Ούτε η βροχή που ξέσπασε λίγο πριν απο την επίσημη έναρξη της κεντρικής εκδήλωσης της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος για την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, στη Θεσσαλονίκη, στάθηκε αρκετή για να χαλάσει τα σχέδια των διοργανωτών.
Προσκεκλημένοι, ομιλητές και κόσμος όχι μόνο παρέμειναν στο σημείο για να ακούσουν τον κεντρικό ομιλητή εκδότη και συγγραφέα Σάββα Καλεντερίδη αλλά στη συνέχεια ακολούθησαν και την πορεία προς το τουρκικό προξενείο.
Η εκδήλωση άρχισε με την επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, στο Μνημείο Γενοκτονίας του δήμου Θεσσαλονίκης, δηλαδή το άγαλμα της Πόντιας Μάνας, στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ερμού, που τέλεσε ο αρχιμανδρίτης Δημήτριος Τσιαφάς, εκπρόσωπος του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεου.
Μετά το τρισάγιο ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο μνημείο από τον α’ αντιπρόεδρο της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος Νικόλαο Κοέντα, την περιφερειάρχη Αθηνά Αηδονά εκ μέρους της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, τον Γενικό Πρόξενο της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη Κωνσταντίνος Πολυκάρπου και τον Αγκόπ Κασπαριάν που εκπροσώπησε την Αρμενική Κοινότητα Θεσσαλονίκη. Υπουργοί, βουλευτές και εκπρόσωποι κομμάτων μπορούσαν να καταθέσουν στεφάνια μετά το πέρας της διαδικασίας, και όχι την ίδια στιγμή. Ακολούθησε ενός λεπτού σιγή και η ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου από το Τμήμα Μουσικής της Αστυνομίας.
Χαιρετισμό εκ μέρους του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεου εκφώνησε ο αρχιμανδρίτης Δημήτριος Τζιαφάς, υπογραμμίζοντας ότι τόσο ο μητροπολίτης όσο και ο ίδιος στέκονται δίπλα στους αγώνες των Ποντίων που διεκδικούν την αναγνώριση της Γενοκτονίας των προγόνων τους.
Από την πλευρά της η Άννα Ευθυμίου, υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, τόνισε ότι η 19η Μαΐου είναι μια μέρα που σημάδεψε τον ελληνισμό και άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς και κατεστραμμένες ζωές. Τιμώντας τα θύματα και όλους όσοι επέζησαν στέλνουμε μήνυμα κατά του αναθεωρητισμού και της μισαλλοδοξίας.
Η περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας Αθηνά Αηδονά τόνισε πως ειδικά για τη βόρεια Ελλάδα η 19η Μαΐου είναι πολλά παραπάνω από μια επέτειο για τους ανθρώπους και πρόσθεσε πως η μνήμη είναι ηθικό χρέος, στάση ζωής. «107 χρόνια μετά το αίτημα για διεθνή αναγνώριση παραμένει ισχυρό και δίκαιο», είπε.
Στον χαιρετισμό της η αντιδήμαρχος Αθλητισμού Κούλα Γιαννακίδου που εκπροσώπησε τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης Στέλιο Αγγελούδη, είπε πως 107 χρόνια μετά κανείς δεν ξεχνά και δεν δικαιούται να ξεχάσει το έγκλημα που διαπράχθηκε στην τιμημένη γη του Πόντου.
Μάλιστα αποκάλυψε ότι το αμέσως επόμενο διάστημα ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης θα φέρει στο Δημοτικό Συμβούλιο το πάγιο αίτημα για ονοματοδοσία Πάρκου Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων.
Ο χώρος θα αποφασιστεί μετά από διαβούλευση με το ποντιακό κίνημα.
Την Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος εκπροσώπησε ο α’ αντιπρόεδρός της Νικόλαος Κοέντας. Η 19η Μαΐου είναι η μέρα σύμβολο, είπε, ενώ δεν ξεχνούμε γιατί δεν έχουμε δικαίωμα. «Είναι καιρός να συνειδητοποιήσουμε ότι ο αγώνας μας είναι πανανθρώπινο χρέος τιμής. Ενώνουμε τις δυνάμεις μας με όλους όσοι έχουν επιζήσει, Έλληνες του Πόντους και της Ιωνίας, Αρμενίους και Ασσυρίους. Καλούμε την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα για την προώθηση στα διεθνή φόρα το αίτημα της διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας» είπε μεταξύ άλλων.
«Η ελληνική διπλωματία εγκλωβίζεται συστηματικά σε μια στάση αδράνειας»
Το λόγο πήρε στη συνέχεια o κεντρικός ομιλητής, εκδότης και συγγραφέας Σάββας Καλεντερίδης που μελετήσει το Ποντιακό Ζήτημα από διάφορες πηγές και θέσεις. Όπως είπε το ζήτημα της Γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν αποτελεί μια απλή ιστορική καταγραφή, αλλά ένα δυναμικό ζήτημα που συνδέει άρρηκτα το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον.
Μέσα από μια βαθιά ιστορική και πολιτική ανάλυση, απέδειξε τη θεωρία ότι οι κρατικές οντότητες λειτουργούν βάσει προηγούμενων εμπειριών. Χαρακτηριστικά επισήμανε πως «τα κράτη είναι σαν ζωντανοί οργανισμοί και διαθέτουν μνήμη, με βάση την οποία αναπαράγουν δράσεις, πρακτικές και πολιτικές». Υπό αυτό το πρίσμα, η Γενοκτονία δεν είναι ένα στατικό γεγονός, καθώς «το ζήτημα της γενοκτονίας θα πρέπει να το εξετάσουμε με όρους παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Και κατά την άποψή μου, είναι ένα ζήτημα που αφορά κυρίως το μέλλον και τις επόμενες γενιές».
Με όχημα την ιστορική αναδρομή φώτισε τα αίτια της τραγωδίας, ξεκινώντας από την οικονομική κατάρρευση της Αυτοκρατορίας το 1881 και την άνοδο του εθνικιστικού κινήματος των Νεοτούρκων, που οδήγησε στην απόφαση για τη συστηματική εξόντωση των Ελλήνων, των Αρμενίων και των Ασσυρίων.
Η διαδικασία αυτή εξελίχθηκε σε δύο σκληρές φάσεις:
- Η πρώτη (1914-1918) σημαδεύτηκε από μαζικές σφαγές στη Θράκη και το διαβόητο σύστημα των εκτοπισμών. Για τη φρίκη εκείνης της περιόδου, το κείμενο υιοθετεί τον όρο του Πολυχρόνη Ενεπεκίδη, σημειώνοντας ότι «άρχισαν οι αναγκαστικοί μαζικοί εκτοπισμοί που ήταν χωρίς προορισμό, τελικός σταθμός ήταν ο θάνατος. Ήταν αυτό που ο αείμνηστος Πολυχρόνης Ενεπεκίδης ανάδειξε ως “Άουσβιτς εν ροή”».
- Η δεύτερη και σκληρότερη φάση (1919-1922) ξεκίνησε με την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στην Αμισό και ολοκληρώθηκε με την Καταστροφή της Σμύρνης, αφήνοντας ένα μόνιμο, βαθύ τραύμα στον Ελληνισμό: «Έκτοτε, η Ελλάδα βαδίζει στην Ιστορία ανάπηρη, όπως λέει και ο στιχουργός Αιμίλιος Σαββίδης: Δική μου είναι η Ελλάς, που στη κατάντια της γελάς, της λείπει το ένα της ποδάρι, που της το παίξανε στο ζάρι».
Στο επίπεδο της σύγχρονης γεωπολιτικής, ο Σάββας Καλεντερίδης επέλεξε να παρουσιάσει μια αυστηρή αντιπαραβολή των αντανακλαστικών της Αθήνας και της Άγκυρας.
Από τη μία πλευρά, η Τουρκία αναπαράγει διαχρονικά την επιθετική της μνήμη, από τα Σεπτεμβριανά του 1955 έως το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Από την άλλη πλευρά, η ελληνική διπλωματία εγκλωβίζεται συστηματικά σε μια στάση αδράνειας.
«Ενώ το τουρκικό κράτος αναπαρήγαγε τις πολιτικές της γενοκτονίας, το ελληνικό κράτος αναπαρήγαγε τις πολιτικές της απάθειας και του κατευνασμού. Ή για να το πούμε καλύτερα, σφάξε με πασά μου ν’ αγιάσω», υπογραμμίζεται με έμφαση, συμπληρώνοντας μια βασική νομοτέλεια: «Ξέρετε, όταν ένας λαός και ένα κράτος δεν διδάσκεται και δεν σέβεται την Ιστορία, αυτή σε εκδικείται».
Η διέξοδος από αυτόν τον φαύλο κύκλο, εξήγησε, απαιτεί μια ριζική αλλαγή στρατηγικής με επίκεντρο τη διεθνοποίηση του ζητήματος, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρή διπλωματική ασπίδα, καθώς «ο αγώνας για την διεθνοποίηση, ενισχύει και την εθνική άμυνα της χώρας, ίσως πιο αποτελεσματικά από τα καλύτερα οπλικά συστήματα». Η προσπάθεια αυτή, σε συνεργασία με τους Αρμενίους και τους Ασσυρίους, στοχεύει στην ηθική πίεση προς την Άγκυρα, με πρότυπο την ιστορική γονυκλισία του Βίλι Μπραντ στη Βαρσοβία
«Στόχος μας πρέπει να είναι να δούμε κάποια στιγμή των ηγέτη της Τουρκίας να καταθέτει στεφάνι και να γονατίζει στο κοινό μνημείο γενοκτονίας των Ελλήνων, Αρμενίων και των Ασσυρίων, ζητώντας συγνώμη και εξιλέωση. Αυτό θα κόψει το νήμα της θανατηφόρας μνήμης».
Ωστόσο, η δικαίωση και η εξασφάλιση ενός ευοίωνου μέλλοντος για τις επόμενες γενιές προϋποθέτουν μια εσωτερική, εθνική αφύπνιση. «Όμως για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να κόψουμε το νήμα της μνήμης του κατευνασμού του ελληνικού κράτους και να αποκτήσει η Ελλάδα αυτοπεποίθηση και αξιοπρέπεια».
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του κατέθεσε δύο προτάσεις με ισχυρό συμβολισμό για την πόλη της Θεσσαλονίκης: τη μετονομασία της Πλατείας Ελευθερίας σε «Πλατεία Θυμάτων Γενοκτονίας» και τη μετατροπή του σπιτιού του Κεμάλ σε Μουσείο Γενοκτονίας, προκειμένου να στεγαστεί το πολύτιμο αρχείο του καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη.
Μετά το τέλος της ομιλίας ο α’ αντιπρόεδρος της ΠΟΕ απένειμε τιμητική πλακέτα στον Σάββα Καλεντερίδη που επέστρεψε στο βήμα καλώντας του χρόνου οι συγκεντρώθεντες να είναι 10.000 και του παραχρόνου 100.000.
Λουκία και Γεύση έκλεψαν την παράσταση και καταχειροκροτήθηκαν
Λίγα λεπτά αργότερα η συγκίνηση περίσσεψε όταν στο βήμα ανέβηκαν η 13χρονη μουσικός και αθλήτρια Λουκία Κασαμάκη και η Γεύση Σταφυλίδου. Η Λουκία, ένα πολυτάλαντο κορίτσι με προβλήματα όρασης, απήγγειλε ένα ποίημα που της έλεγε η Πόντια γιαγιά της ενώ στη συνέχεια ερμήνευσε το τραγούδι «Την πατρίδα μ’ έχασα» με τη συνοδεία της ποντιακής λύρας της Γεύσης.
Ομόφωνη έγκριση του ψηφίσματος
Ο πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Νεολαίας της ΠΟΕ Γιώργος Χατζηκυριακίδης διάβασε το ψήφισμα της ημέρας όπου απαιτείται από την Τουρκία ν’ αναγνωρίσει τη Γενοκτονία κατά Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων, να σταματήσει να καταδιώκει τους πολίτες της που μάχονται για την αλήθεια,
να ιδρύσει κέντρα μελέτης γενοκτονίας στον Πόντο και να σταματήσει την τακτική persona non grata που εφαρμόζει σε βάρος των Ελλήνων που επισκέπονται τα εδάφη των προγόνων τους. Το ψήφισμα εγκρίθηκε από τους συγκεντρωθέντες διά βοής.
Τη σκυτάλη πήραν οι χορευτές του ΣΠΟΣ ν. Θεσσαλονίκης που χόρεψαν τον Πυρρίχιο Σέρρα. Συντονιστής ήταν ο Σάββας Γεωργιάδης, στην ποντιακή λύρα ο Φίλιππος Κεσαπίδης και στο νταούλι ο Νίκος Φιλιππίδης.
Πότε πια γενοκτονία
Ακολούθησε δυναμική πορεία προς το τουρκικό προξενείο όπου όμως για ακόμα μια φορά δεν κατέστη δυνατό να πλησιάσουν και να παραδώσουν το ψήφισμα.
Η Τουρκία εξακολουθεί να φοβάται…
• Κείμενο: Πόπη Παπαγεωργίου
• Βίντεο: Αλεξία Ιωαννίδου
⇒ Δείτε εδώ ολόκληρη την εκδήλωση της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη.
