pontosnews.gr
Τετάρτη, 18/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Έπος του Διγενή: Πώς το ξεχασμένο χειρόγραφο στην Παναγία Σουμελά άλλαξε τη λαογραφία

Από τη συμπτωματική ανακάλυψη του Έπους του Διγενή στην παρισινή έκδοση του 1875

19/08/2026 - 10:17πμ
(Φωτ.: Βασίλης Καρυοφυλλίδης)

(Φωτ.: Βασίλης Καρυοφυλλίδης)

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Το ημερολόγιο έδειχνε 21 Μαΐου 1868 όταν ο λόγιος και καθηγητής του Φροντιστηρίου της Τραπεζούντας Σάββας Ιωαννίδης, αξιοποιώντας μια σχολική αργία, ανέβηκε στη μονή της Παναγίας Σουμελά. Σκοπός του ήταν να συλλέξει δημοτικά τραγούδια και στατιστικά στοιχεία. Εκεί, ένας μοναχός τού παρέδωσε χειρόγραφο 90 κιτρινισμένων φύλλων (2.160 σελίδων), νομίζοντας πως κρατούσε μια απλή συλλογή τραγουδιών. Ο Ιωαννίδης κατάλαβε αμέσως ότι πρόκειται για κάτι πολύ σημαντικότερο, αλλά περιορίστηκε στο να το δώσει στη βιβλιοθήκη του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας. Δύο χρόνια αργότερα ανέφερε την ύπαρξη των φύλλων με το Έπος του Διγενή στο έργο του Ιστορία και Στατιστική της Τραπεζούντος.

Ο Σάββας Ιωαννίδης (1829-1910) ανακάλυψε το χειρόγραφο του Διγενή Ακρίτα το 1868, ύστερα από επίσκεψή του στην μονή της Παναγίας Σουμελά. Φωτογραφία του Πόντιου λόγιου από το περιοδικό «Ξενοφάνης» 9-10, 1910, σ. 385. (πηγή: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αθήνα)

Η παρισινή έκδοση του 1875

Όταν ο ιστορικός Κωνσταντίνος Σάθας πληροφορήθηκε την ύπαρξη του κειμένου, ζήτησε αντίγραφο από τον Σάββα Ιωαννίδη. Αφού το χρησιμοποίησε για να αναδείξει την εκπληκτική ομοιότητα του Έπους του Διγενή με τα δημοτικά τραγούδια της Κύπρου και του Πόντου –τα διαχώρισε σε ακριτικό και απελατικό κύκλο–, το 1872 και σε συνεργασία με τον E. Legrand αποφάσισαν την κοινή έκδοσή του. Καθώς χρειάζονταν ακριβές υλικό, ο Ιωαννίδης τους απέστειλε τελικά το ίδιο το πρωτότυπο χειρόγραφο –ένα κείμενο με ευανάγνωστη γραφή που χρονολογείται στον 16ο αιώνα.

Το 1875 κυκλοφόρησε στο Παρίσι από τις εκδόσεις Maisonneuve ο τόμος Les exploits de Digénis Akritas d’après le manuscrit unique de Trébizonde.

Το εξώφυλλο της έκδοσης των Σάθα και Legrand, «Les exploits de Digénis Akritas», Παρίσι 1875 (πηγή: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αθήνα)

Το γεγονός ότι η πρώτη αυτή παρουσίαση έγινε στη γαλλική πρωτεύουσα και όχι στην Αθήνα ή την Κωνσταντινούπολη αποτύπωνε ανάγλυφα τον «επαρχιωτισμό» της εθνικής γραμματείας.

Η εισαγωγή των επιμελητών προσέδωσε στα ακριτικά άσματα «τίτλους ευγενείας» έναντι των κλέφτικων, καθώς αναγνωρίστηκαν ως παλαιότερα, ευρύτερης εμβέλειας και οργανωμένα σε κύκλους.

Με τη συγκριτική αυτή ανάγνωση τέθηκαν οι βάσεις για το πέρασμα από μια εθνική-πατριωτική οπτική σε μια αυτόνομη λαογραφική προσέγγιση.

Η ανάγνωση του έπους στον Πόντο

Στον Πόντο, η ανακάλυψη του χειρογράφου δεν οδήγησε σε επιστημονική αναθεώρηση, αλλά λειτούργησε ως επιβεβαίωση της εθνικής μαχητικότητας απέναντι στον κατακτητή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ερμηνεία του Περικλή Τριανταφυλλίδη: ενώ ένα ακριτικό άσμα εστιαζόταν στη μάχη με τον Χάροντα και τη θνητότητα, ο Τριανταφυλλίδης το ανέλυσε ως ύμνο σε έναν ατρόμητο πρόμαχο της ελευθερίας.

Την ίδια ώρα το έπος έδωσε ώθηση στη συλλογή γλωσσικού υλικού, προκάλεσε όμως και στρεβλώσεις.

Οι λόγοι θεωρούσαν αυθεντικά μόνο τα τραγούδια που επεδείκνυαν «ακριτικότητα» και «λεβεντιά».

Θεωρώντας μάλιστα ότι οι χωρικοί τραγουδούσαν παραφθαρμένες μορφές λόγω αμάθειας, παρενέβαιναν στα κείμενα συμπληρώνοντας τα «χάσματα», με αποτέλεσμα τα δημοτικά τραγούδια να παραμορφωθούν για να υπηρετήσουν την εικόνα εθνικών μνημείων.

Σελίδα από το «Έπος του Διγενή Ακρίτα», χειρόγραφο Αθηνών-Άνδρου (πηγή: Wikipedia)

Η καθυστερημένη υποδοχή στην Καππαδοκία

Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την ανακάλυψη του χειρογράφου, το 1887, ο Σάββας Ιωαννίδης εξέδωσε το κείμενο στην Κωνσταντινούπολη με τον τίτλο Βασίλειος Διγενής Ακρίτης ο Καππαδόκης, θεωρώντας τον ήρωα ως τον τελευταίο πρόμαχο της Καππαδοκίας.

Ωστόσο, οι Καππαδόκες λόγιοι και ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως καθυστέρησαν να εκδηλώσουν ακριτολογικό ενδιαφέρον, καθώς παρέμεναν εγκλωβισμένοι στην προσπάθεια αναίρεσης των θεωριών του Φαλμεράιερ. Η στροφή εκδηλώθηκε ουσιαστικά μετά το 1885, όταν η πραγματεία του Νικολάου Πολίτη για το Τραγούδι του νεκρού αδελφού ανάγκασε τον Σύλλογο να συνδέσει την αντιφαλμεραϊκή τάση με τα ακριτικά ζητήματα. Στα τέλη του 19ου αιώνα, μελετητές όπως ο Αναστάσιος Λεβίδης και ο Γεώργιος Παχτίκος διαμόρφωσαν το υπόβαθρο για την προβολή της Καππαδοκίας ως κοιτίδας της ελληνικής ποίησης.

• Πηγή: Σαπκίδη Όλγα, «Ανακάλυψη του Έπους του Διγενή», 2002, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία

Παραπομπές

• Bryer, A., “The Tourkokratia in the Pontos: Some Problems and Preliminary Conclusions”, Neo-Hellenika 1 (1970), σελ. 30-54.
• Dawkins, R.D., “The recent study of folklore in Greece”, στο Papers and transactions of the Jubilee Congress of the Folklore Study (1930), σελ. 121-137.
• Legrand, E. – Sathas, C., Les exploits de Digénis Akritas d’après le manuscrit unique de Trébizonde (Paris 1875).
• Ελευθεριάδης, Ρ., Συνασός, ήτοι μελέτη επί των ηθών και των εθίμων αυτής (Αθήναι 1879).
• Ιωαννίδης, Σ., Βασίλειος Διγενής Ακρίτας ο Καππαδόκης (Κωνσταντινούπολις 1887).
• Μπαλτά, Ε. – Αναγνωστάκης, Η., Η Καππαδοκία των «ζώντων μνημείων» (Αθήνα 1990).
• Σάθας, Κ., Bibliotheca Graeca Medii Aevi (Βενετία 1873).
• Τριανταφυλλίδης, Π., Οι Φυγάδες (Αθήνα 1870).

Διαβάστε ακόμη:

Κελώρα: Το χωριό του ήρωα Διγενή Ακρίτα βρισκόταν στη Χαλδία του Πόντου

Στον Πόντο, στις εσχατιές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, «γεννήθηκε» ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας

Ο τάφος του Διγενή Ακρίτα – Ο θρύλος της Τραπεζούντας

ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο του βιβλίου της Αριάδνης Μουταφίδου «Πόντος-Ρωσία-Θεσσαλονίκη. Μικροϊστορικές αναμνήσεις Νικολάου Παπαδοπούλου (1912–1997)»
ΠΟΝΤΟΣ

Από τη Φάτσα του Πόντου στη Ρωσία και στη Θεσσαλονίκη: Οι αναμνήσεις ενός Πόντιου σε βιβλίο

18/11/2026 - 11:25μμ
Ο Βαλέριος Κερδεμελίδης, αργυρός ολυμπιονίκης με την ομάδα ενόργανης γυμναστικής της ΕΣΣΔ στη Ρώμη το 1960 (πηγή: Ρωσική Ομοσπονδία Γυμναστικής / RusGreek)
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

Βαλέριος Κερδεμελίδης: Ο γιος ενός Έλληνα της Κριμαίας που έγινε ολυμπιονίκης με την ΕΣΣΔ

18/11/2026 - 9:06μμ
(Φωτ.: facebook.com/profile.php/Σύλλογος Ποντίων Νέας Φιλαδέλφειας «Δημήτριος Υψηλάντης»)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια: Συγκίνηση στο φιλολογικό μνημόσυνο στη Νέα Φιλαδέλφεια

18/11/2026 - 3:35μμ
Εναέρια φωτογραφία του αποκατεστημένου ναού των Ταξιαρχών στα Πλάτανα της Τραπεζούντας (πηγή: akcaabat.bel.tr)
ΠΟΝΤΟΣ

Πλάτανα Τραπεζούντας: Τα χρώματα που σώθηκαν στον ναό των Ταξιαρχών

18/11/2026 - 10:35πμ
Μέλη της ποντιακής κοινότητας της Μελβούρνης, στην εκδήλωση στη μνήμη του Παναγιώτη Ιασωνίδη. Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026 (πηγή: neoskosmos.com)
ΠΟΝΤΟΣ

Παναγιώτης Ιασωνίδης, ο «Τραντέλλενας» της ποντιακής Μελβούρνης

18/11/2026 - 9:19πμ
Η Ευλαμπία Νικολαΐδου, το γένος Θεοδωρίδου (πηγή: facebook.com/elpnaousas)
ΠΟΝΤΟΣ

Πέθανε η Ευλαμπία Νικολαΐδου, η γλυκόλαλη αδερφή του θρυλικού Χρύσανθου Θεοδωρίδη

17/11/2026 - 11:32μμ
(Φωτ.: facebook.com/kaukasosaigaleo)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Η Μουσικοχορευτική & Πνευματική Εστία «Ο Καύκασος» τίμησε την εξέγερση του Πολυτεχνείου

17/11/2026 - 8:34μμ
(Φωτ.: facebook/Ποντιακός Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντοηράκλειας «Διγενής Ακρίτας»)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Ποντοηράκλεια: Νέο Διοικητικό Συμβούλιο στον Ποντιακό Πολιτιστικό Σύλλογο «Διγενής Ακρίτας»

17/11/2026 - 5:25μμ
(Φωτ.: kozan.gr)
ΠΟΝΤΟΣ

Κοζάνη: Η «Μνήμη» έφερε κοντά τους φίλους του ποντιακού πολιτισμού με μουσική και χορό

16/11/2026 - 8:37μμ
Οι γυναίκες των «Ακριτών» ποζάρουν με το... αποτέλεσμα του κόπου τους. Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: Facebook / Παύλος Καρυπίδης)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Ποντιακές γεύσεις στους Επταμύλους Σερρών – Οι «Ακρίτες» έστρωσαν τραπέζι για 25η φορά

16/11/2026 - 7:49μμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Αστυνομικοί της Αντιτρομοκρατικής 
(φωτ.: EUROKINISSI / Τατιάνα Μπόλαρη)

Σχέδιο δολοφονίας στην Αθήνα: Τι λέει ο επιχειρηματίας για την προειδοποίηση της ΕΥΠ

9 λεπτά πριν
(Φωτ.: FIBA)

FIBA Europe Cup: Βαριά ήττα στη Γερμανία για τον Προμηθέα

16 λεπτά πριν
Το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο του βιβλίου της Αριάδνης Μουταφίδου «Πόντος-Ρωσία-Θεσσαλονίκη. Μικροϊστορικές αναμνήσεις Νικολάου Παπαδοπούλου (1912–1997)»

Από τη Φάτσα του Πόντου στη Ρωσία και στη Θεσσαλονίκη: Οι αναμνήσεις ενός Πόντιου σε βιβλίο

21 λεπτά πριν
Εορτασμός της 4ης Ιουλίου στην Τρίπολη Αρκαδίας, 1933 (πηγή: Έφη Δαρδαβέση / Europeana Foundation)

Όταν η Τρίπολη γιόρταζε την 4η Ιουλίου μαζί με τους μετανάστες της

46 λεπτά πριν
(Φωτ.: EUROKINISSI / Νάσος Σιμόπουλος)

EuroCup: Νίκησε και τη Λε Μαν ο Άρης

1 ώρα πριν
H τέως πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026 (φωτ.: POOL ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Κίμπερλι Γκίλφοϊλ: Νέα επιστολή των Δημοκρατικών για τη θητεία της στην Αθήνα

2 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV