Για σχεδόν έναν αιώνα το Μουντιάλ αποτελεί ίσως τη μοναδική αθλητική διοργάνωση με πραγματικά παγκόσμια εμβέλεια. Ένα γεγονός ικανό να υπερβαίνει σύνορα, πολιτικές αντιπαραθέσεις και γεωπολιτικές εντάσεις, συγκεντρώνοντας το ενδιαφέρον δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Ωστόσο, λίγο πριν από τη σέντρα του νέου, διευρυμένου Παγκόσμιου Κυπέλλου, ο Economist θέτει ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε αδιανόητο: μήπως οι πρώτες σοβαρές ρωγμές στο οικοδόμημα της FIFA έχουν ήδη εμφανιστεί;
Το βρετανικό περιοδικό υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση του κόσμου βρίσκεται αντιμέτωπη με προκλήσεις που δεν περιορίζονται πλέον στο αγωνιστικό πεδίο. Η διεθνής πολιτική, οι ανταγωνισμοί στο εσωτερικό του ποδοσφαίρου και η συνεχής επέκταση των διοργανώσεων δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που, σύμφωνα με την ανάλυση, μπορεί να επηρεάσει ακόμη και το μέλλον του ίδιου του θεσμού.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο υπήρξε διαχρονικά και εργαλείο πολιτικής επιρροής. Από τη φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι το 1934 έως την Αργεντινή της στρατιωτικής δικτατορίας το 1978, αρκετές διοργανώσεις αξιοποιήθηκαν από κυβερνήσεις για την προώθηση πολιτικών και ιδεολογικών στόχων.
Ακόμη όμως και διοργανώσεις που θεωρήθηκαν επιτυχημένες, όπως εκείνες της Γαλλίας το 1998 και της Γερμανίας το 2006, συνδέθηκαν με ευρύτερες εθνικές στρατηγικές. Στην πρώτη περίπτωση με την προβολή της πολυπολιτισμικότητας και στη δεύτερη με την οικοδόμηση μιας νέας εικόνας γερμανικού πατριωτισμού μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Ανάλογα πολιτικά χαρακτηριστικά είχε κατά καιρούς και η ίδια η FIFA, είτε όταν πίεσε Ιαπωνία και Νότια Κορέα να συνδιοργανώσουν το Μουντιάλ του 2002 είτε όταν άνοιξε το δρόμο για την πρώτη διοργάνωση που φιλοξενήθηκε στην αφρικανική ήπειρο το 2010.
Το «Μουντιάλ του Τραμπ»
Κατά τον Economist, η διοργάνωση του 2026 σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό αναμένεται να είναι η πιο πολιτικά φορτισμένη των τελευταίων δεκαετιών.
Για πρώτη φορά χώρα που φιλοξενεί το Μουντιάλ βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με κράτος που θα συμμετάσχει στη διοργάνωση, καθώς οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονται σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε πολίτες ορισμένων χωρών, ενώ οι σχέσεις των ΗΠΑ με τους δύο συνδιοργανωτές, τον Καναδά και το Μεξικό, έχουν γνωρίσει περιόδους έντασης τα τελευταία χρόνια.
Το περιοδικό προειδοποιεί ότι υπάρχει ο κίνδυνος το ποδόσφαιρο να μετατραπεί από γιορτή του αθλητισμού σε πεδίο έκφρασης διεθνών αντιπαραθέσεων.
Η FIFA και οι εσωτερικές συγκρούσεις
Την ίδια ώρα, η FIFA καλείται να διαχειριστεί και τις δικές της εσωτερικές αντιφάσεις. Οι σχέσεις της με την UEFA παραμένουν συχνά τεταμένες, καθώς οι δύο οργανισμοί συγκρούονται για έσοδα, επιρροή και τον έλεγχο των σημαντικότερων διοργανώσεων.
Η δημιουργία νέων τουρνουά, όπως το διευρυμένο Παγκόσμιο Κύπελλο που ξεκινά την Πέμπτη, αλλά και η συνεχής αύξηση του αριθμού των αγώνων έχουν προκαλέσει αντιδράσεις για την υπερφόρτωση του προγράμματος των ποδοσφαιριστών και την ολοένα μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση του αθλήματος.
Ταυτόχρονα, η FIFA επιχειρεί να μεταφέρει σταδιακά το κέντρο βάρους της εκτός Ευρώπης, μια στρατηγική που δημιουργεί νέες τριβές με τις παραδοσιακές ποδοσφαιρικές δυνάμεις.
Μπορεί να φτάσει στα όριά του ένα μοντέλο διαρκούς ανάπτυξης;
Η ανάλυση του Economist επισημαίνει ότι το Μουντιάλ αναπτυσσόταν σχεδόν αδιάκοπα από το 1930 μέχρι σήμερα. Περισσότερες ομάδες, περισσότερες αγορές, περισσότερα τηλεοπτικά δικαιώματα και περισσότερα έσοδα αποτέλεσαν τη βάση της επιτυχίας του.
Το ερώτημα όμως είναι αν αυτή η ανάπτυξη μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.
Το περιοδικό υπενθυμίζει ότι ακόμη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες βρέθηκαν αντιμέτωποι με υπαρξιακές κρίσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν τα μποϊκοτάζ και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις απείλησαν σοβαρά το κύρος τους.
Κατά τον ίδιο τρόπο, μια αλληλουχία γεωπολιτικών κρίσεων, διπλωματικών επεισοδίων ή συγκρούσεων στο εσωτερικό του ποδοσφαίρου θα μπορούσε να διαβρώσει σταδιακά το κύρος της κορυφαίας ποδοσφαιρικής διοργάνωσης.
Το ακραίο σενάριο που περιγράφει ο Economist περιλαμβάνει ακόμη και την πιθανότητα ένα περιστατικό με ξένο φίλαθλο στις ΗΠΑ να εξελιχθεί σε διπλωματική κρίση, οδηγώντας σε συγκρούσεις μεταξύ ομοσπονδιών, κυρώσεις ή ακόμη και μελλοντικά μποϊκοτάζ.
Ίσως όλα αυτά να μοιάζουν σήμερα υπερβολικά. Ωστόσο, όπως σημειώνει το περιοδικό, σε μια εποχή όπου η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει όλο και περισσότερους τομείς της καθημερινότητας, τίποτα δεν μπορεί να θεωρείται απολύτως δεδομένο.
