Σαν σήμερα, πριν από ακριβώς δέκα χρόνια, η είδηση του θανάτου του Μηνά Χατζησάββα «πάγωσε» τον καλλιτεχνικό κόσμο.
Ήταν 30 Νοεμβρίου 2015 όταν ο σπουδαίος ηθοποιός «έφυγε» από τη ζωή, έπειτα από ένα αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, αφήνοντας πίσω του μια βαριά σιωπή: τη σιωπή που αφήνουν μόνο όσοι έχουν γράψει βαθιά το όνομά τους στην ιστορία της τέχνης.
Στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός, όπου νοσηλευόταν από τις 23 Νοεμβρίου, ο αγώνας του είχε ήδη αποδειχθεί άνισος. Όμως το αποτύπωμά του, ακριβώς όπως και η καλλιτεχνική του πορεία, ήταν ανεξίτηλο.
Ο Μηνάς Χατζησάββας υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του. Γεννημένος το 1948 στην Αθήνα, σπούδασε υποκριτική στο Παρίσι, στη σχολή Le Cours Simon, και αργότερα στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, από όπου αποφοίτησε το 1969. Το ταλέντο του φάνηκε από πολύ νωρίς. Ήδη στα 17 του έκανε την πρώτη του επαγγελματική εμφάνιση, υποδυόμενος τον Πάρη στον Ρήσο του Ευριπίδη, μια παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου στο Αρχαίο Θέατρο της Δωδώνης. Από εκείνο το καλοκαίρι του 1965, η σκηνή έμελλε να γίνει το φυσικό του σπίτι.
Οι συνάδελφοί του συχνά μιλούσαν για αυτή τη φυσική του επαφή με την τέχνη. Ο αείμνηστος Γιώργος Κοτανίδης είχε πει κάποτε για εκείνον: «Μας ένωνε και μας γέμιζε με τη χαρά της τέχνης. Είχε μεγάλη καρδιά, γεμάτη αγάπη. Κάθε λεπτό, κάθε στιγμή».
Με την ίδια αστείρευτη ενέργεια, ο Μηνάς Χατζησάββας συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους: της Κατερίνας Ανδρεάδη, της Αντιγόνης Βαλάκου, του Γιάννη Φέρτη και της Ξένιας Καλογεροπούλου. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του πρωτοποριακού Ελεύθερου Θεάτρου (1970–71), και αργότερα βασικό στέλεχος του Ανοιχτού Θεάτρου του Γιώργου Μιχαηλίδη για περισσότερο από μία δεκαετία. Εκεί διαμορφώθηκε ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής του ταυτότητας: αντισυμβατικό πνεύμα, πειραματισμός, βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης.
Από το 2000 έως το 2003 συνεργάστηκε με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, συνέχισε στο ελεύθερο θέατρο και επέστρεψε στο Εθνικό Θέατρο την περίοδο 2010–2014. Η τελευταία του εμφάνιση στη σκηνή ήταν το καλοκαίρι του 2015 στο έργο Οι Τυφλοί, ή ο ήχος των μικρών πραγμάτων σε μεγάλο σκοτεινό τοπίο. Μια σχεδόν ποιητική κορύφωση για έναν άνθρωπο που προσέγγιζε το θέατρο ως βαθιά υπαρξιακή πράξη.
Η σχέση του με το αρχαίο δράμα υπήρξε καθοριστική. Ερμήνευσε σημαντικούς ρόλους στην Επίδαυρο: τον Ιππόλυτο (1989), τον Βλέπυρο στις Εκκλησιάζουσες (1992), τον Ιεροκλή στην Ειρήνη, τον Διόνυσο στις εμβληματικές Βάκχες του Ματίας Λάνγκχοφ (1997), τον Αγαμέμνονα στην τραγωδία του Αισχύλου (2008), τον Δαρείο στους Πέρσες (2009). Συμμετείχε, επίσης, στον Ηρακλή μαινόμενο (2011), στην Ιφιγένεια εν Αυλίδι (2012) και ξανά στον Αγαμέμνονα το 2013. Ρόλοι απαιτητικοί, που ο ίδιος τούς προσέγγιζε με υπαρξιακό βάθος και απόλυτη πειθαρχία.
Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ο Μηνάς Χατζησάββας είχε επιλέξει έναν δρόμο λιγότερο… εμπορικό, αλλά περισσότερο αυθεντικό. Ο καλός του φίλος, επίσης ηθοποιός, Γιώργος Λιάντος, είχε πει για εκείνον: «Ο Μηνάς είχε ευκαιρίες να πλουτίσει. Να εκμεταλλευτεί όλο το lifestyle μιας εποχής και να μας πουλήσει φούμαρα. Επέλεξε να ζήσει μια ζωή αφιερωμένη στις αξίες του… Ο πολιτικός του λόγος ήταν η ίδια η ζωή του και η ανάσα του στην τέχνη. Μετρημένος πάντα και αυτοσαρκαστικός… Ο Μηνάς βοηθούσε τους πρόσφυγες και τους ταλαίπωρους τότε που δεν ήταν της μόδας».
Στον κινηματογράφο, ο Μηνάς Χατζησάββας εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1970 στις «Όμορφες Μέρες».
Στη συνέχεια, έπαιξε σε πάνω από 30 ταινίες, συνεργαζόμενος με σημαντικούς δημιουργούς: Βασίλη Βαφέα, Τόνια Μαρκετάκη, Νίκο Γραμματικό, Κωνσταντίνο Γιάνναρη, Σωτήρη Γκορίτσα, Αλέξανδρο Αβρανά.
Τιμήθηκε δύο φορές με βραβείο β’ ανδρικού ρόλου στη Θεσσαλονίκη και μία με βραβείο α’ ανδρικού ρόλου, για την «Κλειστή στροφή». Το κύκνειο άσμα του στον κινηματογράφο ήταν η ταινία του Χριστόφορου Παπακαλιάτη Ένας άλλος κόσμος (2015), όπου ενσάρκωσε έναν ακροδεξιό που μισεί τους πρόσφυγες – ένας ρόλος δύσκολος, που όμως υπογράμμισε για ακόμη μία φορά τη γκάμα του.
Αναπόφευκτα όμως, το ευρύ κοινό τον θυμάται ως τον άνδρα που δίπλα στη Μυρτώ Αλικάκη απογείωσε την Αναστασία το 1993. Το ερωτικό δράμα που έγινε φαινόμενο, ανέδειξε μια άλλη πλευρά του: εσωτερικότητα, ένταση, τραγικότητα – όλα σε μια ερμηνεία που σημάδεψε τη δεκαετία. Ακολούθησαν συμμετοχές στο Νυχτερινό Δελτίο, στον Κόκκινο Κύκλο, στη 10η Εντολή και στην Άμυνα Ζώνης, ρόλοι που έφεραν στη μικρή οθόνη την ποιότητα του θεάτρου.
Ο… άλλος Μηνάς Χατζησάββας
Όμως, ο Μηνάς Χατζησάββας δεν ήταν μόνο ηθοποιός. Ως Πρόδρομος Μαυρίδης εξέδωσε τρεις συλλογές διηγημάτων: Σπέρμα, Η Χαμένη, Δύο Σταγόνες Βροχή. Με το ίδιο ψευδώνυμο συνεργάστηκε σε σενάρια και το 1995 τιμήθηκε με βραβείο σεναρίου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ο λόγος του, πυκνός και σκοτεινά ποιητικός, έδειχνε έναν άνθρωπο που δεν χωρούσε σε μία μόνο έκφραση.
Στην προσωπική του ζωή, υπήρξε για 24 χρόνια σύντροφος του ηθοποιού Κώστα Φαλελάκη, ο οποίος τον αποχαιρέτησε με βαθιά αγάπη: «Η χαρά του ήταν αυτή ακριβώς: Χαιρόταν με τη χαρά του άλλου. Τέτοιος άνθρωπος ήταν».
Η πολιτική του κηδεία, η επιθυμία του για αποτέφρωση και η συλλογή χρημάτων για συλλόγους μεταναστών αντί στεφάνων αποκάλυπταν την ανθρωπιστική του στάση.
Ο ίδιος, λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή, είχε δηλώσει σχεδόν προφητικά: «Η ζωή μας είναι ό,τι είμαστε, τελεία και παύλα… Όσο έχω ακόμη δυνάμεις, ας παιδεύομαι». Ίσως γι’ αυτό η παρακαταθήκη του μοιάζει τόσο γεμάτη. Γιατί δεν φοβήθηκε να παιδευτεί, να δουλέψει, να εμβαθύνει, να αμφισβητήσει.
Κάλλια Λαμπροπούλου
