Στο Γιεσεντουκί (ή Εσεντουκί, πιο εξελληνισμένα), στην καρδιά του «Ρωσικού Νότου», χτυπά δυνατά ένας ελληνικός παλμός που δεν έπαψε ποτέ να ακούγεται. Σε αυτή την πόλη της περιφέρειας Σταυρούπολης ζουν πάνω από 10.000 Έλληνες, ένα ολόκληρο δέκατο του πληθυσμού της, άνθρωποι που κουβαλούν στις ρίζες τους τις μνήμες και τις δοκιμασίες των Ποντίων προγόνων τους.
Από τον 19ο αιώνα μέχρι τα σκοτεινά χρόνια της Γενοκτονίας των Ελλήνων, στις αρχές του 20ού αιώνα, οι οικογένειες αυτές περιπλανήθηκαν, πόνεσαν και τελικά εγκαταστάθηκαν, χαρίζοντας στην πόλη μια ελληνικότητα που παραμένει ζωντανή και ανθεκτική μέχρι σήμερα.
Η πόλη στο χάρτη
Οι Έλληνες ρίζωσαν πολύ γρήγορα στην περιοχή, δραστηριοποιούμενοι στις τέχνες και στο εμπόριο. Όπως πολλοί άλλοι συμπατριώτες τους, υπέστησαν και αυτοί τις σταλινικές διώξεις και την εξορία κατά τη λεγόμενη «Ελληνική Επιχείρηση», χωρίς ωστόσο ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης να εξαλειφθεί πλήρως.
Μερικοί εξ αυτών κατάφεραν να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα, και έτσι ολόκληρες οικογένειες χωρίστηκαν και δεν είχαν καμία επαφή μέχρι τη διάλυση του κομμουνιστικού καθεστώτος τη δεκαετία του 1990. Την περίοδο εκείνη ο πληθυσμός της πόλης τονώθηκε με την έλευση και μόνιμη εγκατάσταση πολλών Ποντίων από τη Γεωργία, και ιδίως από την περιοχή της Τσάλκας. Έτσι, οι Έλληνες του Γιεσεντουκί χωρίζονται σε δύο γλωσσικές κατηγορίες: ποντιόφωνους και τουρκόφωνους.
Βάσει της απογραφής του 2020, αποτελούν τη δεύτερη σε πληθυσμό εθνότητα (2,69%), με πρώτους τους Ρώσους (78,16%) και τρίτους τους Αρμένιους (2,68%). Επίσης, στην περιοχή διαβιούν μικρότερες εθνοτικές ομάδες (16,47%), καυκάσιας και άλλης προέλευσης.
Το ελληνικό πολιτισμικό στοιχείο φαίνεται ιδιαιτέρως έντονο σχεδόν σε κάθε γωνία της πόλης: από τα κτήρια και τις ταμπέλες των καταστημάτων μέχρι τις επιχειρήσεις εστίασης, καθώς τα ελληνικού τύπου «γυράδικα» κυριαρχούν. Για τους Ρώσους που επισκέπτονται το Γιεσεντουκί από άλλα μέρη της χώρας, η πόλη μοιάζει με «μια μικρή Ελλάδα», κάτι σχεδόν εξωτικό.
Οι Έλληνες του Γιεσεντουκί κρατούν αυστηρά τις παραδόσεις τους. Εντύπωση προξενεί το γεγονός ότι αποφεύγουν τους μικτούς γάμους και ότι, κατά τα τελευταία 30 χρόνια, έχουν χτίσει εκατοντάδες ναούς σε όλη την περιοχή, τόσο σε δημόσιους όσο και ιδιωτικούς χώρους.
Ένας τέτοιος ναός αποτελεί πρωτοβουλία της οικογένειας Αλεξέγιεφ, αφιερωμένος στους Πρωτοκορυφαίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Η ελληνική οικογένεια έλαβε την άδεια για την ανέγερση το 1998· οι εργασίες ξεκίνησαν τον επόμενο χρόνο και ολοκληρώθηκαν το 2004, με τη συνδρομή της ελληνικής κοινότητας. Σταδιακά, ο ναός εξελίχθηκε σε ολόκληρο συγκρότημα –το «Συγκρότημα Πέτρου και Παύλου»–, με παιδική χαρά, χώρο στάθμευσης, πάρκα, ναΐσκους και κήπους με ελιές.
Εκεί έχει αναγερθεί και ένα ιδιαίτερο αξιοθέατο, πόλος έλξης για τους επισκέπτες: το ύψους 22 μέτρων μαρμάρινο άγαλμα του Σωτήρος Χριστού, το αποκαλούμενο «Rio de Kavkaz» – για προφανείς λόγους.
Στον ίδιο χώρο, στις 19 Μαΐου του 2019, έγιναν τα εγκαίνια του «Μνημείου τραγωδίας των Ελλήνων του μικρασιατικού Πόντου 1916-1923». Για την υλοποίηση και ολοκλήρωσή του εργάστηκαν και συγκέντρωσαν πόρους Έλληνες όχι μόνο του Εσεντουκί, αλλά και από πολλές άλλες περιοχές της Ρωσίας. Κατασκευαστής ήταν ο εικαστικός Alexandr Kreidin.
Η οργανωμένη ομογένεια εδώ είναι κάτι περισσότερο από δραστήρια. Ο Ελληνικός Σύλλογος «Φοίνιξ» ιδρύθηκε το 1990 και ήταν ο πρώτος της περιοχής της Σταυρούπολης. Εντός του δημιουργήθηκαν τμήματα, όπως Παιδείας και Πολιτισμού. Ακόμη, παραδίδονται μαθήματα ποντιακών χορών, ελληνικής γλώσσας, θεάτρου κ.ά. Εντός του λειτουργούν επίσης το Συμβούλιο Γηραιών και η Οργάνωση Νεολαίας «Αλέξανδρος».
Με πρωτοβουλία του «Φοίνικα», τα νέα ελληνικά άρχισαν να διδάσκονται ως γλώσσα επιλογής στο 1ο Αστικό Σχολείο του Γιεσεντουκί, από την 5η ως την 11η τάξη.
Άλλοι μικρότεροι ελληνικοί σύλλογοι δραστηριοποιούνται στα γύρω χωριά, όπως ο «Περικλής» στο χωριό Κιρπίτσνι.
Τα μέλη της ελληνικής μειονότητας έχουν σημαντικό λόγο στην τοπική οικονομία και στην αυτοδιοίκηση, ενώ διαπρέπουν ιδιαιτέρως στον αθλητισμό και στα καλλιτεχνικά. Τηρούν διαχρονικά την υπόσχεση των νέων Σπαρτιατών προς τους μεγαλύτερους: «Άμμες δε γ’ εσόμεθα πολλώ κάρρονες» (και εμείς θα γίνουμε πολύ καλύτεροί σας).
1. Για το ελληνικό σύστημα, αντίστοιχα από το δημοτικό μέχρι το λύκειο. Στη Ρωσία δεν υπάρχει διαχωρισμός δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου. Όλοι οι μαθητές φοιτούν και συνυπάρχουν σε κοινό κτήριο από την πρώτη τάξη ως την τελευταία.
∅
