Η 2 Φεβρουαρίου, για το Άταλαν, ήταν μεγάλη γιορτή. Την Υπαπαντή τη λέγαμε και κείνη «Παναγία», και επειδή ο ναός, όπως είπαμε, ήταν στη μνήμη της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, πανηγύριζε και τη μέρα της Υπαπαντής.
Πολλοί φιλόθρησκοι από το Άταλαν, των Αβραμάντων, Γετέρ και Παράγλαν, αλλά κι από μέσα από το ίδιο το Καράπιρ, αποφάσισαν να πάνε στο Άταλαν και να κάμουν την τελευταία λειτουργία. Την παραμονή, έστειλαν μερικούς τολμηρούς νέους, κι άναψαν φωτιά στο τεράστιο τζάκι μας.
Χαράματα την επομένη, φτάσαμε κει με τον παπα-Θωμά, πάνω από 70 άτομα. Αφού ζεσταθήκαμε καλά, πήγαμε στην εκκλησία. Ο παπα-Θωμάς είχε σημάνει για τελευταία φορά το σήμαντρο. Η εκκλησούλα ήταν κατάμεστη. Έγινε ωραία πανηγυρική λειτουργία, με ψάλτες από το Καράπιρ. Μετά την απόλυση, ο παπα-Θωμάς ξήλωσε την εικόνα της Κοιμήσεως της Παναγίας κι έδωσε το σύνθημα της αποκαθήλωσης.
Μέσα σε λίγα λεπτά έμειναν όρθια μόνο τα στασίδια, το παγκάρι και το γυμνό ταμπλό. Ό,τι έγινε με κόπους και μόχθους πολλών ετών κατέρρευσε μέσα σε λίγα λεπτά. Πολλοί έκλαιγαν, άλλοι έψαλλαν, κι άλλοι μοιρολογούσαν.
Σε λίγο ξεκίνησε όλο αυτό το καραβάνι με πολύτιμα κειμήλια: Πολυέλαιοι, καντήλες, εικόνες, εξαπτέρυγα, κηροπήγια, Άγια Ποτήρια, λάβαρα, ιερά άμφια κ.ά. Όλοι κρατώντας από ένα ιερό κειμήλιο βάδιζαν βουβοί, σκυφτοί, με μάτια βουρκωμένα, και μόνο το τρίξιμο των παπουτσιών του ακουγόταν πάνω στο παγωμένο χιόνι.
Όταν φτάσαμε πάνω στην κορυφή του λόφου, στάθηκα, γύρισα κι έρριξα την τελευταία ματιά στο χωριό. Όλα φαίνονταν καθαρά· τα χιονισμένα δώματα, το πευκόδασος Τσαλ με την κορυφή Αλατιέρα, το δάσος των βαλανιδιών, τα ερείπια του Αγίου Κωνσταντίνου στο Τσοσμελή με τις πανύψηλες βαλανιδιές, τις οποίες σέβονταν κι οι Τούρκοι. Βούρκωσαν τα μάτια μου· γύρισα, και τρέχοντας έφτασα τους άλλους, με μια μικρή εικόνα στην αγκαλιά μου.
Στο Καράπιρ, εναποθέσαμε το πολύτιμο φορτίο μας στο ναό του Αγ. Γεωργίου, όπου έμεινε ως τη μέρα του ξεριζωμού.
Ο θείος Κώστας διέτρεχε κίνδυνο, γιατί ήταν ανυπότακτος. Γι’ αυτό τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου 1923, νοίκιασε δύο ιππήλατα αμάξια Κιρκασίων, και πήρε εμένα, τη μητέρα μου, τη θεία Χρυσή –σύζυγο του θείου Ιορδάνη που υπηρετούσε στο στρατό, τα δύο παιδιά του, και φύγαμε για την Άγκυρα. Οι λοιποί, που αποτελούσαν και τον μεγαλύτερο όγκο, ξεκίνησαν το επόμενο έτος με την επίβλεψη της αρμοδίας Ελληνικής Επιτροπής Ανταλλαγής του πληθυσμού, μέσω Σαμψούντος.
Όπως μου διηγήθηκε ο Γεώργιος Σιδηρόπουλος (τη Χαλατσάβας ο Γιωρίκας), κάτοικος Καρπερής Σερρών, πριν γίνει η εκκίνηση, διαμοιράστηκαν τα ιερά σκεύη και τις μεγάλες εικόνες του Αγ. Γεωργίου και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Άταλαν, και τα υπόλοιπα, αφού τα έκαψαν, έθαψαν τη στάχτη στην αυλή, κάπου κοντά στο μνήμα του παππού.
Το μεγαλύτερο μέρος των εικόνων βρίσκεται στην παλιά εκκλησία του Μελισσίου Γρεβενών, δύο στον Αγ. Νικόλαο Ανοίξεως Γρεβενών, και δύο φυλάσσει ο Γ. Σιδηρόπουλος.
Αυτά, σε συντομία, για την τελευταία λειτουργία και την περιπέτεια των ιερών κειμηλίων μας, στο αλπικό κείνο τοπίο της Ανατολής.
Τόσο πολύ αγάπησα τα μέρη εκείνα, όπου είδα πρώτη φορά το φως του ήλιου, ανέπνευσα τον καθαρό αέρα, έμαθα να γράφω, να διαβάζω, να ψάλλω. Εδώ ενσταλάξανε στην ψυχή μου τη δροσιά της χριστιανικής πίστεως και την αγάπη στην πατρίδα, ώστε, φεύγοντας, έμεινε εκεί κάτι από την ψυχή μου, και κάθε βράδυ σπεύδω να το συναντήσω. Αλλά τις αναμνήσεις μου αυτές τις ενίσχυσε και τις αναθέρμαινε η συγκίνησή μου κατά τη διδασκαλία της Γεωγραφίας κι Ιστορίας της Μ. Ασίας, επί μια 35ετία αφ’ ενός, κι αφ’ ετέρου κάθε ποίημα ή διήγημα σχετικό με χωριά κι εκκλησίες. Πιστεύω, να με συγχωρέσει ο αναγνώστης, αν τονίσω ιδιαίτερα, στο σημείο αυτό, ότι όσες φορές τύχαινε να διδάξω τα ποιήματά του Γ. Αθάνα «Ο Άι-Δημήτρης» κι «Οι Χωριανοί», νοερά βρισκόμουν στο χωριό μου και στην εκκλησούλα του. Τόσο πολύ ανταποκρινόταν το περιεχόμενό τους με την εκεί πραγματικότητα, ώστε είχα την αίσθηση, ότι βρίσκομαι και ζω στο Άταλαν.
Τώρα, πιστεύω να με δικαιολογήσει ο καλός μου αναγνώστης, γιατί κάθε βράδυ επισκέπτομαι το χωριουδάκι μου, πριν με πάρει δέσμιό του ο καλός Μορφέας με το μήκωνα στο χέρι.
Γεώργιος Κ. Φωτιάδης
