Μια κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση στον άμεσο βαλκανικό περίγυρο της Ελλάδας θα διεξαχθεί στις 25 Οκτωβρίου, με τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς να επιχειρεί να ανακτήσει την πολιτική πρωτοβουλία έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια μαζικών κινητοποιήσεων.
Η Σερβία δεν είναι μία ακόμη υποψήφια προς ένταξη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βρίσκεται πάνω στους δρόμους που συνδέουν τη Θεσσαλονίκη με την Κεντρική Ευρώπη, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο, διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Μόσχα και το Πεκίνο και παραμένει πρωταγωνιστής στην άλυτη εξίσωση του Κοσόβου.
Ως εκ τούτου, οι εκλογές δεν θα κρίνουν μόνο αν θα επιβιώσει το σύστημα εξουσίας του Βούτσιτς. Θα επηρεάσουν και την κατεύθυνση μιας χώρας που αποτελεί κομβικό κρίκο ανάμεσα στην Ελλάδα, τα Δυτικά Βαλκάνια και την υπόλοιπη Ευρώπη.
Πρόωρες εκλογές στις 25 Οκτωβρίου
Ο πρόεδρος της Σερβίας υπέγραψε σήμερα το διάταγμα για τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης και προκήρυξε πρόωρες βουλευτικές εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου – περισσότερο από έναν χρόνο πριν από την κανονική λήξη της κοινοβουλευτικής περιόδου, τον Δεκέμβριο του 2027.
Αιτιολογώντας την απόφασή του, υποστήριξε ότι οι αναταραχές που συγκλόνισαν τη χώρα και, κατά τον ίδιο, προκλήθηκαν με την εμπλοκή «ξένων δυνάμεων», καθιστούν αναγκαία την προσφυγή στις κάλπες προκειμένου να αποκατασταθούν η πολιτική σταθερότητα και η οικονομική ανάπτυξη.
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς δεν παρουσίασε στοιχεία για ξένη ανάμιξη. Η αναφορά εντάσσεται στη σταθερή κυβερνητική γραμμή που παρουσιάζει τις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις ως απόπειρα υποκινούμενης από το εξωτερικό «έγχρωμης επανάστασης».
Οι διαδηλωτές, από την πλευρά τους, κατηγορούν την κυβέρνηση για διαφθορά, έλεγχο των κρατικών θεσμών και των μέσων ενημέρωσης, πελατειακές σχέσεις και αυταρχική άσκηση της εξουσίας.
Από το Νόβι Σαντ στη «Φοιτητική Λίστα»
Το κύμα της αμφισβήτησης άρχισε μετά την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, όπου την 1η Νοεμβρίου 2024 κατέρρευσε το στέγαστρο της εισόδου του πρόσφατα ανακαινισμένου κτηρίου, προκαλώντας το θάνατο 16 ανθρώπων.
Οι φοιτητές απαίτησαν τη δημοσιοποίηση όλων των εγγράφων που αφορούν το έργο, την απόδοση πολιτικών και ποινικών ευθυνών και πλήρη διαφάνεια στην έρευνα.
Οι κινητοποιήσεις γρήγορα ξεπέρασαν τα πανεπιστήμια και εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα κατά του τρόπου διακυβέρνησης της χώρας.
Από τον Μάιο του 2025, οι φοιτητές ζητούσαν πρόωρες εκλογές. Τώρα ανακοίνωσαν ότι θα συμμετάσχουν με δικό τους ψηφοδέλτιο, τη «Φοιτητική Λίστα», στην οποία θα περιλαμβάνονται πρόσωπα χωρίς προηγούμενη κομματική ή πολιτική δραστηριότητα.
Το παραδοσιακό Δημοκρατικό Κόμμα αποφάσισε να μην συμμετάσχει και να στηρίξει τους φοιτητές. Η υπόλοιπη αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη και αναμένεται να κατέλθει με τέσσερα διαφορετικά ψηφοδέλτια: δύο φιλοευρωπαϊκά και δύο που θα συγκροτηθούν από εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα αντίθετα στην ευρωπαϊκή πορεία.
Το πολιτικό «ροκέ» του Βούτσιτς
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς έχει προαναγγείλει ότι λίγο μετά την προκήρυξη των εκλογών προτίθεται να παραιτηθεί από την προεδρία της Δημοκρατίας και να τεθεί επικεφαλής του ψηφοδελτίου «Ενωμένη Σερβία», στο οποίο θα συμμετάσχουν το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα και άλλες αυτοαποκαλούμενες πατριωτικές δυνάμεις.
Το SNS τον έχει ήδη προτείνει για τη θέση του πρωθυπουργού σε περίπτωση εκλογικής νίκης. Η κίνηση μοιάζει με πολιτικό «ροκέ»: ο άνθρωπος που κυριαρχεί στη σερβική πολιτική σκηνή από το 2012 εγκαταλείπει την προεδρία, αλλά διεκδικεί την επιστροφή του στο κυβερνητικό κέντρο από τη θέση του πρωθυπουργού.
Η κάλπη θα αποτελέσει τη σοβαρότερη έως σήμερα δοκιμασία για το σύστημα εξουσίας του.
Παρά τη μακρόχρονη κυριαρχία του, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς καλείται αυτήν τη φορά να αντιμετωπίσει έναν αντίπαλο χωρίς παραδοσιακή κομματική ταυτότητα, ο οποίος γεννήθηκε μέσα από τη μεγαλύτερη κοινωνική κινητοποίηση των τελευταίων ετών.
Ανάμεσα σε Βρυξέλλες, Μόσχα και Πεκίνο
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, το κεντρικό ερώτημα είναι αν οι εκλογές θα αλλάξουν την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της Σερβίας.
Το Βελιγράδι διαπραγματεύεται την ένταξή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2014, αλλά η διαδικασία έχει επιβραδυνθεί εξαιτίας των προβλημάτων στο κράτος δικαίου, στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και στην καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως και λόγω της μη ευθυγράμμισης της χώρας με τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Σερβία είχε ευθυγραμμιστεί έως τον Οκτώβριο του 2025 με το 63% των θέσεων της κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, εξακολουθούσε όμως να μη συμμετέχει στις κυρώσεις κατά της Μόσχας.
Η Ρωσία παραμένει σημαντικός ενεργειακός προμηθευτής και στηρίζει τη σερβική θέση κατά της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Η Κίνα έχει επίσης αποκτήσει ισχυρή παρουσία μέσω επενδύσεων σε υποδομές, βιομηχανία και μεταφορές. Ο Βούτσιτς έχει μετατρέψει αυτή την ισορροπία ανάμεσα σε Βρυξέλλες, Μόσχα και Πεκίνο σε βασικό εργαλείο της εξωτερικής του πολιτικής.
Γιατί οι σερβικές εκλογές ενδιαφέρουν την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η σταθερότητα και ο προσανατολισμός της Σερβίας έχουν άμεση στρατηγική σημασία. Ο σιδηροδρομικός και οδικός Διάδρομος Χ περνά από το Βελιγράδι και συνδέει τη Θεσσαλονίκη με την Κεντρική Ευρώπη, αποτελώντας βασικό άξονα για τις μεταφορές ανθρώπων και εμπορευμάτων.
Η ενεργειακή διάσταση είναι ακόμη πιο επίκαιρη. Μόλις στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία εντάχθηκαν επίσημα στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου. Το δίκτυο συνδέει τις ελληνικές υποδομές –με κομβικό ρόλο για την Αλεξανδρούπολη– με τα Δυτικά Βαλκάνια και τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.
Η συμμετοχή της Σερβίας προσφέρει στο Βελιγράδι πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου μέσω της Ελλάδας και μπορεί να περιορίσει σταδιακά την εξάρτησή του από τη Ρωσία. Παράλληλα, ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
