Ο διαγωνισμός τραγουδιού της Eurovision γίνεται φέτος 70 ετών. Θα μπορούσε να είναι 71, αλλά το 2020 δεν έγινε λόγω Covid-19. Όπως και να ‘ναι αυτές οι δεκαετίες, αποδεικνύουν ότι ο διαγωνισμός δεν είναι ένα απλό «πανηγυράκι», όπως το αποκαλούν κάποιοι απαξιωτικά. Και σαν γεγονός δεν είναι κλεισμένο μέσα στον φανταχτερό, πολύχρωμο χώρο του, αλλά αφουγκράζεται και το τι γίνεται δίπλα του. Τρανό παράδειγμα ότι από τον φετινό διαγωνισμό, λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ, αποχώρησαν πέντε χώρες. Σλοβενία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Ολλανδία και Ισπανία. Ειδικά η τελευταία ήταν μεγάλο πλήγμα, καθώς ανήκει στις Big 5, τις πέντε χώρες δηλαδή που εξαιτίας ότι πληρώνουν το μεγαλύτερο χρηματικό ποσοστό στην διοργανώτρια EBU, από το 2004 που έχουν καθιερωθεί οι ημιτελικοί, οι Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο περνάνε κατευθείαν στον τελικό.
Τόσο από την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, όσο και από την εμπόλεμη κατάσταση με το Ισραήλ, ο διαγωνισμός την τελευταία 4ετία, φυσικά δεν έχει μείνει ανεπηρεάστος. Για αυτό και ο χαρακτηρισμός «πανηγυράκι» είναι άστοχος.
Και διάρκεια λοιπόν, αλλά και πολιτικό παρασκήνιο. Και αυτό ίσχυε σχεδόν από τη γέννηση του διαγωνισμού, το 1956 και βέβαια φτάνει μέχρι και σήμερα. Όμως το 1968 έγινε το απίστευτο πολιτικό παρασκήνιο, που ήρθε στην επιφάνεια, τεκμηριωμένα, αν και υπήρξαν αντιδράσεις με ένα ντοκιμαντέρ του 2008 αλλά και μια σειρά και δη ισπανική, που προβλήθηκε πέρυσι και υπάρχει και σε ελληνική πλατφόρμα.
Το 1968 ήταν μια χρονιά που έβραζε όλος ο πλανήτης. Έστω και από σπόντα, έγινε το ίδιο και στην Eurovision.
Η βρετανική κυριαρχία
Όλα ξεκίνησαν το 1967. Ο διαγωνισμός γινόταν στην Βιέννη –όπως και φέτος– και ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ κερδίζει για πρώτη φορά το Ηνωμένο Βασίλειο. Και λέμε επιτέλους γιατί η χώρα, ειδικά τη δεκαετία του ’60 ήταν το κέντρο της μουσικής. Όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά και σχεδόν όλου του πλανήτη, αφού είχαν βγει ονόματα όπως οι Beatles και οι Rolling Stones. Βέβαια στη Eurovision οι Βρετανοί έστελναν ολίγον παρωχημένα τραγούδια. Όταν τους εκπροσώπησε η Σάντι Σο το 1967, το νικητήριο «Puppet on a string» ήταν ένα φρέσκο ποπ τραγούδι, που στην πορεία έγινε τεράστια επιτυχία και η τραγουδίστρια έκανε μια καριέρα που κράτησε και δυο δεκαετίες περίπου.
Για την ιστορία εκείνη τη χρονιά συμμετείχε για πρώτη φορά η Βίκυ Λέανδρος με το τραγούδι «L’amour est bleu», εκπροσωπώντας το Λουξεμβούργο όπου κατέκτησε την 4η θέση.
Όπως είπαμε η Σάντι Σο έγινε σταρ και μάλιστα τα επόμενα χρόνια έγινε και μέλος του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με τους κανονισμούς της Eurovision, η νικήτρια χώρα διοργανώνει τον διαγωνισμό την επόμενη χρονιά. Εδώ πρέπει να επισημανθούν τα εξής:
- τότε ψήφιζαν μόνο επιτροπές
- ήταν διαφορετικό το σύστημα ψηφοφορίας –το μέχρι σήμερα 12άρι ξεκίνησε από τον διαγωνισμό του 1975
- το 1967 ήταν η τελευταία ασπρόμαυρη μετάδοση του διαγωνισμού.
Και εδώ οι φήμες θέλουν τους Βρετανούς διοργανωτές να πιέζουν την EBU ώστε να γίνει τη χρονιά τους, η έγχρωμη μετάδοση. Και το κατάφεραν. Επίσης ήθελαν να γίνουν η πρώτη χώρα που θα κατάφερνε να είχε δυο απανωτές νίκες.
Μέχρι εκείνη την χρονιά η Γαλλία ήταν πρωταθλήτρια με τρεις νίκες (1958, 1960, 1962) και με 2 η Ολλανδία (1957, 1959) και το Λουξεμβούργο (1961, 1965). Αλλά καμία χώρα δεν εἰχε καταφέρει να κερδίσει δύο συνεχὀμενες χρονιές.
Οι Βρετανοί για να το πετύχουν στέλνουν τον μεγαλύτερο ποπ σταρ τους, τον Κλίφ Ρίτσαρντ. Ο 85χρονος σήμερα τραγουδιστής, εξακολουθεί να είναι ο πιο πετυχημένος σταρ της χώρας του. Αλλά τότε είχε και επιτυχία και στην Ευρώπη και στην Αμερική. Μάλιστα είχε πρωταγωνιστήσει και σε κάποιες ταινίες στα 60s, όπου μια εκ των οποίων είχε γυριστεί και στη χώρα μας. (Διακοπές στην Ελλάδα, ήταν φυσικά ο ελληνικός τίτλος της). Έτσι λοιπόν ο Κλίφ Ρίτσαρντ εκπροσωπεί το Ηνωμένο Βασίλειο με το τραγούδι «Congatulations».
O διαγωνισμός έγινε το Σάββατο 6 Απριλίου 1968, στο Λονδίνο και συγκεκριμένα στο Royal Albert Hall όπου για πρώτη φορά στην ιστορία της, κερδίζει η Ισπανία με την 20χρονη Μασιέλ και το τραγούδι «La, la, la», με ένα βαθμό διαφορά.
Οι φήμες και ο… Φράνκο
H αρχική επιλογή για το ισπανικό τραγούδι ήταν ο πετυχημένος Ισπανός τραγουδιστής Χοάν Μανουέλ Σεράτ. Μόνο που ο τελευταίος ως Καταλανός, ζήτησε να τραγουδήσει το «La La La», στην καταλανική γλώσσα, κάτι που αρνήθηκε η χώρα. Έτσι αποσύρθηκε ο Σεράτ και αντικαταστάθηκε από την Μασιέλ που μόλις είχε έρθει στην Ισπανία από το Μεξικό.
Φυσικά μιλάμε για τα χρόνια της δικτατορίας του Φράνκο στην Ισπανία. Ο Φρανθίσκο Φράνκο κυβέρνησε τη χώρα, από τις 30 Ιανουαρίου 1938 – 9 Ιουνίου 1973. Και από εδώ ξεκινάει η ιστορία, καθώς ο Ισπανός δικτάτορας ήθελε να δείξει μια ποπ εικόνα της χώρας του. Και τι το καλύτερο, από έναν διαγωνισμό τραγουδιού που εκείνη την εποχή ήταν στο peak του; Στην ουσία ο Φράνκο ήθελε να προβάλει τη χώρα του ως ένα παράδεισο ομορφιάς και κεφιού, αφού η εικόνα της Ισπανίας στο εξωτερικό μόνο αυτό δεν έβγαζε.
Για την υπόθεση Eurovision, δούλεψαν τα μεγάλα κεφάλια της εθνικής τηλεόρασης της χώρας, το TVE (TV Espania δηλαδή) αλλά όπως αποδείχθηκε ερήμην της νεαρής τραγουδίστριας.
Από την επομένη του διαγωνισμού άρχισαν φυσικά τα δημοσιεύματα του Τύπου. Αρχικά για το φαβορί που έχασε για ένα βαθμό, ενώ δεν ήταν λίγα αυτά που έγραψαν, ότι κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας ο Κλιφ Ρίτσαρντ την έβγαλε στην τουαλέτα. Βέβαια σαν τζέντλεμαν που είναι και συνεχάρει τη νικήτρια και φωτογραφήθηκαν μαζί. Ασχέτως ότι όταν ανακοινώθηκε η νικήτρια, στην αίθουσα, ακούστηκαν και αποδοκιμασίες.
Όμως σιγά-σιγά άρχισαν να βγαίνουν τα σενάρια περί ανάμειξης του Φράνκο για τη νίκη της χώρας του στον διαγωνισμό. Και αυτό όσο περνούσαν τα χρόνια τόσο και πιο πολύ μεγάλωνε. Και μάλλον δεν ήταν αστικός μύθος, αλλά πραγματικότητα.
Ένα ντοκιμαντέρ και μια σειρά
Ακόμα και σήμερα, αν ψάξει κάποιος για τον διαγωνισμό του 1968 θα δει τίτλους όπως: «Πώς ο δικτάτορας Φράνκο έκλεψε το βραβείο από τον Κλιφ Ρίτσαρντ;» Σύμφωνα λοιπόν με τα δημοσιεύματα, αλλά και το ντοκιμαντέρ του 2008 με τίτλο 1968 Yo viví el mayo español (1968. Έζησα τον Ισπανικό Μάη) όπου ανάμεσα σε όσα παρουσιάζονται, ήταν κοινό μυστικό η νοθεία ή αλλιώς η εξαγορά ψήφων των χωρών από τον Φράνκο. Και εδώ ξεκινάει το κουβάρι που πιάνει ακόμα και τον στρατάρχη Τίτο. Η (τότε ενωμένη) Γιουγκοσλαβία ήταν η μόνη από τις χώρες του τότε ανατολικού μπλοκ που συμμετείχε στον διαγωνισμό (όπου κέρδισε το 1989). Το 1968 είχε κληρωθεί να εμφανιστεί τελευταία, άρα ήταν και τελευταία που έδωσε την ψηφοφορία της. Μέχρι εκείνη τη στιγμή η Ισπανία προηγείται με ένα βαθμό από το Ηνωμένο Βασίλειο. Άρα η ψήφος της Γιουγκοσλαβίας ήταν κρίσιμη. Και τελικά, δεν ψήφισε καμία από τις δύο χώρες, άρα νικήτρια η Ισπανία.
Τώρα πώς ταιριάζει ένας δικτάτορας, με έναν κομμουνιστή ηγέτη; Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Ο Φράνκο ήθελε τη νίκη και η Γιουγκοσλαβική επιτροπή, απλά δεν ψήφισε κανέναν.
Όλα τα παραπάνω και πολλά άλλα για εκείνο τον διαγωνισμό βασίστηκαν σε ότι είπε κυρίως ο Ισπανός δημοσιογράφος Χοσέ Μαρία Ινίγο, που εκείνη την περίοδο εργαζόταν στο TVE. Συγκεκριμένα είπε ότι ο Φράνκο έστειλε αξιωματούχους στην Ευρώπη και προσέφερε μετρητά, για να αγοράσει τηλεοπτικές σειρές με εξαγορά ψήφων και αντάλλαγμα την πρώτη θέση στη Γιουροβίζιον για την Ισπανία.
Όταν κυκλοφόρησε το ντοκιμαντέρ, η τραγουδίστρια του τραγουδιού, η Μασιέλ διαμαρτυρήθηκε για τον τρόπο που παρουσιάστηκε η ιστορία. Μάλιστα δήλωσε ότι εάν είχαν γίνει τέτοιες νοθείες, «άλλοι τραγουδιστές που ήταν πιο φιλικοί στο καθεστώς του Φράνκο, θα είχαν ωφεληθεί».
Και εδώ έρχεται η σειρά La Cancion (Το τραγούδι), ισπανικής παραγωγής του 2025. Η σειρά, μέσα από τρία επεισόδια βασισμένα σε αληθινά γεγονότα, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο μια δημόσια νίκη οδήγησε πολλούς ανθρώπους σε μια εσωτερική σύγκρουση – από τη μία η δίψα για διάκριση, από την άλλη ένα καθεστώς που ζητά αντιπερισπασμούς, όπως αναφέρει το δελτίο Τύπου.
Η μίνι σειρά έχει μεταξύ άλλων έξοχη ανασύσταση εποχής και υπονοεί περισσότερα από αυτά που φαίνονται. Όπως για παράδειγμα ότι η τραγουδίστρια, χωρίς να το θέλει, σόκαρε τους αξιωματικούς του φρανκικού καθεστώτος, όταν λόγω εποχής εμφανίστηκε με μίνι φούστα. Αλλά είπαμε, η ισπανική εξουσία εκείνη την εποχή, ήθελε να δείξει ότι η χώρα ήταν απελευθερωμένη και μέσα στο πνεύμα της εποχής.
To αλαλούμ του 1969
Φυσικά η Ισπανία δέχτηκε να διοργανώσει τον διαγωνισμό του 1969. Η EBU είχε πιαστεί στον ύπνο, καθώς ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του διαγωνισμού που γινόταν σε χώρα με δικτατορικό πολίτευμα. Για αυτό τον λόγο αποχώρησε εκείνη τη χρονιά, η Αυστρία. Το Σάββατο λοιπόν, 26 Μαρτίου 1969, έγινε ο διαγωνισμός στην Μαδρίτη, όπου συμμετέχουν 16 χώρες. Το σκηνικό και όλη την καλλιτεχνική διεύθυνση την έχει αναλάβει ο Σαλβαδόρ Νταλί, ενώ στο διάλλειμα παρουσιάζεται ένα φιλμάκι με τίτλο Μια νέα Ισπανία.
Αρχίζει η ψηφοφορία και όταν ολοκληρώνεται συμβαίνει το εξής τραγελαφικό: Στην πρώτη θέση ισοψηφούν 4 χώρες! Μετά από αυτό επικρατεί η απόλυτη σύγχυση, τόσο στο κοινό, όσο και στην παρουσιάστρια και την κριτική επιτροπή. Και επειδή η EBU δεν προέβλεπε κάτι για την ισοψηφία, νικήτριες ήταν και οι 4 χώρες, όπου οι εκπρόσωποι τους ήταν γυναίκες. Συγκεκριμένα για το Ηνωμένο Βασίλειο η big star της εποχής η Λούλου, για την Γαλλία η Φρίντα Μποκαρά, για την Ολλανδία η Λένι Κουρ και για τη διοργανώτρια Ισπανία η Σαλομέ.
Όπως καταλάβατε η Ισπανία έγινε η πρώτη χώρα στην ιστορία του διαγωνισμού που κέρδισε δυο χρονιές συνεχόμενες. Αυτή τη φορά, όχι με υποψίες για παρασκηνιακές καταστάσεις, αλλά από αμέλεια της EBU να έχει προβλέψει μια τέτοια κατάσταση. Για την ιστορία, το 1969 η Μασιέλ ανέβηκε πάνω στην σκηνή να δώσει τα βραβεία, φορώντας γούνα τσιντσιλά με χρυσό μπούστο!
Η Μασιέλ τα επόμενα χρόνια έκανε καριέρα κυρίως στην Ισπανία και στις ισπανόφωνες χώρες, ενώ το 2005 όταν γιορτάστηκε ο μισός αιώνας του διαγωνισμού, βρέθηκε ξανά μαζί με τον Κλιφ Ρίτσαρντ. Για την ιστορία η εν λόγω γιορτή για τα 50χρονα είχε τον τίτλο «Congratulations», δηλαδή «Συγχαρητήρια», τον τίτλο του τραγουδιού του Κλιφ Ρίτσαρντ.
Σπύρος Δευτεραίος
