Ιουλία Μπίμπα. Το όνομά της είναι συνδεμένο με την αντίσταση κατά των Γερμανών στη διάρκεια της Κατοχής. Βέβαια, όπως θα διαβάσετε παρακάτω, ο «εχθρός» δεν ήταν μόνο ο ξένος κατακτητής, αλλά και οι εγχώριοι προδότες.
Αναλογικά με τη σπουδαιότητα του έργου της, αλλά και τον φριχτό θάνατό της, δεν είναι ιδιαιτέρως γνωστή η ιστορία και η προσφορά της.
Έχει κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τη ζωή της, και το 2022 η δράση της έγινε κόμικ. Και πλέον έγινε και ταινία, μικρού μήκους που μάλιστα – πριν από λίγες μέρες προβλήθηκε σε κινηματογραφικό φεστιβάλ στο Σεράγεβο. Και ίσως αυτή η ταινία να είναι το έναυσμα να μελετηθεί εκ νέου η ζωή και η δράση της.
Η «δασκαλίτσα» από τη Σάμο
Η Ιουλία Μπίμπα γεννήθηκε στη Σάμο στις 31 Μαΐου 1910, και το πατρώνυμό της ήταν Γκαρμπολά. Τελείωσε το δημοτικό στο νησί της και αμέσως την ανέβασε ο πατέρας της στην Αθήνα, προκειμένου να βρει δουλειά. Φτώχεια στο νησί, φτώχεια και στην πρωτεύουσα.
Στην Αθήνα παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Μπίμπα, ο οποίος ήταν τυφλός εκ γενετής. Έζησαν μαζί στην οδό Πινότση 14, κάτω από το λόφο του Φιλοπάππου στο Κουκάκι.
Τα έβγαζαν πέρα με τα ελάχιστα· εκείνη εργαζόταν ως οικιακή βοηθός. Παράλληλα, επειδή ήξερε γράμματα, δίδασκε στο κατηχητικό σχολείο της γειτονιάς της, στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Εκεί απέκτησε το ψευδώνυμο «δασκαλίτσα», με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι ήταν δασκάλα.
Aυτό το ψευδώνυμο ήταν ο κωδικός της όταν ανέλαβε δράση στην Αντίσταση.
Εκτός από την κοινωνική δράση της στο κατηχητικό, μία από τις συνήθειες της ζωής της ήταν να πηγαίνει βόλτα με τον σύζυγό της και και να του περιγράφει την Ακρόπολη.
Γενικώς, η Ιουλία ήταν μια αγαπημένη γυναίκα της γειτονιάς, ήρεμη και φιλήσυχη.
Η ένταξή της στον αγώνα
Όλα ξεκίνησαν από τη φίλη της Αικατερίνη Μπέση, που σύμφωνα με βιογράφους ήταν εκείνη που την μύησε στην ΠΕΑΝ. Η Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων ήταν αντιστασιακή οργάνωση που έδρασε στην Αττική την περίοδο της Κατοχής.
Μπέση και Μπίμπα είχαν γίνει καλές φίλες, και σύμφωνα με τα γραπτά της δεύτερης από τη φυλακή, η «αφύπνιση» έγινε όταν ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη, τα ξημερώματα της 31ης Μαΐου 1941. Μάλιστα, αρχικά η Ιουλία δεν ήξερε καν τα ονόματα των δύο αντρών.
Έτσι, εντάχθηκε στην ΠΕΑΝ μοιράζοντας την εφημερίδα Δόξα και άλλα αντιστασιακά έντυπα, αρχικά. Το 1942 η οργάνωση είχε έξι βασικά μέλη. Ιδρυτής ήταν ο αξιωματικός της αεροπορίας Κώστας Περρίκος, ενώ πρόεδρος ήταν ο Θανάσης Σκούρας, της κινηματογραφικής οικογένειας «Σκούρας Φιλμ». Εκείνος ήταν από τους βασικούς χρηματοδότες και η πηγή εσόδων του ήταν τα ταμεία της οικογένειας του.
Το πρώτο χτύπημα έγινε στις 22 Αυγούστου 1942 κατά των γραφείων της ΟΕΔΕ (Οργάνωση Εθνικοσοσιαλιστικών Δυνάμεων Ελλάδος). Η έδρα της ήταν μεταξύ των οδών Θεμιστοκλέους και Κάνιγγος.
Το μεγάλο χτύπημα
Μεσημέρι Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου 1942, και το κέντρο της πρωτεύουσας συγκλονίζεται από μια έκρηξη. Ο κόσμος τρέχει πανικόβλητος να σωθεί. Η έκρηξη είχε γίνει στα γραφεία της ναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση), που βρισκόταν στην Πατησίων, στη γωνία με τη Γλάδστωνος.
Όταν η οργάνωση αποφάσισε να χτυπήσει την ΕΣΠΟ, αρχικά τα εκρηκτικά ήταν κρυμμένα στο σπίτι της Μπέση. Μόνο που κάποια στιγμή, για πρακτικούς λόγους, αναγκάστηκαν να τα μεταφέρουν σε έναν χώρο που είχε νοικιάσει η Μπίμπα.
Η επιλογή της ημέρας και ώρας δεν έγινε στην τύχη – το σκεπτικό ήταν να υπάρχουν όσο γίνεται λιγότερες παράπλευρες απώλειες. Η Ιουλία μετέφερε την τσάντα με τον εκρηκτικό μηχανισμό και την έδωσε σε δύο μέλη.
Μαζί με τους υπόλοιπους, πήγε σε ένα καφενείο εκεί κοντά, για να ακούσουν το… μπαμ. Στη συνέχεια χωρίστηκαν και πήγε ο καθένας σπίτι του. Από την έκρηξη καταστράφηκε το κτήριο και έχασαν τη ζωή τους 43 Γερμανοί και 39 Εσπίτες (Έλληνες προδότες). Δεν υπήρξαν θύματα μεταξύ των περαστικών.
Ο πέλεκυς
Το νέο διαδόθηκε και εκτός Ελλάδας, προκαλώντας την οργή των Γερμανών. Ξεκίνησε εξονυχιστική έρευνα για τον εντοπισμό των δραστών.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, ο ενωματάρχης Πολύκαρπος Νταλιάνης ήταν ο άνθρωπος που πρόδωσε την ομάδα, έναντι αμοιβής. Στις 11 Νοεμβρίου 1942 οι Γερμανοί εισέβαλαν στο κρησφύγετο της οργάνωσης στην Καλλιθέα και συνέλαβαν πέντε άτομα. Ανάμεσά τους και η Ιουλία Μπίμπα.
Οι άνδρες μεταφέρθηκαν στις φυλακές Αβέρωφ και η Ιουλία στο Εμπειρίκειον Ίδρυμα (βρισκόταν στην πλατεία Μαβίλη), το οποίο είχε μετατραπεί σε γυναικείες φυλακές.
Όλοι οι συλληφθέντες, παρά τα βασανιστήρια, δεν πρόδωσαν τίποτα.
Την τελευταία μέρα του 1942 συνεδρίασε το Γερμανικό Στρατοδικείο και ανακοίνωσε τις ποινές. Για την Ιουλία Μπίμα η απόφαση ήταν «δις σε θάνατο διά πελέκεως και 5 χρόνια δεσμά». Και επειδή στη χώρα μας δεν υπήρχε γκιλοτίνα και οι Γερμανοί δεν εκτελούσαν γυναίκες, την Ιουλία την έστειλαν στη Βιέννη.
Από το αρχείο τεκμηρίωσης της Αυστριακής Αντίστασης έχει βρεθεί το πιστοποιητικό θανάτου της και ο τόπος ταφής της σε ομαδικό τάφο στην «Ομάδα 40» του Κεντρικού Νεκροταφείου της Βιέννης.
Για την ιστορία, η δράση της ΠΕΑΝ τελείωσε το 1945. Ο προδότης εκτελέστηκε από ανθρώπους της ομάδας που είχαν διαφύγει.
Σύμφωνα πάντα με τη βιβλιογραφία, η οργάνωση δεν είχε σχέση με κάποιον οργανωμένο πολιτικό σχηματισμό, γι’ αυτό και η όλη δράση τους όχι μόνο δεν έγινε ευρύτερα γνωστή, αλλά και συκοφαντήθηκε αρκετά.
Η ιστορία και η δικαίωση
Η Ιουλία είχε γράψει κάποια σημειώματα σε δύο φίλες της προτού αρχίσει το τελικό μαρτύριο της – ζητούσε ορισμένα πράγματα για γίνει η διαβίωσή της στη φυλακή πιο ανθρώπινη. Ένα από αυτά τελείωνε έτσι:
«Εμείς οι Σαμιώτισες είμαστε γερά κόκαλα…».
Φυσικά απέφυγε να γράψει για τις άθλιες συνθήκες. «Έχω μπροστά μου μια ανηφόρα και πρέπει να την ανέβω ως το τέλος, σκαλί-σκαλί. Ίσως όταν φτάσω στην κορυφή, ο κόσμος να φαίνεται από εκεί πιο όμορφος. Ίσως να μην χρειάζομαι εκεί πια ούτε τη ρόμπα. Κουράγιο. Σε χαιρετώ, η φίλη σου Ιουλία Μπίμπα».
Ο τελευταίος άνθρωπος που την είδε ζωντανή από το οικογενειακό της περιβάλλον, ήταν ο αδελφός του συζύγου της. Την βρήκε δεμένη σ’ ένα δέντρο. Ήταν σε άθλια κατάσταση, αλλά μέσα από αναφιλητά τού είπε: «Να είσαι περήφανος, γιατί δεν μαρτύρησα απολύτως τίποτα και ας μου κάνανε του κόσμου τα βασανιστήρια».
Οι Γερμανοί κατακτητές εξάντλησαν όλο τους το μίσος απέναντι στην ηρωική γυναίκα. Όπως αναφέρεται, λίγο πριν φύγει για την Αυστρία, την υποχρέωσαν να κάνει τη διαδρομή από το Εμπειρίκειο στις φυλακές Αβέρωφ πεζή υπό ισχυρή συνοδεία, κρατώντας στα χέρια της τη βαλίτσα με τα πράγματά της. Και για να μιλήσουμε για αποστάσεις, από την πλατεία Μαβίλη έως τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Στις 11 Μαρτίου 2013 εγκαινιάστηκε επισήμως το νεκροταφείο «Ομάδα των 40» και τοποθετήθηκαν κάποιες πλάκες με τα ονόματα των μαρτύρων, από τους συγγενείς τους. Για την Ιουλία δεν υπάρχει. Σε αντίθεση με τους Αυστριακούς που είναι από τους λίγους εκτελεσμένους για τους οποίους γίνεται ξεχωριστή αναφορά σε ιστοσέλιδα αφιερωμένη στα θύματα του Ναζισμού. Και όχι μόνο.
Στις 22 Οκτωβρίου 2023, χάρη στις τριετείς προσπάθειες της Γιοβάννας Αργυροηλιοπούλου, διοικητικής υπαλλήλου του υπουργείου Εξωτερικών της Αυστρίας, έγινε στη Βιέννη μνημόσυνο για τις τρεις Ελληνίδες που εκτελέστηκαν στην πόλη (Μπίμπα, Σοφία Μαυρίδου και Μαριάννα Γιαννάτου), στον ελληνορθόδοξο καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας, χοροστατούντος του μητροπολίτη Αυστρίας, Ουγγαρίας και Μεσευρώπης Αρσενίου.
Όσον αφορά την εξιστόρηση της ζωής και του έργου της Μπίμπα, την τελευταία δεκαετία, και συγκεκριμένα το 2017, οι Βασίλης Φίλιας, Παντελής Βατάκης και Κωνσταντίνος Λαγός κυκλοφόρησαν το βιβλίο Κώστας Περρίκος: Η βιογραφία ενός ήρωα. Σε αυτό γίνεται εκτενέστατη αναφορά.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο Ιουλία Μπίμπα: Ο άνθρωπος, η ηρωίδα, η μάρτυς, του Αναστάσιου Γ. Τσίγκου. Και βέβαια υπάρχει το κόμικ του σκιτσογράφου Πέτρου Ζερβού με τίτλο «Το φιλί», όπου απεικονίζεται η ηρωίδα και η δράση της. Η συγκεκριμένη ιστορία υπάρχει στο βιβλίο Ένα γλυκό ξημέρωμα – Δεκατέσσερις ιστορίες από την Αθήνα της Κατοχής.
Σε φιλμ
Το 2017 η σκηνοθέτης Καλλιόπη Λεγάκη παρουσίασε το ντοκιμαντέρ που είχε τίτλο το όνομα της ηρωίδας: Ιουλία Μπίμπα. Την ίδια περίοδο προβλήθηκε σε συνδρομητικό κανάλι το ντοκιμαντέρ Αυτοί που τόλμησαν, με ξεχωριστό επεισόδιο αφιερωμένο στην Ιουλία.
Και φτάνουμε στο σήμερα. Στις αρχές Αυγούστου έκανε πρεμιέρα στο κινηματογραφικό φεστιβάλ του Σεράγεβου η μικρού μήκους ταινία Μια μικρή ιστορία αντίστασης. Ιουλία Μπίμπα, σε σκηνοθεσία Διαμαντή Αναστασιάδη.
Η Κάτια Γκουλιώνη –που ως φαίνεται αριστεύει σε βιογραφίες (υποδύθηκε την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου σε νεαρή ηλικία στην τεράστια κινηματογραφική επιτυχία Ευτυχία, αλλά και τη Σωτηρία Μπέλλου στο θέατρο)–, είναι η πρωταγωνίστρια του φιλμ.
Όπως λένε οι συντελεστές της, «η ταινία πραγματεύεται τη δράση της ηρωικής Ιουλίας Μπίμπας, μιας γυναίκας που αφιερώθηκε στον αντιναζιστικό αγώνα. Η ιστορία της Ιουλίας παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό, παρά το γεγονός ότι η δράση της έδωσε δύναμη και ελπίδα στους κάτοικους της Αθήνας του 1940. Παρά τον εμφανώς πολιτικό και ιστορικό χαρακτήρα της ταινίας, η προσέγγιση που επιλέχθηκε από τον σκηνοθέτη δεν ακολουθεί την “εξωτερική” παράθεση γεγονότων, που συνήθως ακολουθείται σε ιστορικά δράματα, αλλά μια εσωτερική διερεύνηση των επιλογών και των κινήτρων που μπορεί να οδηγήσουν έναν καθημερινό άνθρωπο στην υπέρβαση. Είναι μια απόπειρα σύζευξης του πολιτικού σινεμά με το σινεμά της υπέρβασης».
Το σενάριο υπογράφει, μαζί με τον σκηνοθέτη, ο Γιάννης Καρπούζης, ενώ έχει γυριστεί εξ ολοκλήρου σε ασπρόμαυρο φιλμ, υπό την κινηματογράφηση του έμπειρου Γιώργου Φρέντζου.
Η ταινία θα κάνει την ελληνική πρεμιέρα της στο 49ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας που θα γίνει από τις 6 έως τις 12 Σεπτεμβρίου.
