Ανάμεσα στις μεγάλες αφηγήσεις για τον Πόντο υπάρχουν και μικρές ιστορίες που σώζουν ολόκληρες μνήμες. Με αφορμή τη σημερινή Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο αναδεικνύει ένα λιγότερο γνωστό αλλά ιδιαίτερα συμβολικό τεκμήριο: λίγες ψηφίδες από την εμβληματική Παναγία Χρυσοκέφαλο στην Τραπεζούντα, που κατάφεραν να διασωθούν και να φτάσουν στην Αθήνα.
Πρόκειται για θραύσματα από ένα μνημείο με μακραίωνη ιστορία, το οποίο είχε ήδη μετατραπεί σε τέμενος όταν το επισκέφθηκε το 1901 ο πολιτικός, λόγιος και συγγραφέας Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, στο πλαίσιο ενός πολύμηνου οδοιπορικού στον Πόντο.
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του επισκέφθηκε την Τραπεζούντα, την Κερασούντα, τα Κοτύωρα, την Αμισό, την Πάφρα και άλλες περιοχές, καταγράφοντας πρόσωπα, συνήθειες και πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή του ποντιακού ελληνισμού στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ανάμεσα στους τόπους που επισκέφθηκε ήταν και η Παναγία η Χρυσοκέφαλος, ο πρώτος μητροπολιτικός ναός της Τραπεζούντας, ο οποίος πήρε το όνομά του από τον πλούσιο χρυσό διάκοσμο της εικόνας της Παναγίας. Στο παρελθόν ο ναός καλυπτόταν από εντυπωσιακά ψηφιδωτά, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του.
Ωστόσο, όταν έφθασε εκεί ο Παπαμιχαλόπουλος, ελάχιστα είχαν απομείνει.
Το τελευταίο σωζόμενο τμήμα του εξωτερικού ψηφιδωτού διακόσμου είχε καταρρεύσει λίγο καιρό νωρίτερα. Ανάμεσα στα ελάχιστα που διασώθηκαν ήταν και ψηφίδες από την εικόνα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.
Σύμφωνα με την καταγραφή του ίδιου, ο τότε Χότζας του τεμένους τού παρέδωσε όσες είχαν διασωθεί – τις έφερε στην Αθήνα και τις κράτησε, όπως έγραψε, «ως προσφιλές ενθύμημα της ιστορίας» αλλά και της επίσκεψής του στην Τραπεζούντα.
