Μια οργανωμένη και μεθοδική προσπάθεια για να αλλάξει συνολικά η εικόνα του Νικηφόρου Δράμας βρίσκεται σε εξέλιξη από το Δήμο Παρανεστίου, στον οποίο υπάγεται διοικητικά αυτή η ιδιαίτερα γραφική κοινότητα. Κεντρικός στόχος της δημοτικής Αρχής είναι η ανακήρυξη της κοινότητας Νικηφόρου ως παραδοσιακού οικισμού. Η εξέλιξη θεωρείται κομβικής σημασίας προκειμένου να ξεκινήσει μια ολοκληρωμένη προσπάθεια αναβάθμισης, προστασίας και αξιοποίησης του οικισμού και της πλούσιας ιστορικής κληρονομιάς του.
Ο Νικηφόρος, ένας κατεξοχήν προσφυγικός οικισμός, με περίπου 200 μόνιμους κατοίκους, βρίσκεται μόλις 15 χλμ ανατολικά της πόλης της Δράμας.
Παρά τη μικρή απόσταση από το αστικό κέντρο, παραμένει σήμερα ένας τόπος με εμφανή σημάδια εγκατάλειψης, αλλά ταυτόχρονα με πλούσια φυσική ομορφιά και σπάνια αρχιτεκτονικά και ιστορικά στοιχεία που διατηρούν αναλλοίωτη την φυσιογνωμία του.
Σήμερα ο Νικηφόρος Δράμας είναι γνωστός στο πανελλήνιο για μια από τις καλύτερα οργανωμένες σχολικές μονάδες, το Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις.
Πρόκειται για μια πρότυπη δημόσια σχολική μονάδα με αστρονομικό παρατηρητήριο, υπαίθριο εργαστήριο φυσικής, πάρκο ηλιακών ρολογιών και ποικίλες δραστηριότητες που κεντρίζουν το ενδιαφέρον μαθητών και εκπαιδευτικών.
Η δημοτική Αρχή Παρανεστίου επιδιώκει να δημιουργήσει το θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει παρεμβάσεις ήπιας ανάπτυξης, μέσα από την κήρυξη του Νικηφόρου ως παραδοσιακού οικισμού – ένα πλαίσιο που θα προστατεύει, αλλά ταυτόχρονα θα δίνει κίνητρα για αποκατάσταση και αξιοποίηση παραδοσιακών κατοικιών και δημοσίων κτηρίων, σε συνεργασία με ιδιώτες.
Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει ενδιαφέρουσες επιχειρηματικές προτάσεις για αξιοποίηση παραδοσιακών οικιών αλλά και του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού, που αποτελεί στολίδι για τον οικισμό και σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη που παρουσίαζε η περιοχή τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η ανακήρυξη ως παραδοσιακός οικισμός, «κλειδί» για παρεμβάσεις
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δήμαρχος Παρανεστίου Τάσος Καγιάογλου, «η ανακήρυξη του Νικηφόρου ως παραδοσιακού οικισμού δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Είναι το απαραίτητο εργαλείο για να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε μια συνολική παρέμβαση, με σεβασμό στην ιστορία και την αρχιτεκτονική του τόπου».
Ο Νικηφόρος, γνωστός παλαιότερα ως Νουσρατλή, διαθέτει πλούσιο ιστορικό υπόβαθρο.
Η περιοχή κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια, ενώ σημαντικά ευρήματα της βυζαντινής περιόδου, αλλά και κτίσματα της οθωμανικής εποχής, συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο πολιτιστικό τοπίο. Παλαιά αρχοντικά, παραδοσιακές κατοικίες και δημόσια κτήρια παραμένουν ακόμη όρθια, παρά τη φθορά του χρόνου.
Σύμφωνα με τον δήμαρχο, μέσα από τεκμηριωμένες ιστορικές πηγές, ο Νικηφόρος φέρεται να είναι επίσημα ο γενέθλιος τόπος του Μεχμέτ Αλή, ιδρυτή του σύγχρονου αιγυπτιακού κράτους. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια εκείνο που θυμίζει την παρουσία του στην περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας είναι το κονάκι του, όπου μεγάλωσε και πέρασε πολλά χρόνια της ζωής του. Βρίσκεται στη χερσόνησο της Παναγίας, στην παλιά πόλη της Καβάλας, όπου διατηρείται σε άριστη κατάσταση και λειτουργεί ως μουσείο.
Κτήρια με ταυτότητα και ιστορία αιώνων
«Μιλάμε για έναν οικισμό με κτήρια ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας, πολλά από τα οποία σήμερα παραμένουν αναξιοποίητα», τονίζει ο Τάσος Καγιάογλου και προσθέτει: «Στόχος μας είναι να αναδείξουμε αυτά τα στοιχεία και να δώσουμε τη δυνατότητα, τόσο στον δήμο όσο και σε ιδιώτες, να επενδύσουν στην αποκατάσταση και την επαναχρησιμοποίησή τους. Στο πλαίσιο του σχεδιασμού, προβλέπεται η υλοποίηση έργων ανάπλασης, με λιθόστρωτες διαδρομές και καλντερίμια που θα παραπέμπουν στην παλαιότερη εικόνα του οικισμού, αλλά και η ανάδειξη σημείων ιστορικού ενδιαφέροντος, η παλιά υδατογέφυρα και εμβληματικά δημόσια κτήρια».
Επίσης, πρόθεση της δημοτικής Αρχής –και σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Δράμας– είναι η ανάδειξη του παλιού ναού του Αγίου Γεωργίου στην είσοδο του οικισμού και όλο του περιβάλλοντος χώρου.
Πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για ένα κτίσμα του 1880, που χρησιμοποιήθηκε ως τζαμί. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών και μη υπάρχοντος άλλου ναού στον οικισμό, οι πρόσφυγες τον μετέτρεψαν σε χριστιανικό με διάφορες προσθήκες.
Ο υφιστάμενος ναός λειτούργησε μέχρι το 1980 οπότε και κατασκευάστηκε ο νέος. Ολόκληρος ο ναός είναι πετρόχτιστος αλλά καλυμμένος με σοβά. Στο μέσον του περιβάλλοντος χώρου δεσπόζει ένα παλιό σιντριβάνι, ενώ δυτικά διακρίνονται οι ερειπωμένοι τοίχοι του παλιού γυμνασίου.
Ο σιδηροδρομικός σταθμός ως ζωντανό μνημείο
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο κτήριο του επιβατικού σιδηροδρομικού σταθμού Νικηφόρου, που κτίστηκε το 1896 και αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρητέα μνημεία που αποτυπώνουν την ιστορία του σιδηροδρόμου στη βόρεια Ελλάδα. «Ο σταθμός του Νικηφόρου είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας του τόπου και μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς.
»Η σιδηροδρομική γραμμή περνάει μέσα από τον οικισμό, χωρίζοντας τον σε δυο μέρη, και αποτελεί χαρακτηριστικό τοπόσημο για την περιοχή», σημειώνει ο δήμαρχος.
Για την προώθηση της πρωτοβουλίας, πραγματοποιήθηκε πρόσφατα συνάντηση του δημάρχου Παρανεστίου με τον υφυπουργό Εσωτερικών, αρμόδιο για θέματα Μακεδονίας-Θράκης Κώστα Γκιουλέκα, αλλά και τους εμπλεκόμενους υπηρεσιακούς παράγοντες, οι οποίοι ενημερώθηκαν αναλυτικά για τον υφιστάμενο σχεδιασμό.
«Το ΥΜΑΘ βλέπει με θετικό μάτι αυτή την προσπάθεια και μας έχει δώσει το πράσινο φως να προχωρήσουμε στην κατάθεση ολοκληρωμένης πρότασης», αναφέρει ο Τ. Καγιάογλου, προσθέτοντας ότι «ήδη εργαζόμαστε για τη συγκέντρωση όλων των απαραίτητων στοιχείων (λαογραφικών, ιστορικών, μαρτυριών), ώστε ο φάκελος να είναι πλήρης και απόλυτα τεκμηριωμένος».
Παράλληλα, η δημοτική Αρχή σχεδιάζει να ενθαρρύνει τους ιδιοκτήτες ακινήτων να αξιοποιήσουν τα εργαλεία του Αναπτυξιακού Νόμου.
«Θέλουμε οι ίδιοι οι κάτοικοι και οι ιδιοκτήτες να γίνουν συμμέτοχοι σε αυτή την προσπάθεια» υπογραμμίζει ο δήμαρχος, σημειώνοντας ότι «όπου δεν υπάρξει ενδιαφέρον, ο δήμος θα εξετάσει ακόμη και την εξαγορά σημαντικών κτισμάτων, προκειμένου να διασωθούν».
Για τη δημοτική Αρχή, η ανακήρυξη του Νικηφόρου ως παραδοσιακού οικισμού αποτελεί την αφετηρία ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου. «Δεν μιλάμε απλώς για ένα έργο, αλλά για μια συνολική αλλαγή φιλοσοφίας. Θέλουμε ο Νικηφόρος να μην είναι πλέον ένας ξεχασμένος οικισμός και να μετατραπεί σε ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η ιστορία, η αρχιτεκτονική και η σύγχρονη ανάπτυξη συνυπάρχουν αρμονικά, δίνοντας και πάλι ζωή σε ένα παλιό οικισμό», καταλήγει ο Τ. Καγιάογλου.
