, η Λέσχη Ποντίων Καβάλας, ο Όμιλος Ποντίων Χορευτών Καβάλας, ο Σύλλογος Μικρασιατών «Μνήμη Μικράς Ασίας», ο Σύλλογος Εβριτών Καβάλας, το Λύκειο Ελληνίδων και πολιτιστικοί φορείς της ευρύτερης περιοχής.
Στον Εσπερινό χοροστάτησε ο αρχιμανδρίτης Ευάγγελος Υφαντίδης, πλαισιωμένος από ιερείς της Μητρόπολης Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου. Τη λιτανεία συνόδευσε η Φιλαρμονική του Δήμου Καβάλας, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Αθανασίου Παρμενίδη.
Τη φροντίδα των θρησκευτικών εκδηλώσεων είχε ο εφημέριος του ναού, πρωτοπρεσβύτερος Ηλίας Κωνσταντινίδης, τον οποίο η Θρακική Εστία Καβάλας χαρακτηρίζει «ακοίμητο φρουρό της εικόνας».
Η εικόνα που ταξίδεψε με τους πρόσφυγες
Πριν από τον ξεριζωμό, η εικόνα βρισκόταν στον μητροπολιτικό ναό του Γενεθλίου της Θεοτόκου στη Σηλυβρία, την παραλιακή πόλη της Ανατολικής Θράκης, στη Θάλασσα του Μαρμαρά.
Τον Νοέμβριο του 1922, όταν οι Έλληνες κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους, πήραν μαζί τους όσα από τα ιερά κειμήλια των ναών μπορούσαν να διασώσουν. Ανάμεσά τους ήταν και η εικόνα της Παναγίας της Σηλυβριανής.
Σύμφωνα με το ιστορικό που έχει διασωθεί, η οικογένεια του Τηλέμαχου Κιτσικόπουλου ανέλαβε να προστατεύσει την εικόνα και να τη μεταφέρει στην Ελλάδα. Οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Καβάλα και την εναπόθεσαν με ευλάβεια στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.
Η εικόνα έγινε σταδιακά σημείο αναφοράς για τους Ανατολικοθρακιώτες της Καβάλας, όχι μόνο ως θρησκευτικό κειμήλιο, αλλά και ως υλικό τεκμήριο της χαμένης κοινότητας της Σηλυβρίας.
Το προσκύνημα της Ανατολικής Θράκης
Η Παναγία η Σηλυβριανή αποτελούσε ένα από τα σημαντικά προσκυνήματα της περιοχής. Σύμφωνα με την παράδοση που διατηρεί η Θρακική Εστία Καβάλας, το πανηγύρι της στη Σηλυβρία διαρκούσε σχεδόν έναν μήνα και συγκέντρωνε πιστούς από ολόκληρη την Ανατολική Θράκη, αλλά και από τα παράλια της Μικράς Ασίας.
Ιδιαίτερη πνευματική αξία προσδίδει στην εικόνα η σύνδεσή της με τον Άγιο Νεκτάριο, ο οποίος γεννήθηκε στη Σηλυβρία και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, προσευχόταν μπροστά της στα νεανικά του χρόνια.
Η εικόνα, επομένως, δεν διασώζει μόνο την ανάμνηση ενός τόπου. Συνδέει τη Σηλυβρία των Ελλήνων, την προσωπικότητα του Αγίου Νεκταρίου και την προσφυγική εγκατάσταση στην Καβάλα.
Μαζί της σώθηκαν και άλλα ιερά κειμήλια
Οι Σηλυβριανοί πρόσφυγες δεν έφεραν στην Καβάλα μόνο την εικόνα. Διέσωσαν επίσης λείψανα του Αγίου Αγαθονίκου και της Οσίας Ξένης, τα οποία ακολούθησαν και τη φετινή λιτανεία στα χέρια των ιερέων.
Αυτή η λεπτομέρεια αποκαλύπτει το ιδιαίτερο βάρος των κειμηλίων για τις προσφυγικές κοινότητες. Οι εικόνες, τα εκκλησιαστικά σκεύη και τα λείψανα λειτουργούσαν ως ένας δεσμός με τις πατρίδες που είχαν εγκαταλειφθεί και, συγχρόνως, ως θεμέλιο γύρω από το οποίο οργανώθηκε η ζωή στους νέους τόπους εγκατάστασης.
Γι’ αυτό και ο ετήσιος εορτασμός της Παναγίας της Σηλυβριανής στην Καβάλα αποτελεί μια δημόσια τελετουργία προσφυγικής μνήμης, στην οποία η Ανατολική Θράκη εξακολουθεί να δίνει το «παρών» μέσα από τα κειμήλια και τους απογόνους των ανθρώπων της.
