28η Οκτωβρίου 1940: Ο Μεταξάς παραλαμβάνει το τελεσίγραφο από τον Γκράτσι – Το διάγγελμα που ξεσήκωσε τον ελληνικό λαό

Μόλις καθίσαμε, του είπα ότι η κυβέρνησή μου μου είχε αναθέσει να του κάνω μία άκρως επείγουσα ανακοίνωση και χωρίς άλλα λόγια του έδωσα το κείμενο. Ο Μεταξάς άρχισε να το διαβάζει. Τα χέρια που κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά, και μέσα από τα γυαλιά έβλεπα τα μάτια του να βουρκώνουν – όπως συνήθιζε όταν ήταν συγκινημένος.

Όταν τελείωσε την ανάγνωση με κοίταξε κατά πρόσωπο και μου είπε με λυπημένη αλλά σταθερή φωνή: «Alors, c’est la guerre!» (λοιπόν, έχουμε πόλεμο).

Του απάντησα ότι η ιταλική κυβέρνηση ήλπιζε ότι η ελληνική κυβέρνηση θα δεχόταν τα αιτήματά της και θα άφηνε να περάσουν ελεύθερα τα ιταλικά στρατεύματα τα οποία θα άρχιζαν τις μετακινήσεις τους στις 6 το πρωί. Ο Μεταξάς με ρώτησε τότε πώς θα μπορούσα να σκεφτώ ότι ακόμα και αν είχε πρόθεση να ενδώσει, θα του ήταν δυνατόν μέσα σε τρεις ώρες να λάβει τις διαταγές του βασιλιά και να δώσει τις απαραίτητες οδηγίες για την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων. […]

Με αυτά τα λόγια περιέγραψε ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι στα απομνημονεύματά του (ελλ. έκδοση: Η αρχή του τέλους, εκδ. Εστία, 1980) τα όσα διημείφθησαν τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 στην κατοικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά.

Εικόνα σε αυτήν την περιγραφή έδωσε το Γενικό Επιτελείο Στρατού, με ένα βίντεο που ανάρτησε πριν από λίγες μέρες με αφορμή την έκδοση του Ημερολογίου Επιχειρήσεων Γενικού Στρατηγείου – 28 Οκτωβρίου 1940 έως 12 Απριλίου 1941 από τη Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού (ΔΙΣ).

Τα ονόματα αποκτούν πρόσωπα, οι λέξεις αποκτούν ήχο. Ο Ιωάννης Μεταξάς απευθύνει διάγγελμα, και ακολουθεί το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν από το ΕΙΡ (Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας):