Το Μαντείο του Απόλλωνα Χρηστηρίου στη Μανίσα της Τουρκίας –ή αλλιώς, στη Μαγνησία των Ελλήνων της Μικρασίας– παρόλο που διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση, παραμένει ένα άγνωστο μνημείο της περιοχής. Όμως, πλέον οι Τούρκοι αρχαιολόγοι έρχονται να μας πουν ότι μπορεί να αποκατασταθεί κατά 70-80%, ώστε να αναδειχθεί ένας από τους πιο αινιγματικούς λατρευτικούς χώρους της Αρχαιότητας.
Συνδέεται με την αρχαία πόλη των Αιγών και θεωρείται το κορυφαίο μαντείο της αρχαίας Αιολίδας. Δεν λειτουργούσε απλώς ως χώρος λατρείας, αλλά ως θεσμικό κέντρο.
Η αρχαία πόλη των Αιγών –στη σημερινή περιοχή Γιουνούσεμρε– είχε εξέχουσα πολιτική και οικονομική σημασία, αλλά και ιδιαίτερη θέση στον πνευματικό κόσμο της Αρχαιότητας. Μέσα στην απομονωμένη κοιλάδα Κοτσατσάι, το Μαντείο του Απόλλωνα Χρηστηρίου ήταν ένας από τους λίγους χώρους όπου ο θεός έδινε με την ιδιότητα του μάντη χρησμούς στους ανθρώπους.
Ο ναός ανεγέρθηκε γύρω στο 280 π.Χ., κατά την Ελληνιστική περίοδο, και αποτέλεσε όχι μόνο το κύριο μαντείο των Αιγών, αλλά και ένα από τα σημαντικότερα κέντρα χρησμών της αρχαίας Αιολίδας. Ενταγμένο στην ίδια λατρευτική παράδοση με τα ιερά στην Κολοφώνα της Ιωνίας και στα Δίδυμα της Μιλήτου, συνδέεται άμεσα με φυσικές πηγές νερού, στοιχείο καθοριστικό για τη χωροθέτηση των μαντείων του Απόλλωνα.
Παρά τη δύσκολη πρόσβαση, το μαντείο συνέχισε να λειτουργεί και κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο. Αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι υπέστη εκτεταμένες ανακαινίσεις, κυρίως τον 1ο αιώνα π.Χ., επί Πόπλιου Σερβίλιου Βατία, του αποκαλούμενου «Ισαυρικού». Πολλά από τα αρχιτεκτονικά μέλη που σώζονται χρονολογούνται σε αυτή την περίοδο, ενώ η απουσία οδικού δικτύου μέχρι σήμερα συνέβαλε ώστε το μνημείο να διατηρηθεί σχεδόν ανέπαφο.
Ο διευθυντής της ανασκαφής στις Αιγές και επικεφαλής της Συντονιστικής Ανασκαφής Περγάμου, καθηγητής Γιουσούφ Σεζγκίν, σημειώνει ότι οι μαντικές πρακτικές κατείχαν κεντρική θέση στην καθημερινή ζωή της Αρχαιότητας. Όπως εξηγεί, η ονομασία «Χρηστήριος» αποτελεί επίθετο του Απόλλωνα και παραπέμπει στη χρησμοδοσία, υπογραμμίζοντας το ρόλο του θεού ως μάντη στον συγκεκριμένο χώρο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι μελλοντικές εργασίες αποκατάστασης θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αποκατάσταση σχεδόν του συνόλου του μνημείου, με χρήση των αρχικών του υλικών – στόχος, φυσικά, για δημιουργηθεί ακόμα ένα σημείο τουριστικού ενδιαφέροντος. Επίσης, έχουν εντοπιστεί ίχνη του λιθόστρωτου δρόμου που συνέδεε την πόλη με το ιερό
Η αρχαιολογική έρευνα έχει δώσει και στοιχεία για σημαντικούς μάντεις που συνδέονται με τις Αιγές, όπως ο φημισμένος Πολύης, ο οποίος ήταν γνωστός για τα μαντικά του συγγράμματα.
