Οι Έλληνες που εγκατέλειψαν την Αλικαρνασσό πίστευαν ότι θα έλειπαν για λίγο. Δεν πήραν μαζί τους φωτογραφίες – άλλωστε, εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν πολλές. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, ένας απόγονός τους αναζήτησε τις εικόνες που έλειπαν εκεί όπου γεννήθηκαν: στα αρχεία των σημερινών κατοίκων του Μπόντρουμ.
Ο Μιχάλης Κόκκινος, κάτοικος της Νέας Αλικαρνασσού στην Κρήτη με καταγωγή από την ιστορική Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας, συγκέντρωσε το φωτογραφικό υλικό στο λεύκωμα Στιγμές από την Αλικαρνασσό.
Δεν πρόκειται απλώς για μια συλλογή παλιών εικόνων, αλλά για μια προσπάθεια να συνδεθούν η χαμένη πατρίδα με τη νέα, η Αλικαρνασσός με τη Νέα Αλικαρνασσό και η μνήμη των προσφύγων με τις επόμενες γενιές.
Οι εικόνες ήρθαν από το σημερινό Μπόντρουμ
Αφετηρία της έρευνας ήταν ένα μεγάλο κενό: η έλλειψη φωτογραφιών από την εποχή κατά την οποία ζούσε στην Αλικαρνασσό η ελληνική κοινότητα.
«Οι άνθρωποι που έφυγαν τότε πίστευαν ότι θα λείψουν για λίγο. Δεν σκέφτηκαν να πάρουν μαζί τους φωτογραφίες – και άλλωστε δεν υπήρχαν πολλές», εξήγησε ο Μιχάλης Κόκκινος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η αναζήτηση τον οδήγησε στις διαδικτυακές σελίδες Eski Bodrum και Eski Bodrum Arşivi, τις οποίες διατηρούν κάτοικοι του σημερινού Μπόντρουμ. Μέσα από αυτές ήρθε σε επαφή με ανθρώπους της περιοχής, οι οποίοι του παραχώρησαν φωτογραφικό υλικό από παλαιότερες εποχές.
Με τη συνδρομή και του Ali Şengün, κατάφερε να συγκεντρώσει εικόνες που καλύπτουν κυρίως την περίοδο πριν από το 1930, ενώ ορισμένες φτάνουν έως τα μέσα του 20ού αιώνα.
Στις σελίδες του λευκώματος εμφανίζονται οι γειτονιές, τα σπίτια, τα τοπία και στιγμές της καθημερινής ζωής στην Αλικαρνασσό, τόσο από την περίοδο της συνύπαρξης Ελλήνων και Τούρκων όσο και από τα πρώτα χρόνια μετά τον ξεριζωμό.
Η κοινή ανάγκη να σωθούν οι ρίζες
Η ανταπόκριση των σημερινών κατοίκων έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στον δημιουργό του λευκώματος.
«Όπως κι εμείς εδώ προσπαθούμε να κρατήσουμε τις ρίζες μας, έτσι κι αυτοί προσπαθούν να βρουν και να διατηρήσουν τις δικές τους», ανέφερε.
Η συνεργασία αυτή πρόσθεσε στο εγχείρημα μια απροσδόκητη διάσταση: το παρελθόν της Αλικαρνασσού δεν αναζητείται μόνο από τους απογόνους των Ελλήνων προσφύγων, αλλά και από ανθρώπους που ζουν σήμερα στον ίδιο τόπο και επιχειρούν να διασώσουν τη δική τους τοπική μνήμη.
Ένα λεύκωμα για τα παιδιά και τα σχολεία
Οι Στιγμές από την Αλικαρνασσό δεν δημιουργήθηκαν με εμπορικό σκοπό. Το λεύκωμα θα κυκλοφορήσει σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων και θα διανεμηθεί σε σχολεία, συλλόγους και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τη μικρασιατική κληρονομιά.
«Τα παιδιά μας δεν ξέρουν πολλά για την ιστορία μας», σημείωσε ο Μιχάλης Κόκκινος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι νεότερες γενιές να γνωρίσουν τους τόπους από τους οποίους ξεκίνησαν οι οικογένειές τους.
Παράλληλα, προτείνει τη δημιουργία ενός σταθερού τοπικού αρχείου, στο οποίο οι κάτοικοι θα μπορούν να παραδίδουν φωτογραφίες, αντικείμενα και άλλα τεκμήρια της προσφυγικής ιστορίας τους. Ως πιθανό χώρο αναφοράς υποδεικνύει την Ηροδότειο Σχολή, το 1ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Αλικαρνασσού.
«Πιστεύω ότι έχουν χαθεί ήδη αρκετά και θα χαθούν περισσότερα αν δεν γίνει κάτι», προειδοποιεί.
Για τον ίδιο, το λεύκωμα αποτελεί «χρέος προς τους προγόνους». Κάθε φωτογραφία που διασώζεται δεν είναι απλώς μια εικόνα του παρελθόντος, αλλά μια μικρή γέφυρα ανάμεσα στην Αλικαρνασσό που χάθηκε και στη μνήμη που εξακολουθεί να ταξιδεύει.
