Τα κάλαντα των Φώτων από τη Σινώπη του Πόντου – Ένα ντοκουμέντο της ποντιακής παράδοσης

Ένα πολύτιμο τεκμήριο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου είναι τα κάλαντα των Φώτων από τη Σινώπη, όπως καταγράφηκαν από τον Σάββα Παπαδόπουλο και διασώθηκαν από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Αρχείον Πόντου (τόμος 47, 1996-97), στο πλαίσιο της συστηματικής προσπάθειας καταγραφής και τεκμηρίωσης της ποντιακής λαϊκής παράδοσης.

Πρόκειται για τα κάλαντα που ψάλλονταν την παραμονή των Φώτων στη Σινώπη του Πόντου, στην ποντιακή διάλεκτο και με τη συνοδεία ντεφιού. Η ομάδα των καλαντιστών ήταν συνήθως πενταμελής και σε κάθε σπίτι καθόταν πάνω-κάτω μία ώρα.

Οι στίχοι αναγγέλλουν με χαρμόσυνο τόνο τη βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη, τον αγιασμό του κόσμου και τα Θεοφάνια μέσα από εικόνες έντονα ποιητικές: το άνοιγμα των ουρανών, την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος και τη φύση που «κοχλάζει» και δοξάζει τον Θεό.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το στοιχείο της προφορικής μαρτυρίας. Φορέας της παράδοσης είναι ο Γιάννης Γιαγκιόζογλου (γνωστός ως «Τόσπαν-Γιαννές»), γεννημένος το 1908, αγράμματος, συνταξιούχος του ΟΓΑ, με καταγωγή από τη Σινώπη του Πόντου και τόπο εγκατάστασης τον Μικρόκαμπο Δράμας. Η αναφορά αυτή δεν λειτουργεί απλώς πληροφοριακά· εντάσσει τα κάλαντα στο κοινωνικό και ιστορικό τους πλαίσιο και υπενθυμίζει πώς διασώθηκε η ποντιακή παράδοση.

Τα κάλαντα των Φώτων από τη Σινώπη συνιστούν μαρτυρία γλώσσας, πίστης και ιστορικής συνέχειας. Ταυτόχρονα, αναδεικνύουν τη διαχρονική σημασία του έργου της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, η οποία εδώ και δεκαετίες συγκεντρώνει, διασώζει και δημοσιεύει πρωτογενές υλικό.