Μέσα στο πυκνό δάσος, ανάμεσα στα ερείπια ενός μοναστηριού που υπήρξε επί αιώνες πνευματικό καταφύγιο για τους Έλληνες της Προποντίδας, η Παναγία Φανερωμένη της Κυζίκου γιορτάστηκε και πάλι.
Απόγονοι Αρτακηνών προσφύγων από τη Νέα Αρτάκη Ευβοίας και άλλες περιοχές της Ελλάδας, προσκυνητές από την Κωνσταντινούπολη και την Ίμβρο, κληρικοί και μοναχοί βρέθηκαν την Κυριακή στην ιστορική μονή, εκεί όπου μετά το 1922 χρειάστηκε να περάσουν 93 χρόνια σιωπής μέχρι να ακουστεί ξανά η Θεία Λειτουργία.
«Και σήμερα πάλιν εδώ είμεθα», είπε εμφανώς συγκινημένος ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας για την Απόδοση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τα γνωστά Εννιάμερα της Παναγίας.
Η επιστροφή στον τόπο του προσκυνήματος
Η ερειπωμένη σήμερα Μονή της Φανερωμένης βρίσκεται στην Αρτάκη της Κυζίκου, σε μια κατάφυτη περιοχή ανάμεσα στην Αρτάκη και την Πέραμο. Πριν από τον ξεριζωμό αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της ευρύτερης περιοχής.
Στην πανήγυρή της συνέρρεαν πιστοί από την Κυζικική Χερσόνησο, την Κωνσταντινούπολη, τα χωριά της Προποντίδας, τα νησιά του Μαρμαρά, τον Ελλήσποντο και τη Μυσία. Η λειτουργία της διακόπηκε βίαια το 1922, μαζί με την παρουσία των ελληνικών πληθυσμών στις πατρογονικές τους εστίες.
Η μεγάλη επιστροφή έγινε το 2015, όταν τελέστηκε στη Φανερωμένη η πρώτη Θεία Λειτουργία μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Είχαν περάσει 93 χρόνια.
Έκτοτε, κάθε λειτουργική σύναξη στα ερείπια δεν αποτελεί απλώς έναν εκκλησιαστικό εορτασμό, αλλά ένα προσκύνημα μνήμης σε έναν τόπο που εξακολουθεί να συνδέει τους ξεριζωμένους Αρτακηνούς και τους απογόνους τους με την πατρίδα των προγόνων τους.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε για την επιθυμία επιστροφής στην «έρημη σήμερα» μονή και για τα ερείπιά της, τα οποία παραμένουν ζωντανά ίχνη της πίστης και της παρουσίας των Ορθοδόξων στην περιοχή.
Η εικόνα που διασώθηκε από τον ξεριζωμό
Μπορεί το μοναστήρι να έμεινε πίσω και να παραδόθηκε στη φθορά, όμως το πολυτιμότερο κειμήλιό του διασώθηκε.
Η εφέστια και θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης μεταφέρθηκε από τη Μονή πριν από περίπου έναν αιώνα και σήμερα φυλάσσεται στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι.
Όπως υπενθύμισε ο Οικουμενικός Πατριάρχης, η εικόνα βρίσκεται απέναντι από τον Πατριαρχικό Θρόνο και αποτελεί καταφυγή όχι μόνο για τη Μεγάλη Εκκλησία και το Γένος, αλλά και για τους πιστούς που προσέρχονται στον Πατριαρχικό Ναό.
Έτσι, κάθε χρόνο η γιορτή της Φανερωμένης ενώνει συμβολικά δύο τόπους: το ερειπωμένο μοναστήρι στην Κύζικο και το Φανάρι, όπου διασώθηκε και εξακολουθεί να τιμάται η εικόνα του.
Τα Εννιάμερα, το «Πάσχα του καλοκαιριού»
Αναφερόμενος στα Εννιάμερα της Παναγίας, ο Οικουμενικός Πατριάρχης διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται για μνημόσυνο της Θεοτόκου, αλλά για την Απόδοση της μεγάλης εορτής της Κοιμήσεως, η οποία χαρακτηρίζεται και «Πάσχα του καλοκαιριού».
Με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο συλλειτούργησαν ο μητροπολίτης Σμύρνης Βαρθολομαίος και ο επίσκοπος Αμαθούντος Νικόλαος, ιεράρχης της Εκκλησίας της Κύπρου.
Παρέστησαν οι μητροπολίτες Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, Αμερικής Ελπιδοφόρος και Σηλυβρίας Μάξιμος, καθώς και εκπρόσωποι των τοπικών Αρχών, μεταξύ των οποίων ο δήμαρχος και ο αντιδήμαρχος Αρτάκης.
Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας τελέστηκε τρισάγιο για τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ’, ο οποίος το 1903 ανακήρυξε τη Μονή Πατριαρχικό Σταυροπήγιο, καθώς και για όλους όσοι διακόνησαν στον ιστορικό αυτό χώρο.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης ευχαρίστησε στην τουρκική γλώσσα τις αρμόδιες Αρχές για τη χορήγηση της άδειας και τις διευκολύνσεις για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας.
Μέσα στην οργιώδη βλάστηση που έχει πλέον αγκαλιάσει το μοναστήρι, η προσευχή ενώθηκε ξανά με τη μνήμη. Και τα ερείπια της Φανερωμένης έγιναν για μία ακόμη φορά τόπος συνάντησης των απογόνων των προσφύγων με όσα άφησαν πίσω οι πρόγονοί τους.
«Ασπαζόμεθα νοερώς κάθε σπιθαμήν γης, κάθε λίθον, κάθε κόκκον κονιάματος, κάθε σπάραγμα κεράμου», ανέφερε ο κ. Βαρθολομαίος.
