Παραποιημένες αποδείξεις, εισπράξεις που δεν έφθαναν ποτέ στο κρατικό ταμείο και αξιωματούχοι που πλούτιζαν σε βάρος των φορολογουμένων: Ένα σκάνδαλο με εντυπωσιακά σύγχρονες αναλογίες αποκαλύπτεται μέσα από θραύσματα επιγραφής που βρέθηκαν στη Στρατονίκεια της Καρίας, στη δυτική Μικρά Ασία.
Τα κομμάτια της επιγραφής συμπληρώνουν ένα διοικητικό διάταγμα του 480 μ.Χ., το οποίο καταγράφει φορολογικές καταχρήσεις που διήρκεσαν τουλάχιστον 15 χρόνια.
Η υπόθεση είχε λάβει τέτοιες διαστάσεις, ώστε οι Αρχές της Κωνσταντινούπολης απείλησαν τους υπεύθυνους ακόμη και με τη θανατική ποινή.
Πώς λειτουργούσε το σύστημα της απάτης
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονταν κτήματα της Πλακιδίας, κόρης του αυτοκράτορα Ουαλεντινιανού Γ’ και μητέρας της ισχυρής αριστοκράτισσας Ανικίας Ιουλιανής.
Οι κάτοικοι κατέβαλλαν τους φόρους τους σε χρήματα ή αγροτικά προϊόντα και λάμβαναν αποδείξεις. Σε αυτές όμως, οι φοροεισπράκτορες δεν ανέγραφαν ούτε το ακριβές ποσό ούτε τη μονάδα στην οποία είχε υπολογιστεί η οφειλή.
Κατά την ερμηνεία των ερευνητών, το τέχνασμα επέτρεπε στους αξιωματούχους να εισπράττουν ένα ποσό από τους φορολογουμένους, αλλά να δηλώνουν πολύ μικρότερο στα έγγραφα που έστελναν στην Κωνσταντινούπολη. Η διαφορά κατέληγε πιθανότατα στις τσέπες τους.
Οι πρώτες καταγγελίες φαίνεται ότι είχαν φθάσει στην κεντρική διοίκηση ήδη γύρω στο 465 μ.Χ. Μια αρχική απόπειρα παρέμβασης δεν είχε αποτέλεσμα, καθώς οι τοπικοί αξιωματούχοι φέρονται να αγνόησαν τις εντολές που έλαβαν.
Η απειλή της θανατικής ποινής
Το 480 μ.Χ. ο έπαρχος του πραιτωρίου της Ανατολής Φλάβιος Ίλλος Πουσαίος Διονύσιος εξέδωσε νέο διάταγμα και έστειλε ειδικό απεσταλμένο στην Καρία, δίνοντάς του προθεσμία τριών μηνών για να επιλύσει την υπόθεση.
Εάν αποτύγχανε, κινδύνευε με δήμευση της περιουσίας του. Για τους φοροεισπράκτορες που θα συνέχιζαν την πρακτική των ελλιπών αποδείξεων, όμως, προβλεπόταν μια ασυνήθιστα σκληρή τιμωρία: η θανατική ποινή.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι πραγματοποιήθηκαν εκτελέσεις. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ακραία ποινή ενδέχεται να λειτουργούσε και ως προειδοποίηση, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της παραβίασης της αυτοκρατορικής βούλησης.
Η αυστηρότητα του διατάγματος ήταν πάντως εξαιρετικά σπάνια. Από τον 4ο έως τον 6ο αιώνα έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον έντεκα ακόμη διαταγές για την ορθή έκδοση φορολογικών αποδείξεων, γεγονός που υποδηλώνει ότι το πρόβλημα ήταν διαδεδομένο. Σε καμία από αυτές ωστόσο, δεν προβλεπόταν θάνατος· οι συνήθεις κυρώσεις ήταν χρηματικές.
Το ίδιο διάταγμα σε τρεις πόλεις της Μικράς Ασίας
Το έγγραφο ήταν γνωστό στους μελετητές από το 1745, όταν ο Βρετανός περιηγητής Ρίτσαρντ Πόκοκ κατέγραψε τμήμα του στα Μύλασα, την αρχαία πόλη και έδρα της ομώνυμης περιφέρειας στην επαρχία Μούγλων στη νοτιοδυτική Τουρκία. Αντίγραφά του είχαν χαραχθεί και εκτεθεί δημόσια σε τρεις πόλεις της Καρίας: στα Μύλασα, στη Στρατονίκεια και στην Κέραμο.
Τα νέα θραύσματα βρέθηκαν το 2024 κατά τις ανασκαφές στη Στρατονίκεια και αρχικά θεωρήθηκε ότι ανήκαν σε έμμετρη ταφική επιγραφή.
Ο ιστορικός και επιγραφολόγος του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας Πάβεου Νόβακοφσκι και ο καθηγητής Μουσταφά Αντάκ του Πανεπιστημίου Akdeniz διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για τα χαμένα τμήματα του φορολογικού διατάγματος.
Οι διαφορές ανάμεσα στα τρία αντίγραφα προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικοί γραφείς και λιθοξόοι αντέγραφαν τις διοικητικές αποφάσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πιστή απόδοση, πάνω στην πέτρα, της λατινικής χειρόγραφης υπογραφής που υπήρχε στο αρχικό έγγραφο.
Η ιστορία έχει και μια σκοτεινή ειρωνεία: ο Διονύσιος, ο αξιωματούχος που απείλησε τους φοροεισπράκτορες με θάνατο, εκτελέστηκε ο ίδιος μέσα στο 480 μ.Χ., κατηγορούμενος για συνωμοσία κατά του αυτοκράτορα Ζήνωνα.
Η πλήρης επιστημονική δημοσίευση των νέων θραυσμάτων αναμένεται τους επόμενους μήνες.
