Δεν υπάρχει ίσως πιο σκληρός και άδικος όρος σε συνθήκη, από αυτόν της Ανταλλαγής – τον βρίσκουμε στη Σύμβαση και τη Συνθήκη της Λοζάνης, η οποία με φόντο τη Μικρασιατική Καταστροφή προέβλεπε την αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών ανάλογα με το θρήσκευμα.
Ήταν το τελευταίο βίαιο επεισόδιο σε ένα δεκαετές ολοκαύτωμα που είχε στο στόχαστρο (και) τους χριστιανούς της Μικρασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης.
Μια από τις λιγότερο γνωστές σελίδες του βίαιου ξεριζωμού είναι η προσφυγιά των Καππαδοκών από τα βάθη της Μικράς Ασίας – στην πλειοψηφία τους τουρκόφωνοι μετά τη διείσδυση των Τούρκων και την οριστική κατάληψη της Καππαδοκίας.
Από τον 16ο αιώνα αποκαλούνται Καραμανλήδες. Παρά το γεγονός ότι «έχασαν» τη γλώσσα (και όχι την πίστη τους σε αυτό το δίλημμα επιβλήθηκε), στον γραπτό λόγο χρησιμοποιούσαν ελληνόγλωσση γραφή. Τα καραμανλίδικα ενσωματώθηκαν και στους εκκλησιαστικούς ύμνους και στις θρησκευτικές τελετές.
Αυτοί οι πληθυσμοί είχαν την τύχη να μη υποστούν τη μαζική, κτηνώδη βία που δοκίμασαν οι Έλληνες σε άλλες περιοχές, όμως με την υποχρεωτική ανταλλαγή που προέβλεπαν τα όσα συμφωνήθηκαν στη Λοζάνη γνώρισαν το σπαραγμό της αποκοπής από τον γενέθλιο τόπο.
Η γιαγιά Άννα
Η γιαγιά Άννα, σήμερα 104 ετών, είναι ένας από τους τελευταίους εν ζωή κρίκους αυτής της αλυσίδας πόνου, προσφυγιάς και επιμονής. Ήταν 1,5 έτους όταν η οικογένειά της έφυγε από τη Σινασό – αυτό την κάνει την τελευταία γνωστή πρόσφυγα που γεννήθηκε στην ελληνόφωνη κωμόπολη της Καππαδοκίας, εκεί όπου ήταν έντονο το χριστιανικό συναίσθημα αλλά και ισχυρό το εθνικό φρόνημα.
Την συνάντησε ο Φώτης Παρακατσελάκης στη Νέα Σινασό, το χωριό της βόρειας Εύβοιας. Την κατέγραψε σε ένα βίντεο, που αν και δεν είναι μεγάλο, εντούτοις είναι συγκινητικό.
Με πλήρη διαύγεια, η γιαγιά Άννα αφηγείται και μιλά για τον ξεριζωμό, την πίστη, την οικογένεια και τη ζωή στον νέο τόπο:
