Θεμελιώδους σημασίας για το χριστιανισμό, καθώς επηρέασε θεολογικά και πολιτικά την Ανατολή καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, θεωρείται η Α’ Οικουμενική Σύνοδος που συγκάλεσε ο Μέγας Κωνσταντίνος στη Νίκαια της Βιθυνίας το 325 μ.Χ. Καθώς φέτος συμπληρώνονται 1.700 χρόνια, στην τουρκική πλέον πόλη αναμένεται βρεθούν στις 28 Νοεμβρίου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πάπας Λέων, στο πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό μετά την εκλογή του.
Η σημαντική αυτή συνάντηση της Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας έχει προκαλέσει πυρετό προετοιμασιών – και στην αρχαιολογική κοινότητα.
Μια ομάδα 60 αρχαιολόγων, ανθρωπολόγων, συντηρητών και ιστορικών τέχνης αυτή τη στιγμή εργάζεται στη λίμνη της Νίκαιας. Περίπου 20 μέτρα από την όχθη πιστεύεται ότι βρίσκεται η βασιλική που «στέγασε» την Α’ Οικουμενική Σύνοδο.
Η τοποθεσία ανακαλύφθηκε πριν από 11 χρόνια, σε βάθος που φτάνει μέχρι και τα 2 μέτρα. Οι υποβρύχιες ανασκαφές ξεκίνησαν το 2015 υπό την επίβλεψη του καθηγητή Μουσταφά Σαχίν, με την υποστήριξη του Μητροπολιτικού Δήμου Προύσας.
Ενόψει της επίσκεψης, γίνεται διαμόρφωση του χώρου και επιλέγονται τα ευρήματα που θα παρουσιαστούν.
Με διαστάσεις 20 επί 40 μέτρα, η βασιλική θεωρείται η μεγαλύτερη γνωστή εκκλησία της Νίκαιας. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι πρόκειται για τη χαμένη εκκλησία των Αγίων Πατέρων, η οποία αναφέρεται σε ιστορικές πηγές αλλά η ύπαρξή της δεν είχε επιβεβαιωθεί μέχρι τώρα – ένας ισχυρισμός που γίνεται ολοένα και πιο αποδεκτός μεταξύ των μελετητών.
Σύμφωνα με τον Μουσταφά Σαχίν, η επίσκεψη του Πάπα και του Οικουμενικού Πατριάρχη ίσως συμβάλλει ώστε η περιοχή να μπει στο χάρτη του θρησκευτικού τουρισμού. «Ακόμα και μια πέτρα εδώ έχει μεγάλη σημασία για τους χριστιανούς. Δεν υπάρχει ανάγκη για μεγαλοπρεπή κτήρια. Η ύπαρξη αυτού του χώρου και μόνο είναι σημαντική», δήλωσε στο Anadolu.
Η βασιλική χτίστηκε αρχικά ως παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Νεόφυτο, καταστράφηκε από σεισμό το 358 και ξαναχτίστηκε μετά το 380 μ.Χ. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών βρέθηκαν 37 τάφοι, πολλοί από τους οποίους συντηρήθηκαν και επανατοποθετήθηκαν στις αρχικές τους θέσεις.
