Ένα ιστορικό τοπωνύμιο με βαθιές ποντιακές και μικρασιατικές ρίζες, το οποίο έμεινε εκτός της επίσημης επωνυμίας του δήμου μετά την εφαρμογή του «Καλλικράτη», βρίσκεται ένα βήμα πριν επιστρέψει.
Ο υφυπουργός Εσωτερικών Βασίλης Σπανάκης υπέγραψε το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τη μετονομασία του Δήμου Κορδελιού-Ευόσμου σε Δήμο Ελευθερίου-Κορδελιού-Ευόσμου.
Η εξέλιξη ακολουθεί την ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, η οποία ελήφθη έπειτα από εισήγηση του δημάρχου Λευτέρη Αλεξανδρίδη, καθώς και την έγκριση του αιτήματος από την αρμόδια Επιτροπή Τοπωνυμιών.
Η σημερινή ονομασία θα εξακολουθήσει να ισχύει έως την έκδοση και τη δημοσίευση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Το «Ελευθέριο» και οι πρόσφυγες από τον Πόντο
Η επιστροφή του ονόματος δεν αποτελεί μια απλή διοικητική μεταβολή. Επαναφέρει στην επίσημη ταυτότητα του δήμου ένα τοπωνύμιο στενά συνδεδεμένο με τη διαδρομή των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στη δυτική Θεσσαλονίκη.
Το Νέο ή Κάτω Χαρμάνκιοϊ, δηλαδή το σημερινό Ελευθέριο, υπήρξε από το 1914 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1920 τόπος προσωρινής ή μόνιμης εγκατάστασης χιλιάδων προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία, τον Πόντο, το Καρς, την Καππαδοκία και τη Μικρά Ασία.
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του δήμου, στην περιοχή εγκαταστάθηκαν μόνιμα 249 οικογένειες, οι περισσότερες από τις οποίες κατάγονταν από τον Πόντο και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας.
Κοντά στο Χαρμάνκιοϊ δημιουργήθηκε το Νέο Κορδελιό από 68 οικογένειες –συνολικά 282 ανθρώπους– που προέρχονταν από το παραλιακό Παπά Σκάλα της Σμύρνης, δίπλα στο ιστορικό Κορδελιό, το σημερινό Καρσίγιακα. Ακόμη 50 οικογένειες εγκαταστάθηκαν εκεί προερχόμενες από τον Βασιλικό της Ανατολικής Ρωμυλίας.
Πώς απέκτησε το όνομα «Ελευθέριο»
Το Χαρμάνκιοϊ απέκτησε την ονομασία Ελευθέριο ή Ελευθέρια το 1949, προς τιμήν του Ελευθερίου Βενιζέλου, έπειτα από εισήγηση του τότε υπουργού Λεωνίδα Ιασονίδη.
Το 1953 το Νέο Κορδελιό και το Ελευθέριο αποτέλεσαν την ενιαία Κοινότητα Ελευθερίου. Κατά τις επόμενες δεκαετίες η περιοχή γνώρισε μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση, καθώς εγκαταστάθηκαν εκεί εκατοντάδες οικογένειες από τη Βόρεια Ελλάδα.
Από το 1962 έως το 1968 την Κοινότητα Ελευθερίου επέλεξαν ως τόπο μόνιμης διαμονής και περίπου 3.500 Σαρακατσάνοι από την τότε Γιουγκοσλαβία.
Η Κοινότητα Ελευθερίου αναγνωρίστηκε ως δήμος το 1982 και δύο χρόνια αργότερα μετονομάστηκε σε Δήμο Ελευθερίου-Κορδελιού, διατηρώντας στην επωνυμία του και τα δύο ιστορικά τοπωνύμια.
Το όνομα που χάθηκε με τον «Καλλικράτη»
Με την εφαρμογή του «Καλλικράτη» και τη συνένωση των Δήμων Ελευθερίου-Κορδελιού και Ευόσμου, ο νέος δήμος ονομάστηκε Δήμος Κορδελιού-Ευόσμου.
Στην επωνυμία του διατηρήθηκαν το Κορδελιό και ο Εύοσμος, όχι όμως το Ελευθέριο, παρότι το συγκεκριμένο τοπωνύμιο ήταν επί δεκαετίες παγιωμένο στη διοίκηση, στη δημόσια χρήση και στην καθημερινότητα των κατοίκων.
Η επαναφορά του αποτέλεσε πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας. «Καθιερώνουμε την προσθήκη του τοπωνυμίου “Ελευθέριο” στην ισχύουσα επωνυμία του δήμου», δήλωσε ο Βασίλης Σπανάκης, σημειώνοντας ότι το όνομα συνδέει «τη μεγάλη προσφυγική ιστορία και τις μνήμες της περιοχής με τον Ελευθέριο Βενιζέλο».
Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η νέα επωνυμία Δήμος Ελευθερίου-Κορδελιού-Ευόσμου θα αποτυπώνει και διοικητικά τις τρεις ιστορικές ονομασίες που συνθέτουν τη σημερινή ταυτότητα της περιοχής.
