Το Ιράν εργάστηκε επί δεκαετίες για να «χτίσει» έναν σιιτικό άξονα που εκτεινόταν στο Ιράκ, τη Συρία, τον Λίβανο, τη Γάζα και την Υεμένη. Η αποδυνάμωση της Χαμάς στη Γάζα, η ανατροπή του Άσαντ στη Συρία, η τοποθέτηση πρωθυπουργού με έγκριση της Ουάσινγκτον στο Ιράκ και η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, είναι εξελίξεις που οδήγησαν τον σιιτικό άξονα σε σημαντική αποδυνάμωση, γεγονός που δημιούργησε ένα κενό γεωπολιτικής επιρροής στην περιοχή – μέχρι τώρα το κάλυπτε η Τεχεράνη.
Αυτό το κενό καλούνται να καλύψουν τρεις μουσουλμανικές σουνιτικές χώρες, η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία, με τη «Συμφωνία της Μέκκας» που υπέγραψαν στην Παρασκευή, 7 Αυγούστου 2026.
Σε αυτό το σχήμα το Πακιστάν αποτελεί την πυρηνική δύναμη, η Σαουδική Αραβία την πνευματική, ενεργειακή και οικονομική υπερδύναμη, και η Τουρκία τη χώρα με την ισχυρή αμυντική βιομηχανία και τις ένοπλες δυνάμεις, η οποία θα είναι και «σύνδεσμος» με το ΝΑΤΟ, για το συγκερασμό των όποιων ανησυχιών που θα προκαλέσει το εγχείρημα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχουν γίνει κρούσεις και στην Αίγυπτο, η οποία προς το παρόν βλέπει το εγχείρημα με διστακτικότητα, χωρίς να αποκλείεται η συμμετοχή στο μέλλον μιας χώρας κρίσιμης για την ισορροπία των δυνάμεων στην περιοχή.
Η τριμερής αμυντική συμφωνία στοχεύει στην κοινή δράση κατά των περιφερειακών απειλών και στην αύξηση της στρατηγικής αλληλεγγύης. Καταρτίστηκε στο πλαίσιο των υπηρεσιών του στρατού και της ασφάλειας, περιλαμβάνει την ενίσχυση του συντονισμού στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τη λειτουργία μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των χωρών, και την εμβάθυνση της συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Το γεγονός ότι υπογράφηκε σε ανώτατο επίπεδο, από τους ηγέτες των τριών χωρών, ημέρα Παρασκευή –που είναι η ημέρα προσευχής των μουσουλμάνων–, στον ιερότερο τόπο του Ισλάμ, στη Μέκκα, προσθέτει συμβολικό βάρος σε ένα σύμφωνο που βασίζεται σε μακροχρόνιους διμερείς στρατιωτικούς δεσμούς μεταξύ των τριών χωρών.
Ενώ κατά τις δηλώσεις δεν δόθηκαν λεπτομέρειες σχετικά με τις δεσμεύσεις ή τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η καθεμία χώρα στο πλαίσιο της «Κοινής Συμφωνίας Άμυνας της Μέκκας», αναφέρθηκε ότι το σύμφωνο είχε ως στόχο την ενίσχυση της συλλογικής τους ασφάλειας και την προώθηση της ειρήνης, της ασφάλειας και της σταθερότητας στην περιοχή και πέραν αυτής.
«Το σύμφωνο περιλαμβάνει μια ρήτρα συλλογικής άμυνας. Έχει καθαρά αμυντικό χαρακτήρα, με δέσμευση για αμοιβαία υποστήριξη μόνο για την άμυνα. Δεν στρέφεται εναντίον κάποιου συγκεκριμένου παράγοντα, ήταν ανοιχτή σε άλλες χώρες της περιοχής και δεν καταργεί ούτε αντικαθιστά καμία υπάρχουσα διμερή ή πολυμερή συμφωνία», δήλωσε Τούρκος αξιωματούχος.
Ενώ μέχρι τη στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο δεν είχαμε αντίδραση του Ισραήλ, το Ιράν έσπευσε να εκφράσει την αντίδρασή του. Μέσω υψηλόβαθμων αξιωματούχων δήλωσε ότι η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας της Σαουδικής Αραβίας με το Πακιστάν και την Τουρκία δεν θα εγγυηθεί την ασφάλεια του βασιλείου.
«Οι Σαουδάραβες πρέπει να γνωρίζουν ότι μια συμφωνία στα χαρτιά με την Τουρκία και το Πακιστάν δεν θα τους προσφέρει ασφάλεια, ακριβώς όπως δεν τους προσέφερε ασφάλεια η πολυετής μονόπλευρη υποστήριξη προς τους Αμερικανούς. Αλλάξτε τις πολιτικές σας, ώστε να μην χρειάζεται να ικετεύετε άλλους για ασφάλεια», σχολίασε το μέλος Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής του ιρανικού κοινοβουλίου Εμπραχίμ Ρεζάι, στο Χ.
Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αναφερόμενος στην «Κοινή Συμφωνία Άμυνας της Μέκκας» υποστήριξε ότι αυτή βασίζεται στη συλλογική αποτροπή και ότι θα συμβάλλει στην προώθηση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, στην ανάπτυξη κοινών έργων στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας και στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπενθύμισε ότι επισκέφθηκε τη Μέκκα κατόπιν πρόσκλησης του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και συναντήθηκε με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο και τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ.
Ο Τούρκος πρόεδρος είπε ακόμα: «Η συμφωνία, η οποία επιβεβαιώνει επίσης το δικαίωμα στην αυτοάμυνα όπως ορίζεται στο Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, δεν στοχεύει καμία χώρα και είναι ανοιχτή στη συμμετοχή όλων των αδελφών χωρών που στοχεύουν στην ειρήνη, την ευημερία και τη σταθερότητα στην περιοχή μας.
»Σύμφωνα με το όραμά της για της υπεράσπιση της περιφέρειας, η Τουρκία θα διατηρήσει αποφασιστικά την καταρχήν στάση της απέναντι στην επίλυση συγκρούσεων και κρίσεων μέσω διαλόγου και διπλωματίας, με βάση το σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Προσεύχομαι στον Θεό η επίσκεψή μας, οι διαβουλεύσεις μας και η συμφωνία που υπογράψαμε να είναι ωφέλιμες για ολόκληρη την περιοχή μας».
Εν αναμονή της αντίδρασης του Ισραήλ και άλλων περιφερειακών και διεθνών παραγόντων, να σημειώσουμε ότι η συμφωνία προβλέπει κοινή αμυντική συνδρομή τύπου Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ σε περίπτωση που μια εκ των τριών χωρών δεχτεί επίθεση.
Αυτό σημαίνει ότι αν το Ιράν επιτεθεί στην Σαουδική Αραβία, θα πρέπει να εμπλακούν η Τουρκία και το Πακιστάν.
Δεν μπορούμε να πούμε τι θα κάνει το Πακιστάν, πάντως η Τουρκία είναι πολύ δύσκολο να εμπλακεί σε πόλεμο με το Ιράν – όχι μόνο επειδή ακολουθεί την πολιτική του «επιτήδειου ουδέτερου», αλλά και επειδή φοβάται ότι ένας πόλεμος με το Ιράν ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ίδια.
